نوید ادهم: مدارس سما باید به الگوی عملیاتی سند تحول بنیادین تبدیل شوند

نوید ادهم، دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی، در گردهمایی معاونان امور مدارس سما دانشگاه آزاد اسلامی که در سازمان سما برگزار شد، با قدردانی از برگزارکنندگان این نشست و تلاش‌های صورت‌گرفته برای ارتقای کیفیت مدارس سما، درباره رسالت معلم، جایگاه فرهنگ و تعلیم و تربیت در توسعه کشور، ظرفیت‌های مدارس سما، ضرورت برنامه‌محوری و اهداف تربیتی مدارس سخن گفت.

وی در ابتدای سخنان خود با گرامیداشت یاد و خاطره حضرت امام خمینی (ره)، شهدای گرانقدر انقلاب اسلامی و شهدای دانشگاه آزاد اسلامی، برای مقام معظم رهبری و خدمتگزاران صدیق نظام جمهوری اسلامی آرزوی سلامتی و توفیق کرد.

رسالت معلم؛ هدایت انسان از «ظلمات» به «نور»

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه، با اشاره به آیاتی که در آغاز جلسه تلاوت شد، گفت: آیاتی که آقای کبیری با صدای زیبا قرائت کردند، آیات بسیار ارزشمندی است و در آیت‌الکرسی نکات لطیف و آموزنده فراوانی وجود دارد که برای معلمان می‌تواند الهام‌بخش باشد.

وی با اشاره به فراز «اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا یُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» افزود: به نظر من این فراز از آیاتی است که باید در سرلوحه کار ما معلمان قرار بگیرد. خداوند و کسانی که می‌خواهند خدایی زندگی کنند، رسالت اصلی خود را «یُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ» می‌دانند؛ یعنی دیگران را از ظلمت به سوی نور خارج کنند.

ادهم ادامه داد: کار معلم و کار نظام آموزشی و تربیتی نیز همین است. هر ظلمتی، از تاریکی ندانستن و بی‌اخلاقی گرفته تا ظلمت جهل و ناآگاهی، باید با کمک نظام آموزشی برطرف شود و انسان به سوی نور، روشنایی، فهم، اخلاق و معنویت هدایت شود.

وی با بیان اینکه مفهوم نور برای افراد مختلف می‌تواند مراتب متفاوتی داشته باشد، تصریح کرد: همه ما آنچه را که نمی‌دانیم، می‌توانیم نوعی ظلمت معرفتی، رفتاری یا اخلاقی خود بدانیم و باید به سمت آن چیزی که لازم است بدانیم حرکت کنیم؛ یعنی به سوی نور برویم.

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی خاطرنشان کرد: برای مثال، دانش‌آموز کلاس سوم دبستان نسبت به دانش‌آموز کلاس پنجم، ششم و هفتم در مرتبه‌ای از ندانستن قرار دارد، اما نسبت به دانش‌آموز کلاس اول و دوم، در سطح بیشتری از آگاهی قرار گرفته است؛ بنابراین کار ما در آموزش و پرورش و مدارس این است که دانش‌آموزان را به سوی نور و آگاهی هدایت کنیم.

ادهم افزود: اینکه نور چه ویژگی‌هایی دارد و با توجه به شرایط سنی دانش‌آموزان چه اقتضائاتی پیدا می‌کند، موضوعی است که می‌توان ساعت‌ها درباره آن فکر و گفت‌و‌گو کرد. گاهی نیز ممکن است چیزی شبیه نور باشد، اما نور واقعی نباشد؛ همان‌طور که انسان ممکن است سراب را آب تصور کند؛ بنابراین از خداوند و اهل‌بیت (ع) استمداد می‌کنیم که نور واقعی را به ما نشان دهند و ما را در این مسیر هدایت کنند.

