تابآوری راهبردی صنعت انرژی ایران در برابر تهدیدات جنگ زیرساختی
به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری آنا، محمدصادق مهرجو، کارشناس ارشد انرژی- تحولات سالهای اخیر در عرصه امنیت انرژی نشان داده است که درگیریهای مدرن بیش از هر زمان دیگری متوجه زیرساختهای حیاتی کشورهاست؛ زیرساختهایی که نقش ستون فقرات اقتصاد ملی و زندگی روزمره مردم را بر عهده دارند. در این میان، صنعت انرژی بهویژه در کشورهای تولیدکننده و مصرفکننده بزرگ انرژی، یکی از اصلیترین اهداف جنگهای زیرساختی به شمار میرود. از همین رو، بررسی میزان تابآوری و ظرفیت مدیریت بحران در زیرساختهای انرژی ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است.
بدیهی است که در صورت تشدید درگیریها و وارد شدن آسیب گسترده به برخی تأسیسات انرژی، کشور ممکن است با چالشهایی در حوزه تأمین و توزیع فرآوردههای نفتی مواجه شود؛ شرایطی که در سناریوهای بحرانی میتواند حتی ضرورت اجرای سیاستهایی نظیر سهمیهبندی یا مدیریت سختگیرانه مصرف سوخت را به همراه داشته باشد. با این حال، تجربه تاریخی ایران در مدیریت شرایط سخت و عبور از بحرانهای پیچیده نشان داده است که کشور از ظرفیتهای قابل توجهی برای حفظ پایداری شبکه تأمین انرژی برخوردار است.
مقایسه شرایط امروز با دوران دفاع مقدس نشان میدهد که اگرچه در آن زمان جمعیت کشور حدود ۴۰ میلیون نفر بود، اما اکنون ایران با جمعیتی نزدیک به ۹۰ میلیون نفر و تعداد بسیار بیشتری از خودروها و مصرفکنندگان انرژی روبهرو است. این مسئله بدون تردید مدیریت مصرف سوخت را در شرایط بحرانی پیچیدهتر میکند، اما در عین حال توسعه زیرساختهای انرژی، گسترش شبکه پالایشگاهی و تجربه مدیریتی کشور در دهههای گذشته، ظرفیتهای مهمی برای مدیریت چنین شرایطی ایجاد کرده است.
در این میان، برخی از زیرساختهای کلیدی صنعت انرژی ایران از اهمیت راهبردی برخوردارند. پالایشگاه ستاره خلیج فارس به عنوان بزرگترین تولیدکننده بنزین کشور، پالایشگاه بندرعباس و مجموعه عظیم گازی پارس جنوبی از جمله مراکزی هستند که نقش تعیینکنندهای در تأمین سوخت و انرژی کشور ایفا میکنند. استمرار فعالیت این مراکز نهتنها برای تأمین نیازهای داخلی، بلکه برای حفظ ثبات بازار انرژی منطقه نیز اهمیت دارد.
در حوزه گاز طبیعی نیز میدان مشترک پارس جنوبی به عنوان بزرگترین منبع گازی کشور، سهم قابل توجهی در تأمین انرژی بخشهای خانگی، صنعتی و نیروگاهی دارد. طبیعی است که آسیب دیدن برخی فازهای این میدان میتواند در میانمدت آثار خود را نشان دهد و بهویژه در فصل زمستان که مصرف گاز به اوج میرسد، مدیریت عرضه را حساستر کند. با این حال، ظرفیت فنی و تجربه متخصصان صنعت نفت و گاز ایران در سالهای گذشته نشان داده است که کشور توانایی قابل توجهی در بازسازی، احیا و بازگرداندن سریع تأسیسات به مدار تولید دارد.
در مقایسه با برخی کشورهای منطقه که به منابع مالی گسترده و پیمانکاران بینالمللی دسترسی مستقیم دارند، ایران به دلیل محدودیتهای ناشی از تحریمها با شرایط پیچیدهتری در تأمین تجهیزات و اجرای پروژههای بازسازی مواجه است. اما همین محدودیتها طی سالهای گذشته موجب شکلگیری ظرفیتهای قابل توجه داخلی در حوزه مهندسی، ساخت تجهیزات و اجرای پروژههای بزرگ صنعتی شده است؛ ظرفیتی که امروز به یکی از نقاط قوت صنعت انرژی کشور تبدیل شده است.
مدت زمان بازسازی زیرساختهای آسیبدیده نیز به نوع خسارت وارد شده بستگی دارد. در صورتی که آسیبها به تأسیسات جانبی مانند سیستمهای آب، بخار یا برق محدود باشد، معمولاً امکان بازسازی آنها طی یک تا دو سال فراهم است. اما در مواردی که تجهیزات اصلی فرایندی نظیر برجهای تقطیر، راکتورها یا واحدهای کلیدی پالایشگاهی و پتروشیمی آسیب ببینند، فرآیند بازسازی میتواند دستکم سه سال زمان نیاز داشته باشد. با این حال، تجربه پروژههای بزرگ صنعتی در کشور نشان داده است که متخصصان داخلی توانایی مدیریت پروژههای پیچیده بازسازی را دارند.
از سوی دیگر، بخشی از تجهیزات ابزار دقیق و سامانههای کنترلی مورد استفاده در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی به شرکتهای خارجی وابسته است و تأمین آنها در شرایط تحریم با دشواریهایی همراه خواهد بود. بسیاری از این تجهیزات پیشرفته توسط شرکتهای بینالمللی از جمله برخی شرکتهای ژاپنی تولید میشوند و واردات آنها نیازمند زمان و منابع مالی قابل توجهی است. با این حال، طی سالهای اخیر حرکت گستردهای در جهت بومیسازی این تجهیزات در کشور آغاز شده و شرکتهای دانشبنیان داخلی در حال توسعه فناوریهای جایگزین هستند.
در کنار حوزه بالادستی و پالایشگاهی، صنعت پتروشیمی نیز یکی از ارکان مهم اقتصاد صنعتی کشور به شمار میرود. هرگونه اختلال در فعالیت برخی مجتمعهای پتروشیمی میتواند زنجیره گستردهای از صنایع پاییندستی را تحت تأثیر قرار دهد؛ صنایعی که مواد اولیه تولید محصولات متنوعی از جمله پلاستیک، لاستیک، بستهبندی، الیاف مصنوعی و بسیاری از کالاهای مصرفی را تأمین میکنند.
در واقع دامنه اثرگذاری صنعت پتروشیمی به اندازهای گسترده است که حتی تولید کالاهای سادهای مانند بطریهای آب معدنی نیز به محصولات این صنعت وابسته است؛ بنابراین پایداری تولید در این بخش نقش مهمی در حفظ ثبات بازار کالاها و تداوم فعالیت صنایع داخلی دارد.
با وجود تمامی این چالشها، صنعت انرژی ایران طی دهههای گذشته بارها نشان داده است که توانایی بالایی در مدیریت بحران، حفظ تولید و بازسازی زیرساختها دارد. ترکیب تجربه مدیریتی، توان مهندسی داخلی و ظرفیتهای رو به رشد شرکتهای دانشبنیان میتواند نقش مهمی در تقویت تابآوری زیرساختهای انرژی کشور ایفا کند و امکان عبور از شرایط پیچیده احتمالی را فراهم سازد.
انتهای پیام/
