ایران ششمین کشور پراستناد علمی دنیا شد

به گزارش خبرگزاری آنا، محمدمهدی علویان مهر اظهار کرد: در میان ۲۰ کشور برتر دنیا، جمهوری اسلامی ایران تنها کشوری است که طی این دوره توانسته دو رتبه در این شاخص ارتقا پیدا کند.

او عنوان کرد: سهم مدارک ۱۰ درصد برتر پراستناد ایران از ۱۴.۱ درصد در سال ۲۰۲۳ به ۱۵.۹ درصد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است.

علویان‌مهر ادامه داد: این دستاورد در شرایطی به دست آمده که جایگاه جمهوری اسلامی ایران از نظر تعداد کل مدارک علمی در میان همین کشورها از رتبه ۱۶ به ۱۸ کاهش یافته است.

او گفت: بنابراین، داده‌ها بیانگر این است که اگرچه رقابت جهانی برای افزایش تعداد مدارک علمی شدیدتر شده و برخی کشورها در کمیت تولید علم رشد سریع‌تری داشته‌اند، اما اثرگذاری استنادی تولیدات علمی ایران، در بخش مدارک پراستناد، بهبود یافته است.

علویان‌مهر افزود: ایران در سال ۲۰۲۳ از نظر سهم مدارک ۱۰ درصد برتر پراستناد در رتبه هشتم در میان ۲۰ کشور برتر دنیا جای گرفته بود که این رتبه در سال ۲۰۲۴ به هفت و در سال ۲۰۲۵ به ۶ رسیده است.

رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم‌وفناوری جهان اسلام اضافه کرد: براساس داده‌های موجود، ایران تنها کشور در میان ۲۰ کشور برتر است که ارتقای دوپله‌ای را تجربه کرده است.

او ادامه داد: بیشتر کشورهای بررسی‌شده در این دوره از نظر رتبه سهم مدارک ۱۰ درصد برتر پراستناد، تغییر رتبه نداشته‌اند و ایتالیا تنها یک رتبه ارتقا یافته است.

علویان مهر با اشاره به کاهش رتبه برخی کشورها مانند کانادا و انگلستان در این رتبه‌بندی، گفت: این موضوع نشان می‌دهد که بهبود جایگاه ایران در این شاخص، تنها یک تغییر کوچک در داده‌ها نیست، بلکه در مقایسه با کشورهای پرتولید علمی جهان، نشانه‌ای از بهبود نسبی اثرگذاری استنادی مدارک علمی کشور است.

علویان مهر توضیح داد: به بیان ساده، در سال ۲۰۲۵ نزدیک به ۱۶ مورد از هر ۱۰۰ مدرک علمی ایران در گروه مدارکی قرار گرفته‌اند که از نظر استنادی در سطح بالاتری از مدارک علمی جهان دیده شده‌اند؛ این عدد از سطح مرجع ۱۰ درصد بالاتر است و نشان می‌دهد تولیدات علمی ایران در این بخش، بیش از انتظار در جامعه علمی بین‌المللی مورد استفاده و ارجاع قرار گرفته‌اند.

ارتقای رتبه علمی ایران، اهمیت حمایت از سرمایه علمی کشور را برجسته‌تر می‌کند

رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم‌وفناوری جهان اسلام با بیان اینکه دانشگاه‌ها، اعضای هیأت علمی و پژوهشگران کشور همچنان ظرفیت قابل توجهی برای تولید علم اثرگذار دارند؛ اظهار کرد: در شرایطی که مهاجرت پژوهشگران برجسته و نخبه علمی یکی از دغدغه‌های مهم کشور است، این داده‌ها اهمیت نگهداشت، حمایت و تقویت سرمایه انسانی علمی را برجسته‌تر می‌کند.

او افزود: سیاست‌گذاران علمی می‌توانند با بهبود متناسب شرایط حرفه‌ای و معیشتی اعضای هیأت علمی، حمایت از پژوهش‌های باکیفیت، تقویت زیرساخت‌های پژوهشی، گسترش همکاری‌های علمی بین‌المللی و طراحی برنامه‌های جذب و بازگشت پژوهشگران برجسته، از این روند مثبت پشتیبانی کنند.

