قائم مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان:
خانوادههای تاریخساز در قرآن؛ ویژگیهای خانواده حضرت آدم (ع) از منظر قرآن کریم
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، حجت الاسلام سجاد رجبی در سومین شب از سلسله مباحث «خانوادههای تاریخساز در قرآن»، با محوریت بررسی سیره حضرت آدم (ع) و حضرت حوا (س)، سه ویژگی مهم یک خانواده قرآنی شامل نصیحتپذیری، حیا و توبه را مورد تبیین قرار داد و تأکید کرد که این ویژگیها، بنیان شکلگیری خانوادهای اثرگذار در تاریخ است.
در ادامه سلسله مباحث «خانوادههای تاریخساز در قرآن» ابتدا با اشاره به جایگاه حضرت آدم (ع) گفته شد که شخصیت نخستین پیامبر الهی در طول تاریخ بیش از اندازه با ماجرای «شجره ممنوعه» شناخته شده، در حالی که ابعاد تربیتی و جایگاه بلند ایشان کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
در این نشست با یادآوری مباحث شبهای گذشته، از خانواده حضرت عمران و حضرت زکریا (ع) به عنوان نمونههایی از خانوادههای تاریخساز یاد شد و تأکید شد که رمز اثرگذاری این خاندانها، تربیت بر اساس آموزههای الهی بوده است.
شیوه تربیتی خداوند؛ ابتدا نعمت، سپس محدودیت
در ادامه با استناد به آیه ۱۹ سوره اعراف که خداوند میفرماید:
«ای آدم! تو و همسرت در این باغ سکونت کنید و از هر جا که خواستید بهره ببرید، اما به این درخت نزدیک نشوید.»
بیان شد که یکی از مهمترین اصول تربیتی قرآن، معرفی راه صحیح پیش از بیان ممنوعیتهاست.
در این تفسیر تأکید شد خداوند ابتدا همه نعمتهای حلال را در اختیار حضرت آدم (ع) و حضرت حوا (س) قرار داد و تنها یک محدودیت تعیین کرد؛ روشی که با شیوه رایج بسیاری از خانوادهها تفاوت دارد؛ زیرا در تربیت اسلامی، ابتدا مسیر درست معرفی میشود و سپس انسان از راه نادرست بازداشته میشود.
بر همین اساس اگر جامعهای سالم و پاک خواهان رفتار صحیح است، باید زمینههای آن را نیز فراهم کند و تنها به بیان ممنوعیتها اکتفا نکند.
نخستین ویژگی خانواده حضرت آدم (ع)؛ نصیحتپذیری
در ادامه با اشاره به وسوسه شیطان و آیات ۲۰ و ۲۱ سوره اعراف آمده است که شیطان برای فریب حضرت آدم (ع) و حضرت حوا (س) حتی سوگند یاد کرد و خود را خیرخواه آنان معرفی کرد.
در این جلسه تأکید شد که اگرچه حضرت آدم (ع) فریب این سوگند را خورد، اما این ماجرا نشاندهنده روحیه نصیحتپذیری در این خانواده است؛ زیرا آنان اهل لجاجت و خودبرتربینی نبودند و آمادگی شنیدن سخن خیر را داشتند.
در همین زمینه، خاطرهای از حضرت امام خمینی (ره) نقل شد که در آن، دانشآموزی در نامهای نوشته بود قصد داشته امام را نصیحت کند، اما به دلیل جایگاه ایشان از این کار منصرف شده است. امام خمینی (ره) پس از مطالعه نامه فرمودند:
«کاش آن نصیحت را برای من نوشته بود؛ زیرا همه ما به نصیحت نیاز داریم.»
در این بخش تأکید شد که انسان نباید خود را از شنیدن سخن حق بینیاز بداند و چهبسا خداوند حقیقتی را از زبان کودکی یا حتی موجودی مانند کلاغ، همانگونه که در داستان فرزند حضرت آدم (ع) آمده است، به انسان بیاموزد.
دومین ویژگی؛ حیا، همراه همیشگی عقل و دین
در ادامه، با استناد به آیه ۲۲ سوره اعراف که میفرماید پس از چشیدن از شجره ممنوعه، حضرت آدم (ع) و حضرت حوا (س) بلافاصله به پوشاندن خود پرداختند، «حیا» دومین ویژگی خانواده حضرت آدم (ع) معرفی شد.
