تا امروز فکر میکردیم صدا فقط برای گوشهاست، اما حالا علم ثابت کرده که سلولهای بدن ما هم میشنوند، پاسخ میدهند و حتی تحت تأثیر آن تغییر میکنند. آیا ممکن است آینده پزشکی، در فرکانسهایی پنهان شده باشد که هرگز به آنها گوش نسپردهایم؟
در دنیایی که هر ثانیه میتواند برای یک بیمار سرطانی حیاتی باشد، فناوریهای نوظهور زیستی به صحنه آمدهاند تا معادلات قدیمی را بر هم بزنند. پروتئومیکس، علم مطالعه جامع پروتئینها، در خط مقدم این تحولات ایستاده؛ از کشف نشانگرهای زیستی گرفته تا طراحی درمانهای هدفمند.
۲۷ فروردین، روز ملی زیستشناسی، فرصتی برای گرامیداشت گذشتهای پرافتخار و نگاهی به آیندهای درخشان در علم زیستشناسی ایران است. از ابنسینا که پایههای پزشکی مدرن را بنا کرد تا پژوهشگاه رویان که در سلولدرمانی پیشگام است، ایران با دستاوردهای خیرهکننده در ژنتیک، بیوتکنولوژی و...، به یکی از قطبهای علمی منطقه تبدیل شده است.
موزه میکروب آمستردام یکی از منحصر به فردترین مقاصد علمی و آموزشی در جهان است که بازدیدکنندگان را به دنیای نامرئی و شگفتانگیز میکروبها میبرد. در این موزه، کوچکترین موجودات زمین به مرکز توجه تبدیل میشوند و از طریق فناوریهای پیشرفته و نمایشگاههای تعاملی، نقش حیاتی آنها در زندگی روزمره، طبیعت و حتی سلامت انسانها به تصویر کشیده میشود. این تجربه جذاب و آموزشی، به بازدیدکنندگان این فرصت را میدهد تا به طور مستقیم با دنیای میکروبها آشنا شوند و اهمیت آنها را درک کنند.
در سال ۲۰۰۳، دانشمندان موفق شدند کتاب ژنتیکی انسان را برای نخستین بار کامل بخوانند. حالا، پس از گذشت دو دهه، نهتنها میتوانیم این کتاب را بخوانیم، بلکه توانایی ویرایش و بازنویسی آن را نیز پیدا کردهایم. از درمان بیماریهای لاعلاج گرفته تا طراحی داروهای شخصی، علم ژنوم با سرعتی شگفتانگیز در حال بازتعریف مرزهای پزشکی، زیستفناوری و حتی اخلاق است.
پروبیوتیکها حالا دیگر فقط بخشی از ویترین داروخانهها نیستند؛ آنها به سوپراستارهای دنیای مکملها تبدیل شدهاند. در تبلیغات از تأثیرشان بر سیستم گوارش، خلقوخو، ایمنی بدن و حتی کنترل وزن گفته میشود. اما آیا واقعاً این میکروارگانیسمهای زنده همانقدر که تبلیغ میشوند، مؤثر هستند؟
تصور کنید که یک الگوریتم بتواند مانند یک فلزیاب، دقیقترین و پنهانیترین جهشهای ژنتیکی سرطان را پیدا کند. دانشمندان دانشگاه کمبریج با طراحی الگوریتمی پیشرفته به نام «PRRDetect»، این تصور را به واقعیت تبدیل کردهاند. این الگوریتم نوین، قادر است الگوهای خاصی از جهشهای DNA در تومورها را شناسایی کرده و به پزشکان کمک کند تا درمانهای هدفمندتری برای بیماران سرطانی ارائه دهند.
پژوهشهای جدید نشان میدهند ترکیب میکروبیوم روده نوزادان، بهویژه وجود باکتریهای مفیدی مانند باکتریهای پروبیوتیک روده، میتواند نقش مهمی در تقویت پاسخ ایمنی به واکسنها ایفا کند؛ موضوعی که تحتتأثیر عواملی مانند نوع زایمان، تغذیه و مصرف آنتیبیوتیکها قرار دارد.
