لزوم توجه بیشتر به خلق داستانهای طنز ویژه نوجوانان
به گزارش خبرگزاری آنا، این مراسم در باغ کتاب تهران میزبان حضور حمید بابایی نویسنده اثر، تیمور آقامحمدی منتقد ادبی و جمعی از علاقهمندان و اهالی فرهنگ بود.
«غول خمره» خلأ ادبیات فانتزی و طنز بومی را پر میکند
محمدعلی حامد رضوی، دبیر این نشست، در آغاز با اشاره به قلمِ خلاق و بازیگوشِ حمید بابایی در فرم و قالب داستاننویسی، تصریح کرد: تجربه ده سال معلمی، به آقای بابایی کمک کرده تا آثاری خلق کند که نهتنها برای نوجوانان، بلکه برای بزرگسالانی که هنوز روحیات دوران کودکی در آنها زنده است، بسیار خواندنی و جذاب باشد.
وی در ادامه به جایگاه ادبی نویسنده اشاره کرد و افزود: آقای بابایی آثار متعددی در کارنامه خود دارد، اما کتاب «غول خمره و موتور گازی» که جلد دوم از مجموعهای با همین نام است، تجربهای متفاوت و طنزآلود محسوب میشود. اگرچه خواندن جلد اول این مجموعه برای درک داستان ضروری نیست، اما پیوند مضمونی مشخصی میان آنها برقرار است.
دبیر این نشست در تشریح خط داستانی این کتاب توضیح داد: قهرمان داستان نوجوانِ بازیگوشی است که دغدغه اصلیاش پاس کردن دروس جبر و هندسه است. او درگیر ماجراهایی میشود که با ورود یک غول به داستان، شکل متفاوتی به خود میگیرد. برخلاف غولهای کلیشهای ادبیات که حاجتروا هستند، این غول، شخصیتی دستو پاچلفتی، پرحرف و شکمو دارد که هیچ شباهتی به نمادهای کهن ندارد.
رضوی با اشاره به بازگشت به گذشته در ساختار روایی اثر، گفت: بخش جذابی از داستان به دهه شصت و دوران دفاع مقدس بازمیگردد؛ جایی که عمویِ نوجوانِ داستان به نام کامران، در تلاش است رضایتنامه اردو را برای دختر مورد علاقهاش از پدر او که در جبهه حضور دارد، بگیرد. در همین مسیر است که مواجهه او با این غولِ عجیب، گرهافکنیهای طنزآمیز داستان را آغاز میکند.
رضوی، با اشاره به اهمیتِ جریانسازی آثار طنز و فانتزی در ادبیات نوجوان اظهار کرد: در خال حاضر طنز به رویکرد تدافعیِ نوجوانان در مواجهه با قدرتهای پیرامونی، تبدیل شده است، طنز برای نوجوانِ امروز نه یک سرگرمی، که یک رویکرد تدافعی و هوشمندانه در برابر فشارهای ساختارهای قدرت اعم از خانواده و مدرسه محسوب میشود.
وی در ادامه با انتقاد از وضعیت فعلی بازار کتاب در این حوزه گفت: متأسفانه ما در حوزه طنز و فانتزی، مدتهاست میدان را به آثار ترجمه واگذار کردهایم. در کشوری که میراثدارِ بزرگانی، چون صاحبِ «هزار و یک شب» و برخوردار از گنجینه غنی افسانههاست، این جای خالی بسیار مشهود است و دست ما در تولیدات داخلیِ همتراز، بسیار خالی مانده است. در این میان، آثارِ نویسندگانی، چون داوود امیریان و اکنون حمید بابایی، استثناهایی هستند که ارزشِ کار آنها را دوچندان میکند.
