ضرورت آموزش فلسفه اسلامی به کودکان برای تقویت عقلانیت فرهنگی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، سید علی سیدی‌فرد عضو هیئت‌علمی گروه فلسفه دانشگاه شهید بهشتی در مصاحبه با برنامه "فرهنگسرای گفت‌و‌گو " با طرح این پرسش اساسی که «فرهنگ چگونه در نسل‌های بعدی تداوم می‌یابد؟» توضیح داد: هر جامعه‌ای بر پایه نوعی عقلانیت بنیادین استوار است؛ عقلانیتی که نه‌تنها بنیان شکل‌گیری فرهنگ را می‌سازد، بلکه مسیر شکوفایی، انتقال و بازتولید آن را نیز در طول زمان مشخص می‌کند.

به گفته او، اگر قرار است کودکان در آینده حاملان فرهنگ یک جامعه باشند، باید از همان سال‌های نخست زندگی با این منطق بنیادین آشنا شوند؛ منطقی که بتواند در قالبی قابل‌فهم، آنان را برای زیست اجتماعی، مدنی و فرهنگی آماده کند.

وی با اشاره به شرایط پیچیده دوران معاصر افزود: زیست امروز کودکان با گذشته تفاوتی جدی کرده است. کودکان در فضایی رشد می‌کنند که سرعت، سطحی‌نگری، مصرف لحظه‌ای محتوا و ارتباطات شتاب‌زده، بخشی از تجربه روزمره آنان شده است؛ فضایی که در آن، تعمق و تأمل کمتر مجال بروز می‌یابد. به اعتقاد این استاد فلسفه، همین وضعیت ضرورت بازگشت به آموزش تفکر را بیش‌ازپیش آشکار می‌کند؛ چراکه جامعه‌ای که نسل جدید آن فرصت اندیشیدن نداشته باشد، در آینده نیز با چالش‌های جدی در فهم خود، دیگری و جهان روبه‌رو خواهد شد.

سیدی‌فرد در ادامه، آموزش فلسفه به کودکان را تنها انتقال یک‌رشته علمی ندانست، بلکه آن را بستری برای شکل‌گیری «عقلانیت مدنی» معرفی کرد؛ مفهومی که به گفته او، به کودک می‌آموزد چگونه در جامعه زندگی کند، چگونه با دیگران تعامل داشته باشد، چگونه قانون را بفهمد و چگونه نسبت خود را با طبیعت و جهان پیرامونش تعریف کند. از منظر او، فلسفه در این معنا یک دانش انتزاعی و دور از دسترس نیست، بلکه ابزاری تربیتی و تمدنی است که می‌تواند پایه‌های زندگی مسئولانه و آگاهانه را در کودک شکل دهد.

در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو، بحث مهم «چگونگی آموزش فلسفه به کودکان» مطرح شد. سیدی‌فرد توضیح داد: در این حوزه می‌توان از دو مسیر سخن گفت: نخست آموزش روش تعقل فلسفی، یعنی آموزش نحوه درست فکرکردن و استدلال ورزیدن؛ و دوم آموزش محتوای فلسفی، یعنی انتقال برخی مفاهیم و ایده‌های فلسفی متناسب با سن کودک. هر دو رویکرد امکان‌پذیر است، اما شرط اصلی موفقیت در هر دو، متناسب‌سازی محتوا با سطح فهم کودک است.

به گفته این استاد دانشگاه، فهم کودک عمدتاً استعاری و روایی است، نه انتزاعی و مفهومی. کودک جهان را بیشتر از خلال قصه، تصویر، مثال و روایت درمی‌یابد تا از راه تعریف‌های خشک و اصطلاحات پیچیده. از همین رو، اگر قرار باشد مفاهیم فلسفه اسلامی به او منتقل شود، باید از ساحت انتزاعی به زبان روایت و داستان نزدیک شوند. کودک با کنجکاوی طبیعی خود، جهان را کشف می‌کند و همین ویژگی، فرصت ارزشمندی برای آموزش فلسفه است؛ به‌شرط آنکه زبان‌آموزش با جهان ذهنی او هماهنگ باشد.

سیدی‌فرد در ادامه برای توضیح این نکته، به پیشینه‌ای مهم در سنت فلسفه اسلامی اشاره کرد و گفت: فیلسوفان بزرگ این سنت نیز به‌خوبی دریافته بودند که مفاهیم عمیق فلسفی را نمی‌توان تنها با زبان اصطلاحات خشک و تخصصی به مخاطب عمومی منتقل کرد.