در این تبیین آمده است که نخستین واکنش این دو بزرگوار پس از آشکار شدن بدنشان، تلاش برای حفظ پوشش بود؛ موضوعی که نشاندهنده جایگاه حیا در نظام تربیتی الهی است.
همچنین به روایتی از کتاب اصول کافی اشاره شد که براساس آن، جبرئیل حضرت آدم (ع) را میان سه نعمت عقل، حیا و دین مخیر کرد و پس از انتخاب عقل، حیا و دین نیز اعلام کردند که مأمورند همواره همراه عقل باشند.
بر همین اساس تأکید شد هرجا عقل تضعیف شود، حیا نیز آسیب میبیند و با از میان رفتن حیا، بسیاری از آسیبهای اخلاقی و اجتماعی شکل میگیرد.
سومین ویژگی؛ توبه و جبران خطا
در بخش دیگری از این جلسه، روحیه توبه و جبران اشتباه سومین ویژگی خانواده حضرت آدم (ع) معرفی شد.
با استناد به آیه ۲۳ سوره اعراف، دعای مشهور حضرت آدم (ع) و حضرت حوا (س) پس از لغزش قرائت شد:
«پروردگارا، ما بر خود ستم کردیم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحم نکنی، از زیانکاران خواهیم بود.»
در این بخش تأکید شد که تفاوت انسانهای الهی با دیگران در نداشتن خطا نیست، بلکه در بازگشت سریع به مسیر حق و تلاش برای جبران اشتباه است.
همچنین هشدار داده شد که انسان نباید پس از ارتکاب گناه، خود را از عبادت، دعا، مسجد، هیئت و دیگر زمینههای رشد محروم کند، بلکه اتفاقاً در چنین شرایطی بیش از گذشته به ارتباط با خدا نیاز دارد.
پوشش؛ مقدمهای برای تقوا
در ادامه با اشاره به آیه ۲۶ سوره اعراف، بر اهمیت پوشش در فرهنگ قرآن تأکید و تصریح شد که خداوند لباس را هم وسیله پوشش و هم زینت انسان قرار داده است.
در این تفسیر آمده است که مسئله پوشش تنها یک موضوع ظاهری نیست، بلکه نشانهای از حرکت انسان در مسیر الهی است.
همچنین با استناد به ادامه همین آیه که میفرماید: «و لباس تقوا بهتر است»، تأکید شد همانگونه که انسان به لباس ظاهری نیاز دارد، روح او نیز به لباس تقوا نیازمند است؛ لباسی که از جان انسان محافظت میکند و او را در مسیر بندگی خدا قرار میدهد.
توبه حضرت آدم (ع) و توسل به اهلبیت (ع)
در بخش پایانی این جلسه، با اشاره به آیه ۳۷ سوره بقره، روایتی از بحارالأنوار نقل شد که بر اساس آن، حضرت آدم (ع) هنگام آموزش کلمات توبه، نامهای پیامبر اکرم (ص)، امیرالمؤمنین (ع)، حضرت فاطمه زهرا (س)، امام حسن (ع) و امام حسین (ع) را از جبرئیل آموخت.
در این روایت آمده است که حضرت آدم (ع) هنگام شنیدن نام مبارک امام حسین (ع)، بیاختیار اشک ریخت و علت این اندوه را از جبرئیل پرسید. جبرئیل نیز با بیان گوشهای از مصائب کربلا، شهادت مظلومانه امام حسین (ع) و یارانش را برای حضرت آدم (ع) توصیف کرد و در پایان روایت آمده است که حضرت آدم (ع) و جبرئیل بر این مصیبت گریستند.
در پایان این جلسه تأکید شد که نصیحتپذیری، حیا، توبه و تقوا چهار اصل اساسی در شکلگیری خانوادهای قرآنی و تاریخساز به شمار میروند؛ ویژگیهایی که در سیره حضرت آدم (ع) و حضرت حوا (س) به روشنی قابل مشاهده است.
انتهای پیام/
