متا پس از زیان سنگین متاورس، آینده خود را به عینک هوشمند و هوش مصنوعی گره زده است

به گزارش خبرگزاری آنا مارک زاکربرگ سابقه طولانی در جابه‌جا کردن تمرکز شرکت به سمت فناوری بعدی دارد. فیسبوک در سال ۲۰۲۱ حتی نام خود را تغییر داد تا نشان دهد متاورس قرار است آینده شرکت باشد، اما بخش ریلیتی لبز تا امروز بیش از ۸۰ میلیارد دلار زیان عملیاتی انباشته کرده، امسال بخشی از نیروهایش را کاهش داده و چند استودیوی واقعیت مجازی نیز تعطیل شده‌اند. تجربه متاورس آن‌طور که در ابتدا تصور می‌شد به پلتفرم بعدی رایانش تبدیل نشد، اما سرمایه‌گذاری‌های همان دوره زیرساخت و تجربه‌ای ایجاد کردند که حالا در عینک‌های هوشمند مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عینک‌ها از پروژه فرعی به شرط‌بندی اصلی رسیدند

موفقیت این بخش حتی برای مدیران شرکت هم کاملاً قابل پیش‌بینی نبود. نسل نخست عینک‌های ری‌بن در سال ۲۰۲۱ نتوانست کاربران زیادی را حفظ کند، اما نسل بعدی با دوربین بهتر و اضافه شدن قابلیت‌های هوش مصنوعی عملکرد متفاوتی داشت. حدود ۲ میلیون دستگاه از نسل جدید در مرحله نخست فروخته شد و اسیلورلوکسوتیکا، شریک سخت‌افزاری پروژه، تا پایان سال ۲۰۲۵ از فروش چند میلیون دستگاه دیگر خبر داد. فروش این دسته در سه‌ماهه دوم امسال نیز نسبت به سال قبل دو برابر شده است.

داده‌های IDC نیز جایگاه شرکت در این بازار را تأیید می‌کنند. سهم آن از بازار جهانی هدست‌ها و عینک‌های هوشمند در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۶۹ درصد بوده و عینک‌های صوتی بدون نمایشگر نیز به بزرگ‌ترین بخش بازار تبدیل شده‌اند. موفقیت محصول باعث شده گوگل، سامسونگ، اپل و مجموعه‌ای از شرکت‌های کوچک‌تر نیز برنامه‌های خود برای ورود به این حوزه را جدی‌تر کنند و رقابت برای چیزی شکل بگیرد که صنعت فناوری امیدوار است بتواند بخشی از نقش فعلی گوشی هوشمند را در آینده بر عهده بگیرد.

دلیل اهمیت عینک برای زاکربرگ فقط فروش سخت‌افزار نیست. وی این وسیله را رابطی دائمی برای هوش مصنوعی می‌بیند که می‌تواند آنچه کاربر می‌بیند و می‌شنود درک کند، به سؤال‌ها پاسخ دهد و در طول روز همراه وی باشد. همین نگاه باعث شده سرمایه‌گذاری قدیمی در واقعیت افزوده با برنامه جدید هوش مصنوعی به یکدیگر برسند و عینک از محصولی جانبی به یکی از گزینه‌های اصلی شرکت برای ساخت پلتفرم رایانشی بعدی تبدیل شود.

دوربین همیشه همراه، مشکل قدیمی حریم خصوصی را برگرداند

همان ویژگی‌هایی که این عینک‌ها را برای هوش مصنوعی جذاب می‌کنند، یکی از بزرگ‌ترین موانع گسترش آن‌ها نیز هستند. دوربینی که روی صورت کاربر قرار دارد می‌تواند بدون جلب توجه اطرافیان فیلم بگیرد و مواردی از استفاده برای آزار زنان، کارکنان فروشگاه‌ها و ساخت ویدئو‌های مخفیانه در شبکه‌های اجتماعی واکنش منفی گسترده‌ای ایجاد کرده است. متا در واکنش، دستکاری چراغی را که هنگام ضبط روشن می‌شود دشوارتر کرده و اینستاگرام نیز وعده داده بعضی ویدئو‌های آزاردهنده ثبت‌شده با این محصولات را حذف کند.

نگرانی‌ها با گزارش‌هایی درباره آزمایش تشخیص چهره و توسعه نسل‌هایی که توانایی مشاهده مداوم محیط کاربر را دارند جدی‌تر شده‌اند. مسئله برای شرکتی که سال‌ها با انتقاد درباره جمع‌آوری داده و حریم خصوصی روبه‌رو بوده فقط طراحی یک سخت‌افزار قابل قبول نیست و باید کاربران و اطرافیان آن‌ها را نیز متقاعد کند که قرار گرفتن دوربین و هوش مصنوعی روی صورت به ابزار نظارت دائمی تبدیل نخواهد شد. گزارش منبع نیز همین تضاد را یکی از پرسش‌های اصلی آینده می‌داند، اینکه آیا شرکتی با چنین سابقه‌ای می‌تواند به صدایی تبدیل شود که کاربران کلید بخش بیشتری از زندگی دیجیتال خود را به آن می‌سپارند.