«فرا راهبرد فرهنگ و تعلیم و تربیت» باید در رأس سیاست‌گذاری‌ها قرار گیرد

ادهم در ادامه با اشاره به نکته‌ای که به گفته وی نیازمند تأمل و گفت‌وگوی بیشتر است، اظهار کرد: فراز مهمی از فرمایش مقام معظم رهبری در هفته دولت وجود دارد که آقای دکتر ولایتی نیز در پیام خود در همایش شورای دانشگاه به آن اشاره کردند؛ حضرت آقا فرمودند که فرهنگ و تعلیم و تربیت باید به عنوان «فرا راهبرد» مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: به نظر من باید در نظام‌های آموزشی، چه در مدارس و چه در دانشگاه‌ها، روی این جمله بیشتر تأمل کنیم. اگر روزی این اتفاق بیفتد، ما موفق شده‌ایم. امروز به زعم من یکی از مشکلات بسیار جدی کشور همین موضوع است.

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به تعبیر «کوچک‌انگاری آموزش و پرورش» گفت: اگر بخواهیم اشکالات حکمرانی و مملکت‌داری پس از انقلاب را بررسی کنیم و ببینیم چه اشتباهاتی داشته‌ایم که امروز با مشکلات ریز و درشت دست و پنجه نرم می‌کنیم، اگر بخواهیم سه، چهار یا پنج اشکال اصلی، کلیدی و راهبردی را نام ببریم، یکی از آنها را می‌توان «کوچک‌انگاری آموزش و پرورش» نامید.

وی توضیح داد: معتقدم نظام حکمرانی کشور از بالا تا پایین، نقش آموزش و پرورش را در فرآیند توسعه کشور و حل مسائل فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کوچک دیده است. ما باور نداشتیم که توسعه کشور باید از مدارس آغاز شود؛ نقش مدرسه را کوچک دیدیم و نقش دانش‌آموزان را نیز کوچک دیدیم.

ادهم با اشاره به پیامد‌های این نگاه تصریح کرد: این کوچک‌انگاری باعث شد در تخصیص منابع، تأمین نیروی انسانی مورد نیاز و بسیاری از حوزه‌های دیگر، آموزش و پرورش همواره با مشکل مواجه باشد.

ثبات مدیریت در آموزش و پرورش؛ نمونه‌ای از نگاه نادرست به این حوزه

وی برای توضیح بیشتر این موضوع به تغییرات مدیریتی در وزارت آموزش و پرورش اشاره کرد و گفت: یکی از مثال‌هایی که در جا‌های مختلف، حتی در مجموعه‌هایی مانند مجمع تشخیص مصلحت نظام، بیان کرده‌ام، موضوع آمد و رفت وزرای آموزش و پرورش است.

ادهم ادامه داد: در دولت‌های مختلف، چه دولت‌های اصولگرا و چه اصلاح‌طلب، وزیر نفت ممکن است هشت سال در مسئولیت خود باقی بماند، وزیر اطلاعات هشت سال فعالیت کند و وزیر امور خارجه نیز ثبات مدیریتی داشته باشد؛ اما در آموزش و پرورش شاهد بوده‌ایم که وزیر ممکن است یک سال، دو سال، یک سال و چند ماه یا حتی مدت کوتاه‌تری در مسئولیت باشد.

وی گفت: این نگاه نشان می‌دهد که تصور شده آموزش و پرورش حوزه‌ای کوچک است و هر کسی می‌تواند آن را اداره کند؛ در حالی که چنین نگاهی درباره وزارتخانه‌هایی مانند نفت، اطلاعات یا امور خارجه وجود ندارد و برای تصدی آنها افراد خاصی انتخاب می‌شوند و تلاش می‌شود این افراد حفظ شوند.

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد: همین نوع نگاه، یکی از مصادیق کوچک‌انگاری آموزش و پرورش است.

توسعه کشور از انسان آغاز می‌شود، نه از ساختمان و فناوری

ادهم با اشاره به تأکید مقام معظم رهبری بر «فرا راهبرد فرهنگ و تعلیم و تربیت» اظهار کرد: حضرت آقا با یک تیزبینی دقیق در این پیام که نخستین پیام ایشان برای هفته دولت بود، فرهنگ و تربیت را در جایگاه فرا راهبرد قرار داده‌اند؛ یعنی راهبرد‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی باید ذیل این راهبرد تعریف شوند و هر کاری که انجام می‌دهیم، باید نسبت و تأثیر آن را در تربیت انسان در نظر بگیریم.

