دانشگاه آزاد در نقطه عطف چهلسالگی؛ از بسط عدالت آموزشی تا پیشرانی در فناوریهای نوظهور
در آستانه سالگرد تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی، علیرضا فیروزفر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران، در گفتوگو با خبرنگار آنا از مسیر طیشده این دانشگاه در چهار دهه گذشته میگوید؛ مسیری که در آن دانشگاه آزاد از یک نهاد صرفاً آموزشی به شبکهای عظیم تمدنی و اجتماعی تبدیل شده است. او بسط عدالت آموزشی در دورترین نقاط کشور، تربیت سرمایه انسانی گسترده، حرکت بهسوی دانشگاه حلمسئله، نقشآفرینی در زیستبوم نوآوری و شرکتهای دانشبنیان، و پیشتازی در حوزههایی، چون هوش مصنوعی، کشاورزی هوشمند، علوم سلامت و فناوریهای نرم را مهمترین دستاوردهای این دانشگاه در آستانه چهلسالگی برمیشمرد.
در ادامه مشروح این گفت و گو را بخوانید.
دانشگاه آزاد؛ شبکه عظیم تمدنی و اجتماعی
با گذشت بیش از چهار دهه از تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی، مهمترین شاخصههایی که این دانشگاه را از سایر دانشگاههای کشور متمایز میکند، کدامند؟
دانشگاه آزاد اسلامی پس از گذشت بیش از چهار دهه، اکنون فراتر از یک نهاد صرفاً آموزشی، به یک شبکه عظیمِ تمدنی و اجتماعی در کشور تبدیل شده است. در این میان، پنج شاخصه کلیدی، تمایز اصلی دانشگاه آزاد اسلامی را از سایر دانشگاهها رقم میزند که نخستینِ آنها، پوشش جغرافیایی بینظیر است؛ به طوری که با تکیه بر بیش از ۴۰۰ واحد و مرکز آموزشی، دسترسی عادلانه به آموزش عالی را حتی در دورترین نقاط کشور محقق کرده است.
دومین ویژگی برجسته دانشگاه آزاد اسلامی، مردمی بودن و خوداتکایی است. این دانشگاه با عدم اتکای بودجهای به دولت و تکیه بر سرمایههای اجتماعی، از استقلالِ عمل و چابکیِ ویژهای در تصمیمگیریهای کلان برخوردار شده است. در کنار این موارد، تمرکز بر تنوع رشتههای کاربردی، سومین شاخصه این دانشگاه است؛ برخلاف بسیاری از دانشگاههای نظریمحور، دانشگاه آزاد اسلامی بر مهارتهایی متمرکز شده که مستقیماً با نیاز بازار کار و صنایعِ بومی هر منطقه انطباق دارد.
ساختارِ شبکهای، چهارمین رکن متمایزکننده دانشگاه آزاد اسلامی است که به هر استان اجازه میدهد متناسب با ظرفیتها و زیستبوم خود، به شکل غیرمتمرکز عمل کرده و پاسخگوی مسائل محلی باشد. در نهایت، حجم عظیم سرمایه انسانی دانشگاه آزاد که شامل بیش از یک میلیون و سیصد هزار دانشجو و همراهیِ بیش از ۲۰ هزار عضو هیئتعلمیِ تماموقت و وابسته است، این دانشگاه را به بزرگترین پلتفرم آموزش عالی کشور بدل کرده و ظرفیتی بیبدیل برای تحول در نظام علمی ایران فراهم آورده است.
گذار از «آموزشمحوری» به «دانشگاه حلمسئله»
دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه تقویت زیستبوم نوآوری و شرکتهای دانشبنیان چه عملکردی داشته است؟
دانشگاه آزاد اسلامی از نسل دانشگاههای «آموزشمحور» به سمت «دانشگاه حلمسئله» حرکت کرده است. طی سالهای اخیر با تأسیس سراهای نوآوری، مراکز رشد و پارکهای علم و فناوری استانی، بستری برای تجاریسازی ایدهها فراهم شده است. ایجاد «بنیاد نخبگان دانشگاه آزاد» و «صندوق پژوهش و فناوری غیردولتی» برای تأمین مالی اولیه ایدهها، این حلقه مفقوده را تکمیل کرده است.
