مدیرعامل متا:
نمونهگیری آزمایش در منزل توسط واسطهها احتمال بروز خطا را افزایش میدهد
فریبا شایگان، رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران، در گفتوگو با خبرنگار آنا با اشاره به گسترش ارائه خدمات نمونهگیری آزمایشگاهی در منزل از طریق برخی اپلیکیشنها و شرکتهای واسطه، نسبت به رعایت نشدن استانداردهای نمونهگیری، احراز هویت بیمار، نگهداری و انتقال نمونه هشدار داد و گفت: بخش قابل توجهی از خطاهای آزمایشگاهی پیش از انجام آزمایش اتفاق میافتد و به همین دلیل رعایت استانداردها در مرحله نمونهگیری و انتقال اهمیت بسیار زیادی دارد.
وی اظهار کرد: استانداردهای آزمایشگاهی، خطاها را در مراحل مختلف بررسی میکنند و حدود ۷۰ درصد خطاهای آزمایشگاهی مربوط به مرحله پیش از انجام آزمایش است؛ یعنی از زمانی که پزشک آزمایش را درخواست میکند تا زمانی که بیمار برای انجام آزمایش آماده میشود و نمونهگیری صورت میگیرد.
شایگان ادامه داد: بیمار ممکن است لازم باشد برای انجام یک آزمایش شرایط خاصی را رعایت کند، مشخصات بیمار باید بهدرستی ثبت شود، برچسبگذاری نمونه باید دقیق باشد و هنگام نمونهگیری نیز باید توجه شود که نمونه درست از بیمار درست گرفته شده و شرایط لازم برای این کار رعایت شده است.
اهمیت نظارت آزمایشگاه بر نمونهگیری و پردازش نمونه
رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران با بیان اینکه در آزمایشگاه همه این مراحل تحت نظارت مسئول فنی و سوپروایزر قرار دارد، گفت: مسئول فنی آزمایشگاه و سوپروایزر بر فرایند نمونهگیری و انجام آزمایش نظارت دارند تا اگر خطایی در همان ابتدا اتفاق افتاد، از ادامه آن جلوگیری شود.
وی افزود: برای مثال وقتی بیمار به آزمایشگاه مراجعه میکند، کارت ملی او دریافت و با چهره فرد تطبیق داده میشود و مشخصات بیمار در سامانههای بیمه نیز مورد بررسی قرار میگیرد. حتی ممکن است برای اطمینان بیشتر، اطلاعاتی مانند نام پدر یا تاریخ تولد بیمار پرسیده شود.
شایگان با اشاره به مواردی از مراجعه افراد با کارت ملی دیگران به آزمایشگاه گفت: این کنترلها قابل انجام است و آزمایشگاه میتواند از این طریق از هویت بیمار اطمینان پیدا کند، اما وقتی نمونهگیری از طریق یک واسطه در منزل انجام میشود، آزمایشگاه ممکن است نداند نمونه دقیقاً از چه فردی گرفته شده و آیا احراز هویت به شکل صحیح انجام شده است یا خیر.
آزمایشگاه نمیداند نمونه در چه شرایطی نگهداری شده است
وی با تأکید بر اهمیت شرایط نگهداری و انتقال نمونه گفت: وقتی نمونه در آزمایشگاه گرفته میشود، بلافاصله فرایند آزمایش آن آغاز میشود. اگر نمونه ادرار باشد، در صورت نیاز کشت آن انجام میشود و نمونه برای مراحل بعدی وارد فرایند آزمایش میشود و دو یا سه ساعت بدون کنترل رها نمیشود.
رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران ادامه داد: دما تأثیر زیادی بر اندازهگیری برخی پارامترها دارد. در مورد نمونه خون نیز باید در فاصلههای زمانی مشخص، سرم از سلولهای خونی جدا شود و این کار در شرایط استاندارد انجام شود.
وی توضیح داد: دمای اتاقی که در آن جداسازی نمونه انجام میشود باید مناسب باشد و شرایط محیطی مانند رطوبت نیز باید مورد توجه قرار گیرد. حتی دستگاه سانتریفیوژ باید با دور و زمان مشخص کار کند و این موارد در آزمایشگاه قابل اندازهگیری و مستندسازی است.
شایگان تصریح کرد:، اما وقتی نمونهگیری در منزل و توسط یک واسطه انجام میشود، آزمایشگاه نمیداند نمونه برای چند ساعت نزد نمونهگیر مانده، در چه دمایی نگهداری شده و با چه شرایطی به آزمایشگاه رسیده است. در چنین شرایطی بسیاری از عواملی که میتواند بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارد، خارج از کنترل آزمایشگاه قرار میگیرد.
