یک عضو هیات علمی «دانشگاه استنفورد» در گفتوگو با آناتک:
علامه بهابادی؛ معمار زیرساخت عقلانیت در هندسه تمدنسازی شیعی
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، تمدن، محصولی نیست که از تنورِ سیاست یا صنعت بیرون آید؛ تمدن، نتیجهیِ به فعلیت رسیدنِ «ظرفیتهای درونی دین» است. بزرگترین خدمت به تعجیل در ظهور حضرت بقیةالله (عجلاللهتعالیفرجهالشریف)، تبیینِ همین توانمندی تمدنی است؛ تا قلوب و اندیشهها، معمارِ اکبر و اعظمِ تمدن نوین اسلامی را دریابند.
پرداختن به اندیشه «علامه ملاعبدالله بهابادی یزدی» در این مقطع تاریخی، نه یک پروژهی بزرگداشتِ شخصیت، که یک «ضرورت راهبردی» است. ما در مطالعات حوزوی، دچار عارضهی «نقطهزنی قشری» شدهایم؛ کنگرههایی که شخصیتها را در «پوشههای مجزا» حبس میکنند و از پیوندِ ارگانیک آنها با روندِ جاریِ تمدنسازی غافل میمانند. اما حقیقت آن است که علامه بهابادی، نه یک «جزیره»، که یک «گره راهبردی» در روندِ ۱۴۰۰ ساله است.
امتیازِ منحصربهفردِ مکتبِ اهلبیت (ع)، جریانِ «عقلگرایی ناب» است؛ همان آموزهیِ بنیادینِ امام کاظم (ع) که «عقل» را در کنار «رسول»، حجتِ باطنیِ الهی معرفی میکند.
این عقلانیت، نه یک جریانِ دفاعی و منفعل، بلکه جریانی «هضمکننده و راهبر» است که تمام شعبِ اندیشه بشری را در ساحتِ وحیانی خود هضم میکند. علامه بهابادی، «معمارِِ عملیاتی» این جریان است.
او توانست با خوشذوقی و قدرت پردازشِ فوقالعاده، «منطق و برهان» را از حصارِ انتزاع خارج کرده و آن را به «متدولوژیِ رایج و درسیِ» حوزهها بدل کند. او بود که حوزههای علمیه را با تکیه بر آیه «قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَکُمْ»، سر سفرهیِ استدلال نشاند و عقلانیت را به ابزار حکمرانی و مدیریتِ نهادی بدل کرد.
امروز که تمامِ ارکان حاکمیت در اختیارِ جریانی است که داعیهیِ دینمداری دارد، غفلت از «استخراجِ ظرفیتهایِ تمدنیِ این عقلانیت»، خیانتی راهبردی است. ما برای «پر کردنِ پازلِ تمدنسازی»، به بازخوانیِ دقیقِ مجاهدتهای علامه بهابادی نیاز داریم؛ از هجرتِ آگاهانه به کانونهای عقلانیت، تا تربیتِ شاگردانِ مکتبساز و ورود مقتدرانه به عرصهی «تولید مکتب».
این مجموعه، نه برایِ بازخوانیِ «تاریخ»، که برای «استخراجِ الگویِ حکمرانی» تدوین میشود. ما در همکاری با قطبهایِ تعقل حوزههای علمیه (بهویژه در همکاری با اساتید گرانقدر هیئت علمی مؤسسه)، علامه بهابادی را بهعنوان «معمارِ استدلالِ سیاسی
طرح کلان: نهادسازی اندیشه در خدمت دولت جمهوری اسلامی
موضوع: محورهای اثرگذاری فکری و شیوههای نهادسازی اندیشه، بر پایهٔ الگوی «عقلانیت برهانمحور شیعی» (با مطالعهٔ موردی تجربهٔ تمدنی بهابادی)
بخش اول: محورهای کلان اثرگذاری بر دولت
محور ۱ — تأمین زیرساخت معرفتی حکمرانی
دولت برای تصمیمگیری راهبردی، به «زبان استدلال» و «منطق تصمیم» نیاز دارد، نه صرفاً داده. تولید و تدارک این زیرساخت معرفتی — عقلانیت استدلالیِ برخاسته از سنت شیعی — مبنای همهٔ محورهای بعدی است.
محور ۲ — تبیین «ظرفیتهای حکمرانی دین»
پاسخ نظاممند به این پرسش که دین چه سازوکارهایی برای مدیریت جامعه، منابع و نهادها دارد (الگو: پیوند نظریهٔ علمی با مدیریت مؤسسی در تجربههای تاریخی موفق). این تبیین، پشتوانهٔ مشروعیتساز و ظرفیتساز برای دولت است.