وی افزود: انسان محور توسعه است؛ نه ماشین، نه ساختمان، نه تجهیزات و نه فناوری. انسان باید مسائل اخلاقی و فرهنگی را حل کند. انسان شایسته باید تربیت شود.

ادهم با طرح این پرسش که «نقش ما در نظام‌های آموزشی و مدارس سما چیست؟» گفت: نقش ما دستیابی به انسان توسعه‌یافته است. محصول توسعه، انسان‌های توسعه‌یافته هستند؛ انسانی که اندیشه، فکر، معرفت، اخلاق و انسانیت دارد و می‌تواند توسعه‌آفرین باشد. ما باید به دنبال تربیت چنین انسانی باشیم.

مدارس سما؛ نقطه آغاز توسعه و تربیت انسان

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به آغاز سال تحصیلی، پیشنهاد کرد این مباحث در جلسات مدیران و مسئولان مدارس سما مورد بررسی قرار گیرد.

وی گفت: پیشنهاد من این است که این عبارت، یعنی توجه به فرهنگ و تعلیم و تربیت به عنوان فرا راهبرد، در جلساتی که داریم مورد بررسی قرار گیرد، مطالعه شود و از دیدگاه‌های دیگران نیز استفاده کنیم.

ادهم افزود: اگر می‌خواهیم واقعاً ولایت‌مدار باشیم، باید نگاه ما به مدرسه و تعلیم و تربیت نیز بر همین اساس باشد. باید ببینیم دبستان چگونه باید باشد و پیش‌دبستانی چگونه باید اداره شود.

وی ادامه داد: اگر قرار است توسعه از انسان آغاز شود، باید بپرسیم کدام انسان تربیت‌پذیرتر است؛ انسان ۴۰ یا ۵۰ ساله یا انسانی که شش یا هفت سال دارد؟ کدام‌یک را بهتر می‌توان برای هدفی که به دنبال آن هستیم شکل داد؟ بنابراین باید ببینیم از کجا شروع کنیم. آیا باید از دانشگاه شروع کنیم یا همان‌طور که حضرت امام (ره) فرمودند، دانشگاه دیر است و باید از دبستان و حتی پیش‌دبستانی آغاز کرد.

سرمایه‌گذاری در مدارس سما از پربازده‌ترین سرمایه‌گذاری‌هاست

ادهم با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به مدارس سما اظهار کرد: واقعاً باید باور کنیم که سرمایه‌گذاری در مدارس سما، در مجموعه دانشگاه آزاد اسلامی که هم دانشگاه و هم مدرسه دارد، یکی از پربازده‌ترین سرمایه‌گذاری‌هاست.

وی افزود: این موضوع هم از نظر اقتصادی و هم از نظر اجتماعی قابل بررسی است. در کتاب آموزش و توسعه دکتر سرکار آرامی، با عدد و رقم سرمایه‌گذاری در حوزه مسکن، نفت و حوزه‌های دیگر با سرمایه‌گذاری آموزشی مقایسه شده و نشان داده شده که اساساً قابل مقایسه نیستند.

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: سرمایه‌گذاری در آموزش ممکن است دیر بازده باشد، اما بیشترین سودآوری را می‌تواند داشته باشد. تحقیقات داخلی و خارجی نیز بار‌ها نشان داده‌اند که از نظر اقتصادی و اجتماعی، سرمایه‌گذاری در حوزه آموزش از مهم‌ترین و پربازده‌ترین سرمایه‌گذاری‌ها است.

وی در جمع‌بندی این بخش گفت: «بنابراین دو مقدمه مهم داریم؛ نخست اینکه رسالت ما «یُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ» است و دوم اینکه توسعه‌یافتگی را باید در مدارس جست‌و‌جو کنیم؛ چراکه فرهنگ و تعلیم و تربیت، فرا راهبرد کشور است.

فرهنگ، ریشه پنهان زندگی و مدرسه است

ادهم در ادامه با اشاره به کنار هم قرار گرفتن دو مفهوم «فرهنگ» و «تعلیم و تربیت» در فرمایش مقام معظم رهبری گفت: این موضوع برای من بسیار جالب بود و هم خدا را به خاطر این نگاه شکر کردم و هم آن را تحسین کردم که این دو واژه، یعنی فرهنگ و تعلیم و تربیت، در کنار هم قرار گرفته‌اند.