هشدار درباره فعالیت برخی اپلیکیشنهای واسطه
وی با اشاره به فعالیت برخی اپلیکیشنها و شرکتهای واسطه در حوزه نمونهگیری در منزل گفت: اخیراً سازمان نظام پزشکی و وزارت بهداشت درباره برخی از این اپلیکیشنها که خدمات نمونهگیری در منزل ارائه میکنند، اعلام موضع کرده و فعالیت برخی از آنها را غیرقانونی و فاقد مجوز دانستهاند.
رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران افزود: با وجود این، همچنان چنین خدماتی ارائه میشود و در این شرایط، آزمایشگاهها نمیتوانند بر تمام مراحل نمونهگیری و انتقال نظارت داشته باشند.
وی تأکید کرد: نظارت بر این موضوع باید از سوی وزارت بهداشت و دستگاههایی که مسئول صدور مجوز هستند انجام شود و سازمان نظام پزشکی نیز باید با موارد تخلف برخورد کند.
نمونهگیری در منزل با مسئولیت آزمایشگاه متفاوت است
شایگان با اشاره به تفاوت میان نمونهگیری توسط خود آزمایشگاه و نمونهگیری توسط شرکتهای واسطه گفت: اگر فردی به یک آزمایشگاه مشخص مراجعه کند و آزمایشگاه نتواند نمونهگیری در محل انجام دهد، میتواند نمونهگیر خود را که تحت مسئولیت آزمایشگاه است به منزل بیمار اعزام کند.
وی افزود: در این شرایط، بیمار در آزمایشگاه پذیرش شده و مشخصات و هویت او ثبت میشود، نمونهگیر همان آزمایشگاه با شرایط استاندارد تعریفشده برای نمونهگیری به منزل مراجعه میکند، احراز هویت را انجام میدهد، نمونه را میگیرد و بلافاصله آن را به آزمایشگاه منتقل میکند.
رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران گفت: این موضوع با حالتی که یک شرکت یا اپلیکیشن واسطه فردی را برای نمونهگیری به منزل میفرستد و سپس نمونه را به یک آزمایشگاه منتقل میکند، متفاوت است.
چه کسی مجاز به نمونهگیری است؟
وی درباره شرایط قانونی نمونهگیری نیز اظهار کرد: قانون مشخص کرده است که چه فردی میتواند نمونهگیری انجام دهد و این فرد باید شرایط و مدارک لازم را داشته باشد.
شایگان ادامه داد: اگر فردی از طرف یک واسطه به منزل بیمار مراجعه کند و نمونهگیر آزمایشگاه نباشد، این سؤال مطرح میشود که آیا مدارک و صلاحیت لازم برای نمونهگیری را دارد یا خیر و چه نهادی بر رعایت شرایط نمونهگیری توسط او نظارت میکند.
وی افزود: علاوه بر صلاحیت نمونهگیر، رعایت شرایط لازم برای انتقال نمونه نیز اهمیت دارد و این مسئله برای هر آزمایش میتواند متفاوت باشد.
تأخیر در انتقال نمونه میتواند میزان قند خون را تغییر دهد
رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران با اشاره به نمونه آزمایش قند خون گفت: برای مثال، وقتی نمونه خون گرفته میشود، باید در زمان مناسب سرم از سلولهای خونی جدا شود؛ زیرا سلولهای موجود در خون همچنان گلوکز را مصرف میکنند.
وی توضیح داد: اگر جداسازی بهموقع انجام نشود، با گذشت زمان میزان قند موجود در نمونه کاهش پیدا میکند و در نتیجه ممکن است عددی که در آزمایشگاه اندازهگیری میشود با میزان واقعی قند خون بیمار متفاوت باشد.
شایگان تأکید کرد: بنابراین زمان انتقال نمونه، شرایط نگهداری آن و نحوه پردازش نمونه همگی در صحت نتیجه آزمایش مؤثر هستند.
ضرورت تفکیک خدمات آزمایشگاهی از فعالیت واسطهها
وی در پایان گفت: باید میان آزمایشگاهی که مسئولیت کامل نمونهگیری و انتقال را بر عهده دارد و شرکت یا اپلیکیشنی که بهعنوان واسطه بین بیمار و آزمایشگاه فعالیت میکند، تفاوت قائل شد.
رئیس انجمن علمی دکترای علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی ایران خاطرنشان کرد: اگر نمونهگیری توسط خود آزمایشگاه و تحت مسئولیت آن انجام شود، آزمایشگاه میتواند بر صلاحیت نمونهگیر، احراز هویت بیمار، شرایط نمونهگیری و انتقال نمونه نظارت داشته باشد؛ اما در فعالیت واسطهها، بخش مهمی از این فرایند خارج از کنترل آزمایشگاه قرار میگیرد.
وی افزود: در چنین شرایطی لازم است وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و سایر دستگاههای مسئول، ضوابط این خدمات را بهصورت دقیق مشخص و بر اجرای آنها نظارت کنند تا سهولت دسترسی به خدمات آزمایشگاهی در منزل، به قیمت کاهش دقت و اعتبار نتایج آزمایشها تمام نشود.
انتهای پیام/
