هوش مصنوعی دیگر ابزار سرگرمی نیست؛ بخشی از زندگی روزمره است

هدی فلاح، تهیه‌کننده رادیو تهران، در گفت وگو با خبرنگار آناتک، با اشاره به سابقه برنامه «چراغ» به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین برنامه‌های رادیو تهران، اظهار کرد: «از اردیبهشت‌ماه سال ۱۴۰۴، بخشی از ساختار برنامه به موضوع هوش مصنوعی اختصاص پیدا کرد؛ تصمیمی که در ابتدا با هدف آشنایی ساده و عمومی مردم با کاربرد‌های AI در زندگی روزمره گرفته شد، اما به مرور ابعاد گسترده‌تری پیدا کرد. بسیاری از مردم همچنان هوش مصنوعی را تنها در حد ساخت عکس، ویدئو یا سرگرمی می‌شناسند، در حالی که این فناوری در حال تبدیل شدن به بخشی از زیست روزانه انسان‌هاست و به‌تدریج وارد تمام حوزه‌های زندگی می‌شود.»

وی با بیان اینکه یکی از مهم‌ترین سوءبرداشت‌ها درباره AI این است که برخی تصور می‌کنند استفاده از آن نیازمند دانش پیچیده و تخصصی است، ادامه داد: «اگرچه میزان دانش و سواد افراد بر کیفیت خروجی تأثیر مستقیم دارد، اما اصل استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی برای عموم مردم دشوار نیست. AI در واقع ابزاری است که کیفیت عملکرد آن به کیفیت ایده و ذهنیتی بستگی دارد که کاربر در اختیارش می‌گذارد.»

آینده رسانه متعلق به صاحبان ایده است، نه صاحبان تجهیزات

تهیه‌کننده برنامه رادیویی «چراغ»، هوش مصنوعی را گروهی از نیرو‌های حرفه‌ای که آماده اجرای ایده‌های انسان هستند، دانست و گفت: «اگر ورودی و ایده ضعیف باشد، خروجی نیز ضعیف خواهد بود، اما وقتی کاربر از دانش، خلاقیت و نگاه عمیق‌تری برخوردار باشد، همان ابزار می‌تواند خروجی‌های بسیار حرفه‌ای و اثرگذار تولید کند. AI برخلاف تصور رایج، جایگزین خلاقیت انسانی نیست، بلکه کیفیت تفکر انسان را برجسته‌تر می‌کند.»

هوش مصنوعی دیگر فقط ابزار سرگرمی نیست و به‌تدریج به بخشی از زیست روزمره انسان‌ها تبدیل شده است

فلاح با اشاره به تغییرات مداوم فضای هوش مصنوعی افزود: «حتی اگر ساختار برنامه «چراغ» ثابت بماند، خود موضوع هوش مصنوعی باعث تغییر در محتوا می‌شود. زمانی که برنامه آغاز شد، بسیاری از مباحث پیرامون AI به موضوعاتی مانند دیپ‌فیک، تصاویر جعلی و تشخیص واقعی یا ساختگی بودن محتوا مربوط می‌شد، اما امروز مخاطبان نسبت به این مسائل آگاه‌تر شده‌اند و دغدغه‌های جدیدتری شکل گرفته است.»

هوش مصنوعی و کاربرد‌های نظامی

این تهیه‌کننده رادیو تهران تصریح کرد: «یکی از محور‌های تازه‌ای که برنامه در ماه‌های اخیر به آن پرداخته، کاربرد‌های نظامی هوش مصنوعی است؛ موضوعی که پس از تحولات و تنش‌های اخیر منطقه‌ای بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. امروزه AI در حوزه‌هایی مانند تحلیل کلان‌داده، طراحی استراتژی، تحلیل رسانه‌ها، رصد شبکه‌های اجتماعی، پردازش اطلاعات و شناسایی اهداف نقش گسترده‌ای پیدا کرده است.»