میلیارد‌ها دلار هزینه شده، اما رقابت هوش مصنوعی هنوز تمام نشده است

شرط‌بندی دوم روی هوش مصنوعی قرار دارد و مسیر آن تاکنون به اندازه موفقیت عینک‌ها روشن نبوده است. زاکربرگ پس از واکنش نه‌چندان قوی بازار به مدل‌های لاما تلاش کرد با پیشنهاد بسته‌های مالی بسیار بزرگ پژوهشگران رقبا را جذب کند و در سال ۲۰۲۵ نیز ۱۴.۳ میلیارد دلار در Scale AI سرمایه‌گذاری شد و الکساندر وانگ برای هدایت تلاش‌های هوش مصنوعی به شرکت پیوست. با وجود این هزینه‌ها، کارکنان فعلی و سابقی که با منبع گزارش صحبت کرده‌اند از تغییر مداوم اولویت‌ها، اختلاف میان توسعه مدل‌های پیشرفته و ساخت محصولات درآمدزا و روحیه ضعیف برخی تیم‌ها سخن گفته‌اند.

ایجنت میوز نخستین محصولی است که می‌تواند بخشی از این روایت را تغییر دهد. این ابزار اوایل شهریور عرضه شد و برخلاف چت‌بات‌های معمولی برای انجام کار‌هایی مانند تکمیل فرایند‌های اینترنتی، خرید، رزرو و اجرای مجموعه‌ای از وظایف طراحی شده است. آمار‌های اولیه از استقبال قابل توجه حکایت دارند و رویترز گزارش داده تنها طی ۱۲ روز نخست حدود ۲.۸ میلیون بار دانلود شده است. استقبال بازار سرمایه نیز سریع بود و ارزش سهام شرکت پس از رشد محبوبیت محصول افزایش پیدا کرد، هرچند هنوز برای مشخص شدن اینکه این استقبال اولیه به استفاده پایدار و درآمد قابل توجه تبدیل می‌شود زود است.

در داخل شرکت نیز همه نسبت به مسیر فعلی خوش‌بین نیستند. کارکنانی که در گزارش با حفظ هویت صحبت کرده‌اند مدعی هستند مهندسان همیشه مدل‌های داخلی را برای کار‌های روزمره ترجیح نمی‌دهند و بعضی از آن‌ها همچنان به سراغ مدل‌های شرکت‌هایی مانند آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی می‌روند. این اظهارات روایت کارکنان ناشناس هستند و نمی‌توان آن‌ها را به کل مجموعه تعمیم داد، اما از شکاف میان سرمایه‌گذاری عظیم و جایگاهی حکایت دارند که بخش هوش مصنوعی هنوز برای تثبیت آن تلاش می‌کند.

کسب‌وکار قدیمی هنوز هزینه آینده را می‌دهد

تمام این آزمایش‌ها به پشتوانه کسب‌وکاری انجام می‌شوند که همچنان بسیار سودآور است. درآمد تبلیغاتی در سه‌ماهه دوم امسال با رشد ۲۷ درصدی نسبت به سال قبل به حدود ۵۹.۴ میلیارد دلار رسید و اینستاگرام همچنان یکی از مهم‌ترین دارایی‌های شرکت برای تبلیغ‌کنندگان و تولیدکنندگان محتوا محسوب می‌شود. برآوردی که در گزارش ارائه شده درآمد تبلیغاتی اینستاگرام در آمریکا را برای امسال حدود ۵۲ میلیارد دلار می‌داند که حتی از رقم برآوردشده برای فیسبوک بیشتر است.

همین موتور تبلیغاتی به زاکربرگ اجازه داده پروژه‌هایی را برای سال‌ها تأمین مالی کند که بسیاری از شرکت‌ها توان تحمل زیان آن‌ها را نداشتند. مسئله این است که رشد شبکه‌های اجتماعی دیگر مانند گذشته سریع نیست، کاربران جوان‌تر الگو‌های متفاوتی در استفاده از این خدمات دارند و شرکت هم‌زمان با هزاران پرونده حقوقی و فشار‌های مرتبط با ایمنی کودکان و حریم خصوصی مواجه است. تنها در سه‌ماهه دوم امسال ۲.۴ میلیارد دلار هزینه مرتبط با دعاوی حقوقی در حساب‌های شرکت ثبت شده است.

متا در موقعیت عجیبی قرار گرفته است. کسب‌وکار اصلی هنوز پول فراوان تولید می‌کند و عینک‌های هوشمند در بازاری نوپا جایگاه پیشتاز دارند، اما متاورس بازدهی وعده‌داده‌شده را ایجاد نکرده و جایگاه شرکت در هوش مصنوعی نیز هنوز تثبیت نشده است. زاکربرگ اکنون تلاش می‌کند این ۲ مسیر را به یکدیگر متصل کند و هوش مصنوعی را از داخل گوشی به وسیله‌ای منتقل کند که کاربر ساعت‌ها روی صورت خود دارد.

این بار چالش فقط ساخت محصول نیست. موفقیت راهبرد تازه به این بستگی دارد که آیا عینک‌ها می‌توانند فراتر از یک وسیله جانبی به پلتفرمی روزمره تبدیل شوند، میوز می‌تواند استقبال اولیه را حفظ کند و مهم‌تر از همه، کاربران حاضر خواهند بود شرکتی با سابقه طولانی مناقشه بر سر داده و حریم خصوصی را به دوربین و ایجنت هوشمندی نزدیک‌تر از همیشه به زندگی خود راه دهند یا خیر.