دبیر این نشست با اشاره به لایههای عمیقِ روایی در کتاب «غول خمره و موتور گازی» افزود: این اثر بههیچوجه یک طنزِ پیشپاافتاده نیست؛ بلکه روایتی چندلایه است. خواننده در این کتاب، همزمان با خندیدن به ماجراهای طنزآمیزِ «کامران» و غولِ دیوانه، ناگهان در مواجهه با رخدادهای تلخِ جنگ، همچون بمبارانِ خانهای در محله که با شخصیتهای داستان پیوند عاطفی دارند، به گریه میافتد. این ویژگیِ اصلیِ کتاب است که به نوجوان میآموزد زندگی، آمیزهای از خنده و گریه است و تابآوری، در پذیرشِ همین تضادها نهفته است.
لزوم پایبندی نویسنده به اصول اخلاقی در طنزپردازی
در ادامه نشست حمید بابایی، نویسنده اثر، با اشاره به روند شکلگیری این ایده و گذار از فضای داستانهای بزرگسال به ادبیات نوجوان، اظهار داشت: بیش از ده سال سابقه تدریس در مدارس را داشتهام. در آن سالها، دانشآموزانِ کنجکاو، داستانهای بزرگسالِ مرا میخواندند و به دلیل تفاوت در دایره واژگان و فضای رواییِ آن آثار، گاه با انتقادهای اولیا یا مربیان مواجه میشدم که معتقد بودند این فضا برای سنین نوجوانی مناسب نیست. همین چالشها در نهایت مرا به این نتیجه رساند که باید برای نوجوانان هم اثری بنویسم.
بابایی افزود: در ابتدا قصد نداشتم «غول خمره» را به یک مجموعه دنبالهدار تبدیل کنم؛ اما پس از اینکه آقای داوود امیریان نسخه اولیه را مطالعه کردند، پیشنهاد دادند که این مسیر را ادامه دهم. اکنون طرح جلد سوم را نیز آماده کردهام و تلاش میکنم که این مجموعه را حداقل تا جلد پنجم به سرانجام برسانم.
این نویسنده در خصوص سیر رواییِ جلدهای آتی مجموعه گفت: سعی میکنم در مجلدات بعدی، به جای حرکت در مسیر خطیِ رو به جلو، به اعماق تاریخ و دورههایی مانند عصر قاجار بپردازم تا ماجراهای غول داستان را در بستر متفاوتی روایت کنم.
بابایی با تأکید بر اهمیتِ ویژه مخاطب نوجوان در آثارش خاطرنشان کرد: برخلاف برخی نویسندگان که تصور میکنند ادبیات نوجوان حوزهای ساده است، من این مخاطبان را بسیار جدی میگیرم و برای خلق آثارم زمان زیادی صرف میکنم. غول خمره در میان تمام آثارم، جایگاه ویژهای در قلب من دارد.
وی در پایان با اشاره به پایبندی به اصول اخلاقی در طنزپردازی، تصریح کرد: برای من حفظ سلامتِ نثر و زبانِ اثر بسیار حیاتی است. متأسفانه امروزه در بسیاری از آثار طنز، شاهدِ ورود به فضای «شوخیهای غیراخلاقی» هستیم؛ اما من در آثارم خط قرمزهای مشخصی دارم و هرگز برای خنداندن مخاطب، به آن فضاها نزدیک نمیشوم؛ چرا که معتقد نیستم ذهن و ادبیات نوجوان باید با چنین رویکردهایی آلوده شود.
نویسنده کتاب «غول خمره» با اشاره به روایتی از تجربیات نویسندگی خود اظهار داشت: تجربیات زیستی من نقش موثری در خلق اثر و نوشتن داستان دارد و معتقدم داستاننویسی باید بر پایه صداقت، طنز و الهام از زندگی واقعی باشد و نویسنده نباید در آثارش موعظه کند آنگونه داستان را جذاب بنویسد که خواننده خسته نشود و تا انتها آن را دنبال کند.
«غول خمره» روایتی صمیمی و راحت از جهانِ طنازانه نویسنده است
در بخش دیگری از این نشست، تیمور آقامحمدی، نویسنده و منتقد ادبی با اشاره به اینکه نوجوانان به داستانهای طنز نیاز مبرم دارند، افزود: دوره نوجوانی دورهای بسیار حساس و سرشار از چالشهای گوناگون با والدین، مدرسه و جامعه است؛ نوجوانی که مدام با این نهادهای قدرت درگیر است، در حقیقت میخواهد در برابر تحمیلِ واقعیت ایستادگی کند. در این میان، طنز به او یادآوری میکند که نباید جهان و قوانین پیرامونش را بیش از حد جدی بگیرد.