فلاح به نحوه عملکرد الگوریتم‌ها در تحلیل داده‌های شبکه‌های اجتماعی اشاره کرد و گفت: «هوش مصنوعی می‌تواند با بررسی حجم وسیعی از اطلاعات موجود در پلتفرم‌هایی مانند شبکه ایکس و سایر رسانه‌های اجتماعی، به تحلیل‌های سیاسی و اجتماعی برسد. این تحلیل‌ها همواره بدون خطا نیستند و گاهی داده‌های قدیمی یا تحلیل‌های ناقص می‌توانند به نتیجه‌گیری‌های اشتباه منجر شوند.»

وی با اشاره به بحث‌های مطرح‌شده درباره برخی حوادث و حملات اخیر به مدرسه میناب گفت: «در فضای تحلیل داده، حتی احتمال خطا در بانک‌های اطلاعاتی و کلان‌داده‌ها نیز مطرح می‌شود و همین موضوع نشان می‌دهد که هوش مصنوعی، برخلاف تصویر رایج، موجودیتی مستقل و بی‌اشتباه نیست، بلکه کیفیت عملکرد آن به کیفیت داده‌هایی بستگی دارد که دریافت می‌کند.»

به گفته فلاح، برنامه «چراغ» وارد مسائل محرمانه یا جزئیات استفاده‌های داخلی و نظامی از AI نمی‌شود، اما تلاش دارد مخاطبان را با ابعاد جهانی این فناوری و تأثیر آن بر تصمیم‌سازی‌ها و معادلات جدید جهان آشنا کند.

جهان وارد دوره دموکراتیزه شدن فیلمسازی شده است

وی ادامه داد: «یکی از مهم‌ترین تغییراتی که AI در جهان رسانه ایجاد کرده، دگرگون شدن مفهوم تولید محتوا و فیلمسازی است. تا چند سال پیش، تولید حرفه‌ای فیلم و محتوای تصویری عمدتاً در اختیار جریان‌های بزرگ رسانه‌ای و استودیو‌های قدرتمند بود، اما امروز ابزار‌های هوش مصنوعی این انحصار را شکسته‌اند و شرایطی به وجود آورده‌اند که افراد عادی نیز می‌توانند وارد فضای تولید حرفه‌ای شوند.»

امروز دیگر صرفاً تجهیزات حرفه‌ای برگ برنده نیست، بلکه آنچه در رسانه و فیلمسازی اهمیت پیدا کرده، ایده و اندیشه است

فلاح این روند را دموکراتیزه شدن فیلمسازی توصیف کرد و گفت: «در جهان امروز دیگر صرفاً تجهیزات حرفه‌ای برگ برنده نیست، بلکه آنچه اهمیت پیدا کرده، ایده و اندیشه است. اکنون هر فردی که نگاه خلاقانه و ایده تازه داشته باشد، می‌تواند با استفاده از ابزار‌های AI آثار تأثیرگذار تولید کند؛ اتفاقی که به نوعی توازن قدیمی قدرت در رسانه را تغییر داده است.»

وی با اشاره به اینکه دسترسی عمومی به ابزار‌های تولید محتوا لزوماً به معنای تولید آثار باکیفیت نیست، خاطرنشان کرد: «بسیاری از تولیدات تصویری امروز صرفاً به دلیل استفاده از AI جذاب به نظر می‌رسند، اما از نظر ایده، روایت و کیفیت هنری ضعیف هستند. همان‌طور که در گذشته در اختیار داشتن دوربین دیجیتال کسی را به عکاس حرفه‌ای تبدیل نمی‌کرد، استفاده از ابزار‌های هوش مصنوعی نیز به‌تنهایی به معنای تولید حرفه‌ای نیست.»

کلیپ‌های لگویی در زمان جنگ

فلاح بر اهمیت حفظ اخلاق و فرهنگ در فضای تولیدات AI تأکید کرد و گفت: «حتی در فضای رقابت رسانه‌ای یا تولید آثار طنز نیز نباید مرز‌های فرهنگی و اخلاقی نادیده گرفته شود. بسیاری از ویدئو‌های تولیدی در بازه جنگ را دوست داشتم، مخصوصاً ویدئو‌های لگویی، اما در کل شوخی‌های مبتنی بر تحقیر یا توهین را نمی‌پسندم و معتقدم تولیدکنندگان محتوا باید در کنار خلاقیت، به هویت فرهنگی و باور‌های اخلاقی خود نیز توجه داشته باشند.»