محققین با استفاده از یک مدل هوش مصنوعی آموزشدیده مبتنی بر دادههای ژنتیکی عظیم، توانستهاند چگونگی ایجاد و انتقال مقاومت آنتیبیوتیکی در باکتریها را پیشبینی کنند. این کشف میتواند به مبارزه با این بزرگترین تهدید سلامت جهانی کمک کند.
استاد دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران درباره دنیای شگفتانگیز میکروبهامیگوید
در عصری که میکروبها از سایه تهدید به نور امید تبدیل شدهاند، پژوهشهای نوین نشان میدهند این میکروارگانیسمهای نادیدنی ساکن در اندامهای مختلف بدن و محیط نهتنها سلامت ما را شکل میدهد، بلکه میتواند نقشی کلیدی در سلامت، بیماری، رفتار و حتی کاربردهای پزشکی قانونی ایفا کنند.
دانشمندان چینی با ابداع واکسنی پیشگامانه، امیدی تازه برای پیشگیری از سکته مغزی و حمله قلبی به ارمغان آوردهاند. این واکسن که در آزمایشهای اولیه روی موشها نتایج درخشانی نشان داده، با هدف مهار آترواسکلروز (Atherosclerosis) عامل اصلی بسیاری از بیماریهای قلبی-عروقی میتواند تحولی در عرصه پزشکی ایجاد کند و راه را برای درمانهای نوین هموار سازد.
استادیار دانشگاه علوم پزشکی آزاد تهران در گفتوگو با آناتک
مهندسی بافت بهعنوان یکی از امیدهای بزرگ پزشکی مدرن، همچنان با چالشهایی مواجه است که مانع از تحقق رویای جایگزینی اندامهای انسانی میشود. از پرینترهای سهبعدی تا تکنیکهای پیشرفته تشخیص ژنتیکی، علم در تلاش است تا راز بقای اندامها را کشف کند، اما چرا هنوز پیوند عضو تنها راهحل باقی مانده است؟
محققان با بررسی نوعی باکتری به نام داینوکوکوس رادیودورانس (deinococcus radiodurans) در ایستگاه فضایی بینالمللی اعلام کردهاند که این باکتری قادر است پس از 3 سال قرار گرفتن در معرض شرایط سخت فضا، از جمله تابشهای کیهانی و خلأ، زنده بماند.
افزایش نگرانیها درباره تغییرات اقلیمی از جمله گرمایش زمین و کاهش پوشش جنگلی، محققان را به جستجو درباره راهحلهای جدید برای حفظ و تکثیر درختان وادار کرده است. بهبود ویژگیهای درختان، روشی جدید در بیوتکنولوژی است که به حفظ گونههای کمیاب کمک میکند. این روش، امکان تولید گیاهان با ویژگیهای تقویتشده را فراهم کرده است.
بیوانفورماتیک و ویرایش ژن، سلاحهای جدید علم ژنتیک
با پیشرفت دانش و تجهیزات در علوم سلولی و مولکولی، با افزایش حجم عظیم دادههای استخراج شده از سلولها و به تبع آن موجودات زنده، مواجه هستیم. افزایش این حجم از دادهها و نیاز به ذخیره، بازیابی و تحلیل مناسب آنها موجب پیدایش علم بیوانفورماتیک شد. علمی که بدون ویرایش ژن تاثیری در درمان یا بهبود، نخواهد داشت.
برترین سازندگان دنیا از جمله شرکتهای تولید کننده کامپیوتر، درحال بازبینی و تغییر رویکردهایشان هستند. شرکت hp نیز به دنبال اصلاح سیاستهای تامین خود، اعلام کرده است ۹۰ درصد از محصولاتی را که در بازار آمریکای شمالی عرضه میکند، تا پایان سال مالی ۲۰۲۵ خارج از چین تولید خواهد کرد.
محققان حوزه هوافضا از رفع خطر برخورد سیارک YR۴، ۲۰۲۴ معروف به ویرانگر شهر به زمین خبر دادند؛ با این وجود امکان برخورد با ماه یا رد شدن از آن با فاصله بسیار کم وجود دارد که میتواند اثرات شهابی و مخربی روی تنها قمر زمین بگذارد.