فیلم «اودیسه» کریستوفر نولان چه تفاوت‌هایی با کتاب دارد؟

به گزارش خبرنگار فرهنگی آنا به نقل از ورایتی، همزمان با انتشار نخستین تصاویر فیلم «اودیسه»، برخی کاربران فضای مجازی، از جمله ایلان ماسک، از آنچه «عدم وفاداری» فیلم به متن اصلی هومر می‌خواندند، انتقاد کردند.

با این حال، ورایتی معتقد است چنین انتقادهایی ماهیت خود «اودیسه» را نادیده می‌گیرد؛ اثری که در طول قرن‌ها از دل سنت شفاهی شکل گرفته و بارها روایت و بازآفرینی شده است.

به نوشته این نشریه، کریستوفر نولان، کارگردان برنده اسکار، برای تبدیل منظومه‌ای نزدیک به ۶۰۰ صفحه به فیلمی سه‌ساعته، ناگزیر دست به تغییرات روایی زده و برداشت شخصی خود را از این داستان اسطوره‌ای ارائه کرده است. در این فیلم، مت دیمون در نقش اودیسئوس، جنگجویی آسیب‌دیده از خاطرات جنگ تروا، با راهنمایی آتنا با بازی زندایا، در مسیر ده‌ساله بازگشت به ایتاکا با غول‌ها، سیکلوپ، سیرن‌ها، اسکیلا و دیگر موجودات افسانه‌ای روبه‌رو می‌شود؛ در حالی که همسرش پنلوپه با بازی آن هاتاوی و پسرش تلمخوس با بازی تام هالند در برابر خواستگاران تاج‌وتخت مقاومت می‌کنند.

ورایتی در ادامه مهم‌ترین تفاوت‌های فیلم با متن هومر را برشمرده است.

از مهم‌ترین تغییرات، دگرگونی شخصیت پنلوپه و تلمخوس است. برخلاف منظومه هومر که در آن تلمخوس رفتاری مردسالارانه با مادرش دارد، در فیلم نولان این پنلوپه است که شخصیتی مقتدرتر دارد و بارها پسرش را به دلیل خامی و بی‌تجربگی سرزنش می‌کند.

شخصیت «سینون» نیز به‌طور کامل بازآفرینی شده است. او که در منابع کلاسیک عامل فریب تروایی‌ها برای ورود اسب چوبی به شهر بود، در فیلم به چوپانی اهل ایتاکا تبدیل شده که قربانی تصمیم‌های اودیسئوس می‌شود و بعدها در جهان مردگان دوباره با او روبه‌رو می‌شود.

نولان همچنین هلن تروا و کلیتمنسترا را خواهران دوقلو معرفی می‌کند و با افزودن زخمی بزرگ بر چهره هلن، پیامدهای جنگ تروا را به شکلی نمادین به تصویر می‌کشد.

یکی دیگر از تغییرات، بازطراحی غول‌های آدم‌خوار لایستریگونیان است. در حالی که در روایت هومر آنان غول‌هایی سنگ‌پران هستند، نولان آنها را به شوالیه‌هایی عظیم‌الجثه و زره‌پوش تبدیل کرده که با استفاده از درختان جنگل سربازان اودیسئوس را به دام می‌اندازند.

این اقتباس همچنین چندین بخش مشهور منظومه را حذف کرده است؛ از جمله اقامت اودیسئوس در سرزمین فائاکیان و ماجرای جزیره لوتوس‌خواران. در فیلم، به جای آنکه همراهان اودیسئوس گل لوتوس بخورند، خود او به دست کالیپسو گرفتار این گیاه فراموشی‌آور می‌شود.

در ماجرای سیکلوپ نیز نولان تغییراتی اساسی ایجاد کرده است. شوخی مشهور «نام من هیچ‌کس است» و حیله پنهان شدن زیر شکم گوسفندان در فیلم حذف شده و اودیسئوس و یارانش با استتار در میان شاخ‌وبرگ از غار می‌گریزند.

ورایتی همچنین به حذف روابط عاشقانه اودیسئوس با کالیپسو و سیرسه اشاره می‌کند. برخلاف متن هومر که قهرمان سال‌ها با این دو زن زندگی می‌کند، نولان اودیسئوس را مردی کاملاً وفادار به همسرش ترسیم کرده است.

از دیگر تغییرات، کاهش نقش خدایان است. به جز آتنا، هادس، کالیپسو و سیرسه، دیگر ایزدان مهم مانند زئوس، پوزئیدون و هرمس در فیلم حضور ندارند.

شخصیت لائرتس، پدر اودیسئوس، نیز به طور کامل از فیلم حذف شده است. در حالی که در منظومه هومر، دیدار دوباره پدر و پسر یکی از احساسی‌ترین بخش‌های داستان محسوب می‌شود و لائرتس در نبرد پایانی نیز کنار فرزندش می‌جنگد.

به نوشته ورایتی، پایان فیلم نیز تفاوتی بنیادین با کتاب دارد. در روایت نولان، اودیسئوس پس از شکست خواستگاران، همراه پنلوپه تبعید می‌شود و تلمخوس به پادشاهی می‌رسد؛ اما در منظومه هومر، پنلوپه ابتدا با آزمودن اودیسئوس از هویت واقعی او مطمئن می‌شود و سپس با دخالت آتنا، نبرد میان اودیسئوس و خانواده‌های خواستگاران کشته‌شده پایان می‌یابد.

ورایتی در پایان تأکید می‌کند که اقتباس نولان بیش از آنکه بازسازی مستقیم منظومه هومر باشد، برداشتی شخصی و سینمایی از یکی از مشهورترین حماسه‌های تاریخ ادبیات جهان است؛ روایتی که تلاش می‌کند ضمن حفظ استخوان‌بندی داستان، آن را با نگاه و زبان سینمایی کریستوفر نولان بازآفرینی کند.