محور ۳ — تأمین «نخبگان پیوندده»
تولید نسلی از اندیشمندانی که هم استدلال را میفهمند و هم ساختار حکمرانی را — و میتوانند میان حوزه و دولتِ اجرایی «ترجمه» کنند. گلوگاه اصلی حکمرانی دینی امروز، کمبود همین حلقهٔ واسط است.
محور ۴ — گفتمانسازی دفاعی و پیشبرنده
مقابلهٔ استدلالی با جریانهای فکری رقیب (سکولار، قشری، بیگانه) و تبدیل گفتمان «تمدنسازی اسلامی» از شعار به منظومهٔ نظریِ قابل دفاع در عرصههای داخلی، بینالمللی و تقریب مذاهب.
محور ۵ — مدلسازی نهادی و منابعی
استخراج و عرضهٔ الگوهای «استقلال مالی مؤسسات دینی»، «حکمرانی مبتنی بر نظارت شرعی و کارایی اجرایی» و «مقاومسازی نهادی» برای استفاده در ساختارهای دولتی و شبهدولتی.
بخش دوم: شیوههای نهادسازی اندیشه
۱. نهاد پژوهش راهبردی (بستر تولید)
تأسیس «مرکز مطالعات راهبردی اندیشهٔ سیاسی شیعه» با رسالت روشن: تبدیل دانش تاریخی و فقهی به ابزار راهبردی برای دولت.
تعریف «پروژههای مادر» با سفارشدهندهٔ مشخص (نهاد ریاستی، وزارتخانهها، دبیرخانهٔ شورای عالی انقلاب فرهنگی) تا پژوهش از همان ابتدا مسئلهمحور و دولتی باشد — نه جزیرهای.
۲. نهاد هماندیشی و نظریهپردازی (بستر تعالی)
«شورای نظریهپردازی» با حضور اساتید برجستهٔ حوزه و دانشگاه برای کرسیهای منظم نظریهسازی و نقد.
پیوند با قطبهای تعقل حوزهها (قم، مشهد، نجف) بهجای فعالیت انفرادی؛ ساخت «شبکهٔ» نه «جزیره».
۳. نهاد تربیت نخبگان پیوندده (بستر نسلی)
دورههای تخصصی «تربیت نخبگان حکمرانی دینی» با سه مؤلفه: منطق و برهان، فان در بدنهٔ کارشناسی و راهبردی دولت (از طریق ستاد اجرایی، معاونتها و دبیرخانهها).
۴. نهاد انتشار و گفتمان (بستر اثرگذاری اجتماعی)
مجموعهٔ «کتابهای مرجع» با فصلبندی پازلگونه (هر کتاب یک فصل از یک منظومهٔ واحد، نه اثر مستقل).
نشستهای تبیینی منظم با مخاطب مشخص: مدیران دولت، دیپلماتها، معلمان و روحانیون.
دیپلماسی علمی: معرفی گفتمان عقلانیت اسلامی به محافل تقریبی و بینالمللی با زبان مشترک استدلال.
۵. سازوکار اتصال به دولت (بستر کاربست)
انعقاد «توافقنامههای پژوهشی – مشاورهای» با نهادهای حاکمیتی برای پرسشهای راهبردی مشخص.
تشکیل «کارگروه مشترک حوزه–دولت» برای دریافت مسئله، عرضهٔ پاسخ نظری و پیگیری کاربست.
گزارشهای راهبردی دورهای (سالانه) به مراکز تصمیمگیری، با زبان مدیرانه و خروجی اجراییپذیر.
بخش سوم: منطق حاکم بر کل طرح (چهار اصل)
• روندنگاری، نه شخصنگاری: هر مطالعه باید گرهای از یک زنجیرهٔ تمدنی باشد که به مسئلهٔ امروز ختم شود.
• سفارشمحوری: هیچ پژوهشی بدون پرسشِ تعریفشده از سوی نهاد مصرفکننده آغاز نشود.
• پازل واحد: همهٔ خروجیها در یک معماری گفتمانی واحد جای گیرند تا از تکرار و پخششدگی جلوگیری شود.
• غایتمحوری ظهور: همهٔ محورها در نهایت در خدمت آمادگی جامعهٔ منتظر برای ظهور حضرت ولیعصر (عج) تعریف شوند.
انتهای پیام/
