قائم مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان:
سپردن تصمیمهای مهم به AI، حتی موفقترین زندگی را بیمعنا میکند
الهه خوشنویس، روانشناس کودک و نوجوان و فعال حقوق کودک، در گفتوگو با آناتک به بررسی پیامدهای شناختی و آیندهنگرانه استفاده از هوش مصنوعی میپردازد. از خطر کاهش «حس عاملیت» در زندگی گرفته تا تأثیری که این فناوری بر توانمندی ذهنی نسلهای آینده خواهد گذاشت. این گفتوگو را در ادامه بخوانید:
اگر هوش مصنوعی بتواند تصمیم ما را پیشبینی کند، آیا آن تصمیم هنوز متعلق به خود ماست؟
این پرسش بیشتر جنبه فلسفی دارد، اما از نگاه روانشناسی پیشبینیپذیری یک رفتار، به معنای کنترل آن نیست. برای مثال، ممکن است دوست شما بتواند حدس بزند در رستوران چه غذایی انتخاب میکنید، اما این پیشبینی به معنای غیرواقعی بودن انتخاب شما نیست.
اگر علاوه بر پیشبینی، محیط به گونهای طراحی شود که احتمال یک انتخاب خاص را افزایش دهد، پدیدهای به نام مهندسی انتخاب (Choice Architecture) شکل میگیرد. در چنین حالتی اختیار از بین نمیرود، اما ممکن است انتخاب بهطور نامحسوس هدایت شود.
آیا ممکن است روزی از قهرمان زندگی خود، به مسافر مسیرهای از پیش طراحیشده تبدیل شویم؟
بله، چنین احتمالی وجود دارد. یکی از عناصر مهم هویت انسان حس عاملیت (Agency) است. این احساس میگوید فرد، عامل اتفاقات زندگی خود است. اگر تصمیمهای مهم مانند انتخاب شغل، رشته تحصیلی، نوع روابط و سبکزندگی توسط یک عامل یا سیستم بیرونی پیشنهاد یا تعیین شود، فرد احساس میکند زندگی را انتخاب نکرده، بلکه تصمیمی را اجرا کرده است.
خوشنویس: بخش مهمی از معنای زندگی از طریق انتخابهای شخصی، اشتباهها و تجربههای غیرمنتظره شکل میگیرد
در چنین وضعی، حتی اگر زندگی بهینه پیش برود، معنادار نخواهد بود؛ زیرا بخش مهمی از معنای زندگی از طریق انتخابهای شخصی، اشتباهها و تجربههای غیرمنتظره شکل میگیرد.
به نظر شما چگونه میتوان وابستگی به هوش مصنوعی را کاهش داد؟
در عصر گسترش فناوری حذف کامل AI راهکار عقلانی نیست، اما با مدیریت رفتار و حفظ استقلال شناختی میتوان از آن درستتر استفاده کرد. برای نمونه، بهتر است پیش از پرسیدن از AI و خواندن پاسخ آن، ابتدا خودمان به پاسخ فکر کنیم.
خوشنویس: هدف، کنار گذاشتن تکنولوژی نیست، بلکه فعال نگه داشتن ذهن انسانی است
همچنین برخی تصمیمهای روزمره را عمداً بدون کمک ابزارها بگیریم و برای مسائل ساده به سراغ هوش مصنوعی نرویم، گاهی مسیرهای ناشناخته را انتخاب کنیم و اشتباه کردن را بخشی از فرایند یادگیری بدانیم. هدف، کنار گذاشتن تکنولوژی نیست، بلکه فعال نگه داشتن ذهن انسانی است.
آیا نسل آینده از نظر ذهنی ضعیفتر خواهد بود؟
به نظر من لزوماً نه، اما احتمالاً متفاوتتر خواهد بود. در طول تاریخ، هر فناوری برخی تواناییهای انسان را کمرنگ و برخی دیگر را تقویت کرده است. همانطور که ماشینحساب نیاز به انجام محاسبات ذهنی را کاهش داد، اما امکان حل مسائل پیچیدهتر را هم فراهم کرد، AI نیز شیوه استفاده ما از ذهن را تغییر خواهد داد.
خوشنویس: آیا از AI برای تقویت ذهن خود استفاده میکنیم یا برای فرار از زحمت اندیشیدن؟ پاسخ ما به این پرسش بیش از خود فناوری تعیین خواهد کرد که انسان آینده توانمندتر خواهد بود یا وابستهتر
ممکن است نسلهای آینده کمتر به حفظ کردن اطلاعات متکی باشند و در عوض بیشتر بر یافتن، ارزیابی و ترکیب اطلاعات تمرکز کنند. با وجود این، دانش پایه، درک مفاهیم و تفکر انتقادی برای تشخیص اطلاعات درست از نادرست، همچنان ضروری خواهد بود.
شاید مهمترین پرسش عصر هوش مصنوعی این باشد: آیا از AI برای تقویت ذهن خود استفاده میکنیم یا برای فرار از زحمت اندیشیدن؟ پاسخ ما به این پرسش بیش از خود فناوری تعیین خواهد کرد که انسان آینده توانمندتر خواهد بود یا وابستهتر.
انتهای پیام/