نمونههای موفق این موضوعات در دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران، پیشتازی واحدها در حوزه هوش مصنوعی، فناوریهای سایبری و تولید قطعات صنعتی بوده است. همچنین ایجاد شبکه آزمایشگاهی جامع در واحدهای دانشگاه آزاد استان تهران، به شرکتهای دانشبنیان کمک کرده است تا استانداردهای ملی را برای محصولات خود دریافت کنند و به مرحله صنعتیسازی برسند.
درخشش دانشگاه آزاد اسلامی در رتبهبندیهای بینالمللی
جایگاه دانشگاه آزاد اسلامی را در میان سایر دانشگاههای کشور چگونه میبینید؟
دانشگاه آزاد اسلامی استان تهران از نظر تعداد دانشجو، تنوع رشتهها و گستردگی جغرافیایی در رتبه نخست کشور میباشد و به ویژه با درخشش واحدهایی مانند تهران مرکزی در رتبهبندیهای علمی معتبر نظیر تایمز و ISC، در زمره برترین دانشگاههای ایران است. مقالات ISI در حوزههای فنی، مهندسی و کشاورزی گواهی بر این کیفیت است که دانشگاه آزاد اسلامی در رقابت با دانشگاههای برتر دولتی ضمن حفظ جایگاه خود، در حال اجرای یک «برنامه جامع ارتقای کیفیت» بوده است تا فاصله شاخصهای کیفی نخبگانی را به حداقل برسد و پیشران توسعه منطقهای باقی بماند.
موفقیت دانشگاه آزاد در پنج حوزه استراتژیک علمی و فناوری
از نظر تأمین نیازهای علمی و فناوری کشور، دانشگاه آزاد در چه حوزههایی موفق عمل کرده است؟
دانشگاه آزاد اسلامی در راستای تحقق عدالت آموزشی در مناطق محروم و کمبرخوردار، راهبردی چندبعدی را در پیش گرفته و در پنج حوزه استراتژیک موفقیتهای چشمگیری کسب کرده است. نخستین گام دانشگاه آزاد اسلامی، توسعه جدی آموزشهای مهارتی از طریق مراکز «سما» و همراستا کردن آموزشها با استانداردهای سازمان فنی و حرفهای بود تا دانشآموختگان بلافاصله پس از تحصیل، توانمندی لازم برای ورود به بازار کار را داشته باشند.
دانشگاه آزاد اسلامی در حوزه دوم، بر فناوریهای نرم تمرکز کرده است و با توسعه صنایع خلاق در حوزههای هنر، معماری و رسانه، ظرفیتهای بومی را شکوفا ساخته است. سومین عرصه، نقشآفرینی مؤثر دانشگاه آزاد اسلامی درعلوم سلامت بود که به ویژه با مدیریت بحران کرونا و مشارکت فعال در تولید تجهیزات بیمارستانی، جلوهای از خدمترسانی اجتماعی دانشگاه را به نمایش گذاشت.
چهارمین محور استراتژیک دانشگاه آزاد اسلامی، حوزه کشاورزی و امنیت غذایی است؛ جایی که با راهاندازی گلخانههای هوشمند و مراکز تحقیقاتی پیشرفته در اقلیمهای متنوع کشور، به دنبال بهرهوری حداکثری و امنیت غذایی بوده است. نهایتاً در پنجمین حوزه، یعنی هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات، دانشگاه آزاد اسلامی با ایجاد همکاریهای تنگاتنگ با صنایع بزرگ مخابراتی، گامهای بلندی برای بومیسازی نرمافزارهای استراتژیک کشور برداشته است. این اقدامات نشان میدهد که دانشگاه آزاد نه تنها در پایتخت، بلکه در تکتک واحدهای خود، به یک کانون حل مسئله و پیشران توسعه تبدیل شده است.
نقشآفرینی دانشگاه آزاد در تحقق «فرصت برابر» در جغرافیای نابرابر
دانشگاه آزاد چگونه توانسته است عدالت آموزشی را در مناطق محروم کشور برقرار کند؟
عدالت آموزشی در یک نگاه جامع یعنی ایجاد فرصت برابر در جغرافیای نابرابر؛ و دانشگاه آزاد اسلامی تلاش کرده این مفهوم را در عمل محقق کند. برای رسیدن به این هدف، چند اقدام اساسی در دستور کار قرار گرفته است.
