درآمد ۳۰ میلیون تومانی معیار معیشتی؛ حذف یارانه خانواده دونفره با دو شاغل حداقلی!

به گزارش خبرگزاری آنا، اظهارات اخیر وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و معاونان او درباره بازنگری در معیار‌های پرداخت یارانه، بار دیگر سیاست‌های حمایتی دولت را به کانون توجه افکار عمومی بازگردانده است. تأکید مقامات وزارت کار بر «هدفمند شدن یارانه‌ها» و محدود شدن حذف‌ها به حدود ۱۵ درصد جامعه، در حالی مطرح می‌شود که ارقام اعلامی برای سقف درآمد خانوارها، هم‌زمان با افزایش حداقل حقوق و رشد شتابان هزینه‌های معیشت، تصویری متفاوت از واقعیت زندگی حقوق‌بگیران ترسیم می‌کند. در این چارچوب، تعیین درآمد ۳۰ میلیون تومان به‌عنوان مرز قطع یارانه، به‌ویژه با توجه به برآورد‌های موجود از خط فقر، پرسش‌های جدی درباره نسبت تصمیم‌های سیاستی با توان واقعی معیشتی خانوار‌ها ایجاد کرده است؛ پرسش‌هایی که اکنون پاسخ آنها به یکی از چالش‌های اصلی دولت در حوزه عدالت اجتماعی بدل شده است.

از این رو و بر اساس تصمیم تازه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، چارچوب شناسایی مشمولان یارانه دستخوش تغییر شده؛ تغییری که اگرچه با هدف «هدفمندتر شدن» حمایت‌ها معرفی می‌شود، اما در عمل پرسش‌ها و ابهام‌های جدی به همراه آورده است. مطابق این تصمیم، زوج‌های شاغلی که مجموع درآمد ماهانه آنها به ۳۶ میلیون تومان برسد، از فهرست یارانه‌بگیران کنار گذاشته می‌شوند؛ رقمی که عملاً معادل دریافت حداقل حقوق مصوب سال آینده برای دو نفر شاغل است. این در حالی است که معاون وزیر کار تأکید دارد دامنه این حذف‌ها محدود بوده و تنها حدود ۱۵ درصد جامعه را در بر خواهد گرفت.

معیار اصلی یارانه، سطح درآمد و دارایی است 

الگوی جدیدی که از سوی وزارت کار اعلام شده، دهک‌بندی‌های پیشین را کنار گذاشته و معیار اصلی را «سطح درآمد و دارایی» قرار داده است. بر این اساس، خانوار‌های یک‌نفره با درآمد ماهانه بیش از ۳۰ میلیون تومان و خانوار‌های دونفره با درآمد بیش از ۳۶ میلیون تومان دیگر مشمول یارانه نخواهند بود. در کنار درآمد، شاخص‌های دارایی نیز نقش تعیین‌کننده دارند؛ به گفته یعقوب اندایش، داشتن املاک و خودرو‌هایی که مجموع ارزش آنها به ۵۰ میلیارد تومان برسد، می‌تواند به حذف یارانه منجر شود. حتی در مثال‌هایی که از سوی این مقام وزارت کار مطرح شده، اگر یک خانواده مالک چهار خودرو باشد و مجموع ارزش آنها از پنج میلیارد تومان عبور کند، نام آن خانوار از فهرست دریافت‌کنندگان یارانه خط خواهد خورد. ملاک درآمدی نیز مجموع حقوق و دریافتی همه اعضای خانواده است.

با این حساب، یک زن و شوهر شاغل که هرکدام حدود ۱۸ میلیون تومان حقوق پایه دریافت می‌کنند و حتی اضافه‌کاری هم ندارند، از سال آینده باید با یارانه ماهانه ۳۰۰ هزار تومانی خداحافظی کنند. همین منطق درباره افراد مجرد هم صدق می‌کند؛ فردی که مجموع حقوق و اضافه‌کار او به ۳۰ میلیون تومان برسد، دیگر در گروه یارانه‌بگیران قرار نخواهد داشت. با وجود این، سرپرست معاونت رفاه و امور اقتصادی وزارت تعاون در واکنش به انتقادها، این پرسش را که «آیا با ۳۰ میلیون تومان می‌توان یک زندگی را اداره کرد؟» این‌گونه پاسخ داده که داده‌های موجود نشان می‌دهد در صورت اعمال حذف بر مبنای درآمد، نهایتاً ۱۵ درصد جامعه حذف می‌شوند و ۸۵ درصد همچنان یارانه دریافت خواهند کرد.

حذف یارانه خانواده دونفره با دو شاغل حداقلی

این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که طبق لایحه بودجه ۱۴۰۵، حداقل حقوق سال آینده ۱۸ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان تعیین شده است؛ به این معنا که یک خانواده دونفره با دو شاغل حداقلی، حتی بدون هیچ دریافتی مازاد، به‌طور خودکار از چرخه یارانه خارج می‌شود. آنچه این محاسبات را بحث‌برانگیزتر کرده، ثابت ماندن اعداد و سقف‌ها در شرایطی است که طی ماه‌های اخیر، به‌ویژه پس از حذف ارز ترجیحی در دی‌ماه، قیمت برخی کالا‌های اساسی تا ۱۵۰ درصد افزایش یافته و فشار معیشتی به شکل محسوسی تشدید شده است.

اعداد اعلام‌شده شباهت زیادی به معیار‌هایی دارد که بهار امسال تدوین شده بود؛ در آن جدول، سقف درآمد برای قطع یارانه خانوار یک‌نفره ۳۰ میلیون تومان، دونفره ۳۷.۵ میلیون، سه‌نفره ۴۵ میلیون، چهارنفره ۵۲.۵ میلیون و پنج‌نفره ۶۰ میلیون تومان در نظر گرفته شده بود. اکنون، اما بدون تعدیل متناسب با تورم، همان حدود به‌عنوان مبنای تصمیم‌گیری مطرح می‌شود؛ آن هم در حالی که برآورد‌ها نشان می‌دهد خط فقر برای یک خانواده چهارنفره به حدود ۳۵ میلیون تومان رسیده و برخی کارشناسان کارگری حتی از ارقامی نزدیک به ۵۵ میلیون تومان سخن می‌گویند.

با وجود این واقعیت‌ها، دولت در سال جاری عدد رسمی خط فقر را اعلام نکرده و تنها سخنگوی دولت در میانه سال، خط فقر سال آینده را به‌صورت سرانه و معادل ۶ میلیون و ۱۲۸ هزار و ۷۳۹ تومان برای هر نفر اعلام کرده است. پیش‌تر نیز در آیین‌نامه شناسایی سه دهک پردرآمد، شش شاخص برای حذف یارانه‌ها در نظر گرفته شده بود؛ از تملک املاک لوکس بالای ۳۵ میلیارد تومان و خودرو‌های گران‌قیمت گرفته تا درآمد‌های بالا، سطح هزینه‌کرد ماهانه، اقامت خارج از کشور و تعدد سفر‌های خارجی. تغییر اخیر وزارت تعاون نشان می‌دهد برخی از این شاخص‌ها، مانند سقف هزینه‌کرد ماهانه، حذف شده و در مقابل، با توجه به جهش قیمت مسکن و خودرو، سقف ارزش املاک از ۳۵ به ۵۰ میلیارد تومان و خودرو از سه به پنج میلیارد تومان افزایش یافته است؛ تغییری که اگرچه ظاهراً با واقعیت‌های قیمتی هم‌راستا شده، اما همچنان نسبت آن با سطح معیشت خانوار‌های حقوق‌بگیر محل مناقشه است.