استادان در پساجنگ وظیفه افزایش آگاهی و مقاومت علمی دانشجویان را دارند

علی مختاریان، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی در گروه معماری و رشته مرمت معماری، در گفت‌و‌گو با خبرنگار آنا، به تبیین نقش و مسئولیت دانشگاه و اساتید در شرایط پساجنگ و بحران‌های ملی پرداخت و از ضرورت تغییر رویکرد از مقاله‌محوری به مسئله‌محوری در نظام آموزش عالی سخن گفت.

مختاریان در ابتدای سخنان خود با اشاره به موقعیت آسیب‌پذیر ایران در برابر بلایای طبیعی و غیرطبیعی اظهار کرد: کشور ما با توجه به موقعیتی که دارد، در برابر اکثر بلایا اعم از بلایای طبیعی مانند زلزله و سیل و بلایای غیرطبیعی در معرض تهدید است. همچنین با توجه به نقش و موقعیتی که در منطقه خاورمیانه داریم و به دلیل منابع مختلفی که در اختیار داریم، بعضاً در معرض جنگ و حوادث ناشی از اقدامات قدرت‌ها و ابرقدرت‌ها قرار می‌گیریم.

وی افزود: وقتی دشمن مستقیماً اساتید ما را ترور می‌کند یا دانشگاه‌های مختلف ما را مورد حمله قرار می‌دهد، تعریف مسئولیت اجتماعی استاد دانشگاه نسبت به گذشته دچار تغییر می‌شود.

این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد در پاسخ به این پرسش که مسئولیت اصلی استادان در شرایط بحرانی چیست، تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های استاد دانشگاه این است که همواره دانشجویان را با مسائل پیرامونشان که ممکن است آنها را تهدید کند، آشنا سازد. همچنین باید به دانشجویان آمادگی لازم را بدهد تا در برابر هجمه‌ها، استقامت و مقاومت کافی از خود نشان دهند. این آمادگی بیشتر از جنبه علمی است؛ یعنی استاد باید بار علمی دانشجویان را افزایش دهد تا بتوانند در برابر این حجم از تهدید‌ها مقاومت کنند.

مختاریان با تأکید بر نقش آگاهی‌بخشی دانشگاه‌ها در شرایط بحران گفت:‌ مسئولیت اصلی هر استاد و دانشگاه‌ها در چنین شرایطی این است که آگاهی‌های بهتر، بیشتر و دقیق‌تری به دانشجویان خود ارائه دهند تا بتوانند مقابله علمی و فرهنگی با این حجم از حوادث و هجمه‌ها داشته باشند.

وی در پاسخ به این پرسش که چرا در ایام جنگ، دانشگاه‌ها و دانشمندان ما هدف حملات دشمن قرار می‌گیرند، بیان کرد: ببینید، این یک تعریف غلط است که دشمن در جنگ بیاید و دانشمندان را هدف قرار دهد. اولاً این پدیده در کشور ما موضوع جدیدی نیست و در دهه گذشته نیز بسیار رخ داده است. تجربه نشان داده که این حملات تقریباً هیچ تأثیر منفی بر روند علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها نگذاشته است. از سوی دیگر، شاید بتوان گفت که این حملات تأثیر مثبتی نیز داشته‌اند؛ بدین معنا که علاوه بر اساتید، دانشجویان نیز مسئولیت بیشتری در قبال پیشرفت علمی کشور احساس کرده‌اند.

این استاد دانشگاه در ادامه به تغییر گرایش دانشجویان اشاره کرد و افزود: مثلاً مشاهده می‌شود که دانشجویان رغبت بیشتری نسبت به رشته‌هایی مانند هوافضا، فیزیک، شیمی، لیزر و پلاسما پیدا کرده‌اند و به سمت این تخصص‌ها جذب می‌شوند؛ بنابراین این حملات و سیاست‌های دشمنان نه تنها نمی‌تواند تأثیر جدی بر روند علمی کشور بگذارد، بلکه ممکن است تأثیر معکوس نیز داشته باشد و انگیزه‌های علمی را افزایش دهد.

مختاریان در بخش دیگری از سخنان خود به موضوع مسئله‌محوری در دانشگاه اشاره کرد و در پاسخ به این پرسش که مهمترین مانع برای گذر از مقاله‌محوری به مسئله‌محوری چیست، گفت: من فکر می‌کنم مهمترین مانع این است که دانشگاه‌ها به نظر می‌رسد خیلی در جامعه حضور ندارد و مشکلات جامعه را نمی‌شناسد. ارتباطی که باید میان دانشگاه، دانشجو، استاد با جامعه و اجتماع برقرار باشد، بسیار ضعیف است.

وی با توصیف وضعیت موجود دانشگاه‌ها افزود: استاد ما امروز غالباً مسئولیت خود را در این می‌بیند که سر کلاس برود، درس بدهد و برگردد. دانشجو نیز در همین حد تصور می‌کند که باید درس بخواند، نمره بگیرد و مدرکی دریافت کند تا بعداً بتواند از آن استفاده کند. متأسفانه ما خیلی به دنبال مسئله‌یابی و حل مسئله نیستیم.

این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد در پایان با ابراز امیدواری نسبت به تغییرات اخیر خاطرنشان کرد: خوشبختانه تا حدودی این اتفاق در حال رخ دادن است. اگر بتوانیم به سمت مسئله‌محوری حرکت کنیم، طبیعتاً شاهد پیشرفت‌هایی نظیر آنچه در حوزه نظامی و موشکی داشتیم، در سایر زمینه‌ها نیز خواهیم بود. اگر این تحقق واقعاً اتفاق بیفتد، می‌توانیم جهش علمی بسیار خوبی در همه زمینه‌های علمی داشته باشیم.