این منتقد ادبی با بیان اینکه طنز به نوجوان اجازه میدهد با محیط اطراف و دشواریهای زندگی سازگار شود، تصریح کرد: وقتی نوجوانی در یک موقعیت دشوار در مدرسه به مشکلاتش میخندد، در واقع در حال تحلیل و مواجهه منطقی با آن شرایط است. طنز به او کمک میکند تا با این چالشها بازی کند و به سبکی و رهایی در زندگی دست یابد.
وی ضمن ابراز امیدواری نسبت به استقبال از اثر جدید حمید بابایی، گفت: از آنجا که داستان طنز برای نوجوانان حکم اکسیژن را دارد، امیدوارم کتاب «غول خمره و موتور گازی» نیز مانند آثار موفق دیگر، دستبهدست شود و نوجوانان با آن ارتباط برقرار کنند؛ چرا که نویسنده در این اثر جهان بسیار خاص و ویژهای را خلق کرده است. معتقدم نگارش و ترویج چنین آثاری برای این نسل یک امر ضروری و بایسته است.
آقامحمدی در ادامه تحلیل خود از کتاب «غول خمره و موتور گازی»، را بازتابی از شخصیتِ طناز و پرجنبوجوش حمید بابایی دانست و اظهار داشت: باور دارم که هر اثر ادبی، ترجمانِ وجود نویسنده است. داستان، همانگونه روایت میشود که نگارنده آن را میبیند و حس میکند. روحیه طناز و سرزنده آقای بابایی در تکتک سطرهای این کتاب جاری است. شخصیتهای داستان، ویژگیهای منحصربهفرد خود را دارند و روایت، با همان انرژی و نشاطی پیش میرود که نویسنده در زندگی روزمره از خود بروز میدهد. شخصیتهای این داستان، از همان ابتدا با لباسهای معمولی ظاهر میشوند و روحیهای متفاوت و رها از ساختارهای رسمی دارند. برای همین نوجوان، خیلی راحتتر با این فضا ارتباط برقرار میکند.
وی در ادامه به تفاوتِ شخصیتپردازی در داستانهای طنز اشاره کرد و گفت: در داستانهای طنز، شخصیتها کامل نیستند و پر از نقص و ضعف به نظر میرسند. این انسانِ پر از ایراد و ناقص در میانه ماجراها معمولاً اشتباه میکند و همین موقعیتهای طنزآمیز را رقم میزند. نوجوان وقتی میبیند این شخصیت هم نتوانسته از پس کاری بربیاید، خود را به او نزدیکتر میبیند و با او همذاتپنداری میکند.
آقامحمدی در بخش دیگری از سخنان خود، ویژگیِ «راحتبودن» روایت را مهمترین دستاورد این کتاب خواند و عنوان کرد: این رمان یک اثر لطیف است. روایت داستان روان پیش میرود و هیچ فشار سنگینی بر راوی یا مخاطب احساس نمیشود. راویِ داستان از اینکه به حاشیه رفته، خیلی راحت عذرخواهی میکند و به اصل ماجرا بازمیگردد. این راحتی و صمیمیت در روایت، بزرگترین ویژگی کتاب است. شما با متنی مواجه میشوید که با شما صمیمی است و بدون تکلف حرف میزند.
نویسنده، پژوهشگر و منتقد ادبی با تاکید بر خلق آثار طنز برای نوجوانان یادآور شد: سوژههای اطراف ما، زمینهای برای نوشتن رمان طنز هستند و نویسنده با توجه به محیط پیرامون خود میتواند برای نوشتن داستانهای طنز، سوژههای بسیاری را به دست آورد.
در پایان این مراسم پوستر کتاب «غول خمره و موتور گازی» رونمایی شد.
انتهای پیام/