وی اظهار کرد: از نظر من، تعلیم و تربیت یک پدیده فرهنگی است و در بستر فرهنگی جامعه جریان پیدا می‌کند. متخصصان تعلیم و تربیت، مدیران مدارس و معلمان باید فرهنگ را ببینند تا بتوانند کار خود را به خوبی انجام دهند.

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی افزود: معمولاً فرهنگ دیده نمی‌شود؛ فرهنگ بخش ناپیدای زندگی انسان است. یکی از صاحب‌نظران فرانسوی برای توضیح این موضوع، درخت را مثال می‌زند. ما از درخت شاخه‌ها را می‌بینیم، اما چیزی وجود دارد که دیده نمی‌شود و حیات درخت به آن وابسته است؛ ریشه‌ای که دیده نمی‌شود، اما همه چیز به آن وابسته است.

وی تصریح کرد: فرهنگ نیز ریشه زندگی انسان‌هاست؛ فرهنگ سازمانی مدرسه، فرهنگ سازمانی سما و فرهنگ کشور؛ بنابراین تعبیر «فرا راهبرد فرهنگ و تعلیم و تربیت» تعبیری هوشمندانه است.

ادهم ادامه داد: اینکه فرهنگ چیست، چگونه شکل می‌گیرد، چگونه باید آن را دید و برای ارتقای فرهنگی چه می‌توان کرد، موضوعات مهمی هستند که می‌توان درباره آنها بحث و بررسی کرد.

ادهم افزود: در همین چارچوب، یک تحلیل انجام داده‌ایم که در آن کل سما را به تصویر کشیده و نسبت آن را از ابعاد و زوایای مختلف بررسی کرده‌ایم. خوشبختانه سما فرصت بسیار بسیار خوبی دارد و حتی می‌توان گفت کم‌نظیر است.

وی با اشاره به ظرفیت‌ها و در عین حال مشکلات این مجموعه اظهار کرد: از یک سو زحماتی که عزیزان از زمان پیدایش این مجموعه تا امروز کشیده‌اند وجود دارد و از سوی دیگر، مشکلات، کاستی‌ها و تهدید‌هایی نیز وجود دارد که باید آنها را شناسایی و برای حل آنها چاره‌اندیشی کرد.

شرایط مدارس غیردولتی، فرصت تازه‌ای برای توسعه سما ایجاد کرده است

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی گفت: شرایط اقتصادی، افزایش هزینه‌های مسکن و مکان و مسائل مشابه، فعالیت مدارس غیردولتی را با دشواری‌هایی مواجه کرده است و این موضوع می‌تواند فرصت بسیار خوبی برای سما باشد تا رشد کند.

وی افزود: این رشد باید هم از نظر کمی و هم از نظر برند اتفاق بیفتد. سما توان و ظرفیت آن را دارد که به یک برند در نظام آموزشی کشور تبدیل شود.

ادهم با اشاره به تجربه خود در حوزه سند تحول بنیادین آموزش و پرورش اظهار کرد: من حدود ۱۴ تا ۱۵ سال از عمر خود را برای تدوین سند تحول بنیادین گذاشته‌ام. یکی از جا‌هایی که می‌تواند تجلی عینی این سند باشد، سما است.

وی تصریح کرد: سند تحول بنیادین سندی است که مورد تأیید حضرت امام (ره) و مقام معظم رهبری قرار گرفته و بار‌ها بر اجرای آن تأکید شده است. با این حال، در سیستم دولتی آن‌گونه که باید و شاید اجرا نشده است.

ادهم افزود: یکی از جا‌هایی که می‌تواند اجرای دقیق و کامل سند تحول بنیادین را دنبال کند، مدارس سماست؛ بنابراین مسئولیت آقای لادن‌مقدم و عزیزان حاضر در این مجموعه مهم است و باید در جلسات، مفاهیم اصلی سند تحول و مفاهیم آن را به دستورکار عملیاتی تبدیل کنیم.