وی ادامه داد: «این مسئله به‌ویژه در جامعه‌ای با پیشینه فرهنگی و مذهبی ایران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و نمی‌توان به بهانه جذابیت رسانه‌ای، هر نوع ادبیاتی را وارد تولیدات عمومی کرد. استفاده از هوش مصنوعی نیز مانند هر ابزار دیگری نیازمند مسئولیت‌پذیری فرهنگی است.»

فرآیند آموزش شخص‌محور شده است

تهیه‌کننده رادیو تهران درباره شیوه یادگیری در عصر AI گفت: «در گذشته افراد برای یادگیری ناچار بودند به کلاس‌ها و ساختار‌های رسمی آموزشی وابسته باشند، اما امروز هر فرد می‌تواند متناسب با نیاز و کنجکاوی خود، از طریق تعامل مستقیم با ابزار‌های هوش مصنوعی آموزش ببیند و مهارت کسب کند. AI باعث شده فرآیند یادگیری شخصی‌تر، سریع‌تر و منعطف‌تر شود. اکنون افراد می‌توانند مستقیماً از خودِ هوش مصنوعی سؤال بپرسند، تمرین کنند و در مسیر دلخواهشان رشد کنند؛ اتفاقی که شکل سنتی آموزش را تغییر داده است.»

آموزش مفاهیم پایه هوش مصنوعی در برنامه «چراغ»

وی درباره انتخاب ابزار‌ها و مدل‌های معرفی‌شده در برنامه خود توضیح داد: «هدف اصلی برنامه صرفاً معرفی مشهورترین پلتفرم‌ها نیست، بلکه تلاش می‌شود مخاطب منطق و نحوه کار هوش مصنوعی را درک کند. همان‌طور که فرد ابتدا رانندگی را یاد می‌گیرد و بعد می‌تواند با خودرو‌های مختلف کار کند، در حوزه هوش مصنوعی نیز شناخت مفاهیم پایه و درک معماری مدل‌ها اهمیت بیشتری نسبت به وابستگی به یک ابزار خاص دارد.»

قطع اینترنت جهانی لزوماً به معنای توقف هوش مصنوعی نیست و مدل‌های آفلاین و Edge AI امکان ادامه خدمات را فراهم کرده‌اند

فلاح خاطرنشان کرد: «اگر کاربران بدانند مدل‌های هوش مصنوعی چگونه فکر می‌کنند و چگونه داده‌ها را تحلیل می‌کنند، در استفاده از ابزار‌های مختلف نیز توانمندتر خواهند شد. این سیستم‌ها بر اساس الگو‌های پیشین، محتوای جدید تولید می‌کنند؛ فرآیندی که شباهت زیادی به شیوه خلاقیت در ذهن انسان دارد.»

حتی بدون اینترنت جهانی هم هوش مصنوعی متوقف نمی‌شود

وی درباره وضعیت استفاده از AI در زمان محدودیت اینترنت گفت: «قطع اینترنت جهانی لزوماً به معنای توقف هوش مصنوعی نیست. امروز مدل‌های آفلاین، اپلیکیشن‌های پردازش داخلی و API‌های بومی این امکان را فراهم کرده‌اند که بخشی از خدمات AI حتی بدون دسترسی کامل به اینترنت بین‌الملل نیز قابل استفاده باشد. فناوری به سمتی حرکت می‌کند که پردازش‌ها بیش از گذشته در نزدیکی کاربر و روی خود دستگاه‌ها انجام شود؛ موضوعی که وابستگی کامل به اینترنت را کاهش می‌دهد.»

فلاح در پایان خاطرنشان کرد: «آینده رسانه، آموزش و حتی زیست فرهنگی انسان‌ها بیش از هر زمان دیگری به کیفیت اندیشه و خلاقیت وابسته خواهد بود؛ چراکه در عصر هوش مصنوعی، ابزار‌ها در دسترس همگان قرار گرفته‌اند و آنچه تفاوت واقعی ایجاد می‌کند، نوع نگاه و قدرت ایده‌پردازی انسان است.»

علاقه‌مندان می‌توانند در روز‌های شنبه ساعت ۲۱ شنونده برنامه «چراغ» از رادیو تهران روی موج FM ردیف ۹۴ مگاهرتز باشند.