«موج خبر»؛ از افشای پروپاگاندا تا ارتقای سواد رسانهای
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، در شرایطی که سرعت انتشار اخبار از هر زمان دیگری بیشتر شده و شبکههای اجتماعی مرز میان خبر، تحلیل و شایعه را کمرنگ کردهاند، بیش از هر زمان دیگری نیاز به برنامههایی احساس میشود که نه فقط خبر را بازگو کنند، بلکه به مخاطب بیاموزند چگونه خبر را بخواند.
«موج خبر» از جمله برنامههایی است که تلاش دارد از سطح اطلاعرسانی صرف عبور کند و به سراغ تحلیل روایتها و بررسی عملکرد رسانهها برود. این برنامه به تهیهکنندگی محمدعلی کلهر و اجرای محمدحسن نیکبین، میکوشد ضمن رصد رسانههای خارجی و شبکههای اجتماعی، مخاطب را با سازوکارهای تولید خبر، عملیات رسانهای و تکنیکهای اقناع آشنا کند. رویکردی که آن را از یک برنامه خبری معمولی فراتر میبرد و به بستری برای ارتقای سواد رسانهای تبدیل میکند.
امروز، نبردها تنها در میدانهای نظامی رخ نمیدهند. بخش مهمی از رقابتها و منازعات کشورها در عرصه رسانه جریان دارد؛ جایی که روایتها، تحلیلها و چارچوببندی اخبار میتوانند افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهند. در چنین فضایی، رسانههایی که صرفاً به بازتاب خبر اکتفا میکنند، دیگر پاسخگوی نیاز مخاطب نیستند. مخاطب امروز میخواهد بداند خبر چگونه ساخته میشود، چه اهدافی پشت آن قرار دارد و چه کسی از انتشار یک روایت خاص سود میبرد.
برنامه «موج خبر» دقیقاً از همین منظر قابل ارزیابی است. برنامهای که به گفته محمدعلی کلهر، ریشههای آن به سالها قبل بازمیگردد و در دورههای مختلف با اشکال و نامهای متفاوت تولید شده است. اگرچه ماهیت اصلی آن همواره بررسی رسانههای خارجی و تحلیل روایتهای آنان بوده، اما در طول زمان متناسب با تحولات رسانهای تغییر کرده و تکامل یافته است.
آنچه امروز «موج خبر» را متمایز میکند، تلاش برای ترکیب دو مأموریت مهم است؛ از یک سو واکاوی و افشای پروپاگاندای رسانههای خارجی و از سوی دیگر ارائه تصویری جامعتر از نحوه پوشش رویدادها در رسانههای بینالمللی. این رویکرد سبب شده برنامه صرفاً در موضع نقد باقی نماند و گاهی به پنجرهای برای مشاهده نگاه رسانههای مختلف جهان به مسائل بینالمللی تبدیل شود.
یکی از نکات قابل توجه در سخنان تهیهکننده برنامه، توجه به تحول فضای رسانهای است. اگر در گذشته تمرکز اصلی بر شبکههای تلویزیونی و خبرگزاریها بود، امروز شبکههای اجتماعی نیز به بازیگران اصلی عرصه خبر تبدیل شدهاند. بسیاری از رویدادها ابتدا در قالب یک پست کوتاه، یک توییت یا یک ویدئوی چندثانیهای منتشر میشوند و سپس به تیتر رسانههای بزرگ راه پیدا میکنند. «موج خبر» تلاش کرده خود را با این تغییرات هماهنگ کند و بازتاب رویدادها در شبکههای اجتماعی را نیز بخشی از فرآیند تحلیل رسانهای بداند.
این مسئله اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از مخاطبان، اخبار خود را نه از رسانههای سنتی بلکه از طریق تلفن همراه و شبکههای اجتماعی دریافت میکنند. در چنین شرایطی، آموزش نحوه مواجهه با اخبار و افزایش قدرت تشخیص مخاطب، به یکی از مهمترین وظایف رسانهها تبدیل شده است.از همین منظر میتوان مهمترین نقطه قوت «موج خبر» را تأکید بر سواد رسانهای دانست.
کلهر بارها در گفتوگوی خود به این موضوع اشاره میکند که هدف نهایی برنامه صرفاً نقد یک رسانه یا اثبات نادرستی یک روایت نیست؛ بلکه ایجاد نگاهی نقادانه در مخاطب است تا بتواند در مواجهه با حجم انبوه اطلاعات، تحلیل مستقلتری داشته باشد. این نگاه بهویژه در دورهای که اخبار جعلی، روایتهای جهتدار و عملیات روانی به بخشی از فضای ارتباطی جهان تبدیل شدهاند، اهمیت مضاعفی پیدا میکند. مخاطب امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند ابزارهایی برای راستیآزمایی و تحلیل محتواست و برنامههایی از جنس «موج خبر» میتوانند در این زمینه نقش مؤثری ایفا کنند.
البته تولید چنین برنامهای خالی از چالش نیست. برخلاف بسیاری از برنامههای تولیدی که فرصت کافی برای آمادهسازی دارند، «موج خبر» در مجاورت مستقیم با جریان لحظهای اخبار قرار دارد. موضوعی که امروز در صدر توجه افکار عمومی قرار گرفته، ممکن است فردا اهمیت خود را از دست داده باشد. همین مسئله ضرورت سرعت در تولید، تدوین و پخش را دوچندان میکند. کلهر نیز مهمترین چالش برنامه را همین مسئله میداند؛ اینکه تیم تولید باید همزمان دقت، صحت و سرعت را حفظ کند. ترکیبی که در فضای خبری امروز به سادگی به دست نمیآید. هرگونه تأخیر در انتشار محتوا میتواند موجب از دست رفتن جذابیت و اثرگذاری آن شود.
در عین حال، استمرار تولید برنامه و رسیدن به دهها قسمت پخششده نشان میدهد که «موج خبر» توانسته جایگاه خود را در میان تولیدات خبری تلویزیون تثبیت کند. برنامهای که تلاش دارد به مخاطب یادآوری کند هر خبری تنها یک روایت از واقعیت است و برای درک کاملتر رویدادها باید روایتهای مختلف را کنار هم قرار داد.
در نهایت، مهمترین دستاورد «موج خبر» را میتوان تلاش برای تبدیل مخاطب منفعل به مخاطب پرسشگر دانست؛ مخاطبی که صرفاً شنونده اخبار نیست، بلکه درباره منشأ، اهداف و پیامدهای آنها نیز فکر میکند. در عصر انفجار اطلاعات، شاید همین مهارت مهمترین سرمایه رسانهای هر جامعه باشد؛ سرمایهای که «موج خبر» میکوشد در مسیر تقویت آن گام بردارد.
انتهای پیام/