وی تأکید کرد: باید بتوانیم مدعی باشیم که در سما سند تحول بنیادین را عملیاتی و اجرایی کرده‌ایم. امروز شورای عالی انقلاب فرهنگی از آموزش و پرورش اجرای این سند را مطالبه می‌کند و سما این ظرفیت را دارد که در این زمینه پیشگام باشد.

پیوند مدارس و دانشگاه؛ مزیت منحصر‌به‌فرد سما

ادهم یکی از مهم‌ترین مزیت‌های نسبی سما را وابستگی آن به دانشگاه آزاد اسلامی دانست و گفت: سما یک ویژگی دارد که هیچ نهاد دیگری در کشور به این شکل ندارد و آن، وابستگی به دانشگاه است. این مزیت نسبی سماست و باید بتوانیم از آن استفاده کنیم.

وی با اشاره به نخستین سخنرانی خود در دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: در نخستین سخنرانی که در جمع شورای دانشگاه، در نخستین روز ورودم به دانشگاه آزاد اسلامی در مشهد داشتم، درباره یکپارچه‌نگری به نظام آموزشی صحبت کردم.

ادهم ادامه داد: دانشگاه آزاد اسلامی تنها مجموعه‌ای است که ظرفیت دارد از پیش‌دبستانی تا پایان دوره دکتری، یک برنامه یکپارچه داشته باشد و بتواند میان مدارس سما و دانشگاه دادوستد برقرار کند.

وی با بیان اینکه این ارتباط هنوز به اندازه ظرفیت موجود شکل نگرفته است، گفت: این دادوستد در حال حاضر آن‌گونه که باید وجود ندارد. البته در برخی استان‌ها وضعیت خوب است و در برخی استان‌ها بسیار ضعیف است.

مدیریت مدارس سما باید بیش از گذشته برنامه‌محور شود

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه بر ضرورت برنامه‌محوری در مدیریت مدارس و استان‌ها تأکید کرد و گفت: باید نوع مدیریت مدارس را بیش از گذشته برنامه‌محور کنیم. شما مدیران استانی هستید و باید با برنامه کار کنید و در این مسیر، اساتیدی که در جلسات حضور دارند و تخصص موضوعی دارند نیز می‌توانند کمک کنند.

وی تعیین هدف را یکی از نخستین گام‌های برنامه‌ریزی دانست و اظهار کرد: اگر می‌خواهیم سما را با برنامه مدیریت کنیم، اکنون که آغاز سال تحصیلی است، باید مدیران بتوانند در چند گزاره و جمله کوتاه بگویند برای امسال چه هدفی را برای خود پیش‌بینی کرده‌اند.

ادهم با تأکید بر اینکه برنامه‌ریزی آموزشی نمی‌تواند صرفاً کوتاه‌مدت باشد، افزود: هر مدرسه باید برنامه داشته باشد، هر استان باید برنامه داشته باشد و در سطح کشور نیز باید برنامه وجود داشته باشد.

وی تصریح کرد: پیش‌فرض دوم این است که برنامه‌ریزی در نظام‌های آموزشی باید حداقل سه‌ساله تا پنج‌ساله باشد. برنامه‌های آموزشی نمی‌توانند صرفاً یک‌ساله باشند؛ چراکه ماهیت کار ما زمان‌بر است. امروز کاری را انجام می‌دهیم و ممکن است پنج یا ۱۰ سال بعد نتیجه آن را برداشت کنیم.

ادهم ادامه داد: برنامه سه‌ساله نیز به این دلیل اهمیت دارد که حداقل با عمر یک دوره تحصیلی تناسب داشته باشد. نظام آموزشی ۱۲ ساله است و می‌توان آن را به دوره‌های سه‌ساله تقسیم کرد.

هدف باید مشخص، قابل دستیابی و قابل سنجش باشد

وی با تأکید بر تفاوت میان «هدف»، «چشم‌انداز» و «آرمان» گفت: همه نکاتی که به عنوان هدف بیان شد، محترم و خوب بود، اما هدف به معنای تخصصی برنامه‌ریزی باید یک نقطه مشخص، قابل دستیابی و قابل سنجش باشد.