علویان بیان کرد: در سال‌های اخیر، بسیاری از کشورها با سرمایه‌گذاری در دانشگاه‌ها، توسعه همکاری‌های بین‌المللی، جذب پژوهشگران خارجی، افزایش بودجه پژوهش و ایجاد مشوق‌های انتشار علمی، تلاش کرده‌اند حضور پررنگ‌تری در پایگاه‌های بین‌المللی علم داشته باشند؛ بنابراین، کاهش رتبه کمی ایران الزاماً به معنای کاهش ظرفیت علمی کشور نیست، بلکه نشان می‌دهد سرعت رشد کمّی برخی کشورها در این رقابت جهانی بیشتر بوده است.

رئیس مؤسسه ISC تأکید کرد: نکته مهم‌ آن است که هم‌زمان با کاهش رتبه ایران از نظر تعداد کل مدارک علمی، رتبه کشور از نظر سهم مدارک پراستناد افزایش یافته است؛ این هم‌زمانی، از نظر سیاستگذاری اهمیت زیادی دارد.

بررسی کمی مدارک، تصویری ناقص از رشد علمی ایران ارائه می‌کند

او اضافه کرد: اگر تنها به تعداد مدارک علمی توجه شود، ممکن است تصویر علم ایران ناقص دیده شود. اما وقتی شاخص اثرگذاری استنادی نیز در کنار شاخص کمیت قرار می‌گیرد، روشن می‌شود که دانشگاه‌ها و پژوهشگران کشور توانسته‌اند در بخشی از تولیدات علمی، جایگاه اثرگذارتر و قابل مشاهده‌تری در فضای علمی بین‌المللی به دست آورند.

علویان مهر ادامه داد: در ادبیات علم‌سنجی، استناد یکی از شاخص‌های مهم برای سنجش میزان دیده‌شدن و اثرگذاری علمی یک اثر پژوهشی به شمار می‌رود؛ وقتی یک مقاله یا مدرک علمی از سوی پژوهشگران دیگر مورد استناد قرار می‌گیرد، معمولاً نشان می‌دهد که آن اثر در پیشبرد بحث‌های علمی، استفاده در پژوهش‌های بعدی یا شکل‌دهی به دانش جدید نقش داشته است.

وی با اشاره به ارتقای رتبه ایران در سهم مدارک ۱۰ درصد برتر پراستناد، افزود: این یافته به معنای بی‌نیازی از اصلاحات، سرمایه‌گذاری یا بازنگری در سیاست‌های علمی نیست؛ بلکه برعکس، نشان می‌دهد ظرفیت موجود در نظام علمی کشور ارزش مراقبت، تقویت و توسعه دارد.

رئیس مؤسسه استنادی و پایش علم‌وفناوری جهان اسلام اظهار کرد: پژوهش‌های علم‌سنجی نشان داده‌اند که همکاری میان مؤسسات علمی برجسته و شبکه‌های همکاری بین‌المللی می‌تواند بر افزایش اثرگذاری استنادی نقش داشته باشد.

راهکارهایی برای تداوم رشد علمی ایران

علویان مهر گفت: برای ایران، توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی باید هدفمند، متوازن و در خدمت ارتقای کیفیت پژوهش باشد.

او افزود: فرصت‌های مطالعاتی کوتاه‌مدت، پروژه‌های مشترک، استادان مدعو، راهنمایی مشترک پایان‌نامه‌ها، آزمایشگاه‌های مشترک و انتشار مشترک با گروه‌های معتبر علمی می‌تواند به دیده‌شدن بیشتر علم ایران کمک کند.

علویان مهر اظهار کرد: اگر چنین همکاری‌هایی به درستی طراحی شوند، نه تنها موجب تضعیف ارتباط پژوهشگران با کشور نمی‌شوند، بلکه می‌توانند پیوند آنان را با دانشگاه‌های ایران تقویت کنند.