نخست، توزیع گسترده واحدها در سراسر کشور است؛ بهگونهای که تقریباً در تمامی شهرستانها، دسترسی به آموزش عالی فراهم شده و بسیاری از جوانان مناطق محروم، بدون نیاز به مهاجرت به مراکز استان یا پایتخت، امکان تحصیل در مقاطع مختلف را پیدا کردهاند.
گام دوم، اعطای بورسهای نیازمحور و کاهش شهریهها در مناطق محروم است. این سیاست کمک کرده است که وضعیت اقتصادی خانوادهها مانع ادامه تحصیل فرزندانشان نشود و دانشجویان مستعد، اما کمبرخوردار، از چرخه آموزش عالی خارج نشوند.
سوم، بومیسازی آموزش بر اساس مشاغل و ظرفیتهای همان منطقه است؛ به این معنا که رشتهها و دورههای آموزشی متناسب با اقتصاد محلی و نیاز بازار کار هر منطقه طراحی میشود تا فارغالتحصیلان، مستقیماً در همان زیستبوم شغلی جذب شوند.
در گام چهارم، توسعه زیرساختهای آموزش الکترونیک از طریق سامانههایی مانند «آموزشیار» و «ماهان» بهطور جدی پیگیری شده تا فاصله جغرافیایی و محدودیتهای فیزیکی، کمترین اثر را بر دسترسی دانشجویان مناطق دورافتاده به اساتید و محتوای آموزشی داشته باشد.
در نهایت، تمرکز پایاننامهها و رسالهها بر حل معضلات مناطق محروم از جنوب سیستان و بلوچستان گرفته تا حاشیهنشینی در کلانشهرها، یکی دیگر از محورهای مهم عدالت آموزشی است. این رویکرد باعث شده است که دانشگاه تنها محل تدریس تئوری نباشد، بلکه بهعنوان یک نهاد حل مسئله، مستقیماً در بهبود کیفیت زندگی مردم این مناطق اثرگذار باشد.
در پایان چه پیامی برای دانشجویان و اساتید دانشگاه آزاد اسلامی به مناسبت سالروز تأسیس این مجموعه بزرگ دانشگاهی دارید؟
از تمامی اعضای این خانواده بزرگ سپاسگزارم، دانشگاه آزاد اسلامی امروز نمادِ امید و پیشرفت است. از دانشجویان میخواهم با روحیه پرسشگری و با تاسی از راه و منشِ رئیس شهیدِ دانشگاه، دکتر محمد مهدی طهرانچی، پیشگامِ حل مسائل کشور باشند.
از اساتید نیز انتظار دارم در این شرایط که کشور نیازمند «جهاد تبیین» و «بازسازی علمی» است، با ورود به عرصههای میانرشتهای، نسل جدیدی از دانشگاه را بسازند که آرمانهای انقلاب را با نیازهای «ایرانِ فردا» پیوند بزند.
در پایان، بر خود واجب میدانم از درایت و تلاشهای راهبردی ریاست عالی دانشگاه آزاد اسلامی دکتر بیژن رنجبر به عنوان یکی از ارکانِ علمی و مدیریتیِ دانشگاهی کشور یاد شود. وی با سابقه درخشان علمی و نگاهِ عالمانهای که به حکمرانیِ دانشگاهی دارند، همواره پشتیبانِ ارتقای کیفیت و توسعه فضاهای پژوهشی بوده است. مدیریتِ ایشان ترکیبی از بینشِ عمیقِ دانشگاهی و تجربه در اداره کلانِ مجموعههای بزرگ است که نقشی مؤثری در اعتلای جایگاه دانشگاه آزاد اسلامی در سطح کشور و مجامع بینالمللی ایفا کرده است. حضور شخصیتی برجسته، چون دکتر رنجبر در بدنه مدیریتی دانشگاه آزاد، تضمینکننده تداومِ حرکتِ علمی و مایه دلگرمیِ جامعه دانشگاهی در مسیرِ تحققِ اهدافِ عالیِ این نهادِ بزرگ است.
انتهای پیام/