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: تعداد دانش‌آموزان نیز یک شاخص قابل سنجش است. اگر امروز در سطح استان ۲۰ هزار دانش‌آموز داریم، می‌توان هدف‌گذاری کرد که سال آینده این تعداد به ۲۵ هزار نفر برسد. سپس باید مشخص کنیم با چه سازوکاری، چه شاخصی و با چه برنامه‌ای می‌خواهیم به این هدف برسیم.

وی گفت: اهداف آموزشی مانند معدل یا تعداد دانش‌آموزان قابل سنجش هستند، اما اهداف تربیتی دشوارترند و شاخص‌های مشخصی برای آنها نداریم. در این زمینه باید شاخص‌گذاری کنیم و از اساتیدی که تخصص موضوعی دارند، کمک بگیریم.

کاهش تمرکزگرایی و افزایش اختیار مدیران مدارس ضروری است

ادهم با اشاره به تراکم فعالیت‌ها و بخشنامه‌ها در مدارس اظهار کرد: مدارس ما بسیار شلوغ هستند و بخشنامه‌های زیادی به آنها می‌رسد و دست مدیر نیز بسته است. باید مقداری به مدیر مدرسه و استان میدان بدهیم تا خودشان تصمیم بگیرند.

وی افزود: تمرکزگرایی که در سیستم آموزش و پرورش وجود دارد، به‌شدت به سیستم آسیب زده است. باید مدرسه را خلوت کنیم تا مدیر، معلم و دانش‌آموز قدرت مانور و قدرت تصمیم‌گیری داشته باشند و بتوانند خودشان را نشان دهند.

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به تجربه مدیریتی خود در آموزش و پرورش گفت: نباید کار مدیر مدرسه فقط گزارش‌نویسی باشد. اگر قرار است مدارس سما برند باشند، یکی از مزیت‌های آنها باید فعالیت‌های علمی و آموزشی باشد.

کیفیت آموزشی و تعداد دانش‌آموزان؛ دو شاخص مهم برای مدارس سما

ادهم با تأکید بر ضرورت تعریف شاخص‌های روشن برای مدارس سما گفت: یکی از شاخص‌هایی که می‌توان روی آن سرمایه‌گذاری کرد، کیفیت آموزشی است؛ مثلاً معدل دانش‌آموزان را افزایش دهیم.

وی ادامه داد: امروز برخی مدارس در تهران شهریه‌های قابل توجهی دریافت می‌کنند و ممکن است کار خارق‌العاده‌ای هم انجام ندهند، اما معدل ۱۸ یا ۱۹ دارند و دانش‌آموزان آنها در سمپاد، کنکور و سایر مسیر‌های تحصیلی موفق می‌شوند؛ بنابراین باید کیفیت را به عنوان یک شاخص جدی در مدارس سما دنبال کنیم.

ادهم «تعداد دانش‌آموزان» را دومین شاخص پیشنهادی خود عنوان کرد و گفت: در کنار کیفیت آموزشی، تعداد دانش‌آموزان نیز شاخص قابل سنجشی است که می‌توان برای آن برنامه‌ریزی کرد.

سه هدف تربیتی برای مدارس؛ نظم، صداقت و کرامت نفس

وی در ادامه به اهداف تربیتی مدارس اشاره کرد و گفت: اهداف تربیتی دشوارترند و سنجش آنها نیز آسان نیست، اما باید برای آنها هدف‌گذاری کنیم.

ادهم پیشنهاد کرد در دوره ابتدایی چند هدف مشخص تربیتی دنبال شود و افزود: مدارس ما شلوغ هستند و فعالیت‌های متنوع زیادی دارند. باید دو یا سه هدف مشخص را انتخاب کنیم و سایر فعالیت‌ها را ذیل آنها تعریف کنیم.

وی نخستین محور را «نظم» دانست و گفت: در دوره ابتدایی می‌توان نظم را به عنوان یک هدف دنبال کرد. نظم در زندگی فردی و اجتماعی، در منزل و مدرسه، قابل مشاهده و ارزیابی است.

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی دومین محور را «صداقت» عنوان کرد و افزود: روی صداقت باید تأکید کنیم. بچه‌های ما باید صادق باشند و راست بگویند.

وی سومین محور را «کرامت نفس و عزت نفس» دانست و اظهار کرد: کرامت نفس و عزت نفس معمولاً در دوره ابتدایی آسیب می‌بیند؛ در خانواده، نظام آموزشی و جامعه ممکن است به آن آسیب وارد شود، اما بخش مهمی از این آسیب در دوره ابتدایی اتفاق می‌افتد.

حفظ کرامت دانش‌آموزان؛ ضرورتی برای نظام تربیتی

ادهم با اشاره به آثار منفی تحقیر دانش‌آموزان گفت: یکی از دلایلی که ما در گذشته تلاش کردیم نمره را در دوره ابتدایی حذف کنیم و ارزشیابی توصیفی را دنبال کردیم، این بود که نمره‌ها برای بچه‌ها آسیب‌زا بودند.

وی افزود: وقتی دانش‌آموز ۱۸ می‌گیرد و بعد به ۱۷ و نیم می‌رسد، ممکن است در معرض فشار و تحقیر از سوی خانواده، معلم یا دوستان قرار گیرد. تحقیقات متعدد نشان داده‌اند که تحقیر در دوران کودکی می‌تواند آثار بسیار منفی بر شخصیت انسان داشته باشد.

ادهم تصریح کرد: بنابراین باید تلاش کنیم دانش‌آموزان در دوره پیش‌دبستانی و دبستان، احساس مثبت نسبت به خود و زندگی داشته باشند و مثبت‌اندیشی و کرامت نفس آنها حفظ شود.

وی پیشنهاد کرد: می‌توان حفظ کرامت نفس دانش‌آموزان را به یک هدف تبدیل کرد و به مدیران و معلمان آموزش داد که چگونه کرامت نفس کودکان را حفظ کنند.

سه هدف دیگر؛ کار تیمی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حیا و عفاف

دبیرکل هیئت مؤسس و هیئت امنای دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه سه پیشنهاد دیگر برای دوره‌های تحصیلی بالاتر ارائه کرد و گفت: در دوره‌های متوسطه اول و دوم، پیشنهاد من این است که تا حد امکان به سمت فعالیت‌های تیمی و جمعی و کار گروهی حرکت کنیم.

وی نخستین هدف را «کار تیمی» عنوان کرد و افزود: بچه‌ها باید کار تیمی و جمعی را یاد بگیرند.

ادهم دومین هدف را «مسئولیت‌پذیری اجتماعی» دانست و گفت: تا آنجا که می‌توانیم باید کار‌های مدرسه را به دانش‌آموزان بسپاریم؛ برنامه‌ریزی صبحگاه، جشن‌ها و فعالیت‌های مختلف مدرسه را به آنها واگذار کنیم تا مسئولیت‌پذیری اجتماعی را تمرین کنند.

وی سومین هدف را «حیا و عفاف» عنوان و تصریح کرد: حیا و عفاف نباید فقط برای دختران مطرح باشد؛ پسران و دختران هر دو باید در این زمینه آموزش ببینند و تربیت شوند.

ادهم تأکید کرد: اکنون که در آغاز سال تحصیلی هستیم، این موارد را می‌توان به عنوان اهداف مشخص تعیین کرد و سپس همه فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ورزشی مدرسه را با این اهداف سنجید.

دانش‌آموزان امروز با دانش‌آموزان سال گذشته یکسان نیستند

ادهم در پایان با اشاره به شرایط متفاوت دانش‌آموزان در آغاز سال تحصیلی جدید گفت: دانش آموزان امسال، دانش آموزان سال قبل نیستند. به دلایل مختلف، آسیب‌هایی دیده‌اند و بنابراین به برنامه ویژه‌ای نیاز دارند.

وی در پایان تأکید کرد: این برنامه ویژه باید هم برای ترمیم آموزشی و هم برای ترمیم شرایط روحی و روانی دانش‌آموزان طراحی شود و باید با دقت بسیار زیادی در این زمینه برنامه‌ریزی و عمل کنیم.