مسکو ۲۰۲۶؛ چین مهمان ویژه در بزرگترین رویداد نشر شرق اروپا

به گزارش خبرگزاری آنا، سی‌ونهمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب مسکو (MIBF) که از ۲ تا ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۱ تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵) در پایتخت روسیه برگزار می‌شود.

در این نمایشگاه چین به عنوان مهمان ویژه حضور خواهد داشت، یکی از مهم‌ترین رویدادهای نشر در منطقه شرق اروپا و آسیای مرکزی نمایشگاه روسیه محسوب می‌شود.

این نمایشگاه که قدمتی نزدیک به پنج دهه دارد، بستری استراتژیک برای تعامل ناشران، نویسندگان و فعالان صنعت نشر از بیش از ۳۰ کشور جهان فراهم می‌آورد .

جایگاه و پیشینه تاریخی نمایشگاه

نمایشگاه بین‌المللی کتاب مسکو در سال ۱۹۷۷ بنیان گذاشته شده و با بیش از چهار دهه سابقه، به عنوان قدیمی‌ترین و بزرگترین رویداد کتاب در روسیه و شرق اروپا شناخته می‌شود . این رویداد همه‌ساله با حمایت وزارت توسعه دیجیتال، ارتباطات و رسانه‌های جمعی فدراسیون روسیه و شهرداری مسکو برگزار می‌گردد.

در سال ۲۰۲۴، سی‌وهفتمین دوره این نمایشگاه با حضور ۳۰۰ ناشر از کشورهای مختلف و استقبال ۴۰ هزار نفری بازدیدکنندگان همراه بود . سال ۲۰۲۵ نیز سی‌وهشتمین دوره با حضور «هند» به عنوان مهمان ویژه و مشارکت ۶۱۴ ناشر برگزار شد و بیش از ۳۰ هزار بازدیدکننده از آن دیدن کردند .

مهم‌ترین خبر امسال: چین مهمان ویژه ۲۰۲۶

نکته برجسته سی‌ونهمین دوره، حضور چین به عنوان مهمان ویژه است . این انتخاب در ادامه سیاست‌های فرهنگی روسیه برای تعمیق همکاری‌ها با شرق و آسیا صورت گرفته است.

بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، حضور چین در این نمایشگاه فراتر از یک غرفه ملی خواهد بود. طبق گزارش‌های منتشر شده، سازماندهی برنامه‌های چین در این نمایشگاه بر عهده شرکت «چین بی‌اور» – زیرمجموعه گروه انتشاراتی چین – گذاشته شده است که پیشتر نیز برگزاری برنامه‌های مشابه را در نمایشگاه‌های بین‌المللی دیگر بر عهده داشته است .

برنامه‌های پیش‌بینی شده برای مهمان ویژه چین شامل موارد زیر است:

برگزاری یک نشست تخصصی «تبادل تمدن‌ها» با حضور اندیشمندان و صاحب‌نظران چینی و روسی
اعزام هیئتی از نویسندگان و محققان برجسته چینی به عنوان نمایندگان فرهنگی
ارائه حمایت‌های زبانی و تخصصی از سوی مؤسساتی چون دانشگاه زبان‌شناسی مسکو برای برگزاری کارگاه‌های آموزشی و برنامه‌های فرهنگی
اجرای برنامه‌های تعاملی فرهنگی با همکاری مؤسسه کنفوسیوس 

تاریخ و مکان برگزاری

سی‌ونهمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب مسکو از تاریخ ۲ تا ۶ سپتامبر ۲۰۲۶ (۱۱ تا ۱۵ شهریور ۱۴۰۵) برگزار می‌شود .

لازم به ذکر است که پیش‌ازاین، یک رویداد مرتبط دیگر در آوریل ۲۰۲۶ (فروردین-اردیبهشت) تحت عنوان نمایشگاه تخصصی ادبیات روشنفکری در مسکو برگزار شده است.

آن رویداد با حضور ۴۰۰ ناشر و بیش از ۵۰ هزار بازدیدکننده، بیشتر به ادبیات تخصصی و روشنفکری اختصاص داشت و یک رویداد بهاره محسوب می‌شد . اما نمایشگاه اصلی کتاب مسکو در سپتامبر برگزار می‌شود که از مقیاس و اعتبار بین‌المللی بسیار بیشتری برخوردار است .

بخش‌های مختلف و برنامه‌های جانبی

سی‌ونهمین دوره نمایشگاه کتاب مسکو دارای بخش‌های متنوعی است که در ادامه مهم‌ترین آن‌ها معرفی می‌شود.

بخش حرفه‌ای و تجاری این رویداد فرصتی است برای رایزنی‌های حقوقی، مذاکرات خرید و فروش حق ترجمه و انعقاد قراردادهای همکاری میان ناشران بین‌المللی. در دوره‌های پیشین، بخش مذاکرات تجاری با استقبال خوبی از سوی ناشران اروپایی و آسیایی مواجه شده است.

بخش ادبیات کودک و نوجوان یکی از پررونق‌ترین بخش‌های نمایشگاه است. در دوره‌های گذشته، این بخش میزبان برنامه‌های متنوعی از جمله کارگاه‌های تصویرگری، جلسات قصه‌خوانی و نشست‌های تخصصی درباره ادبیات کودک بوده است.

برنامه‌های عمومی و فرهنگی شامل جلسات نقد و بررسی کتاب، دیدار با نویسندگان، کارگاه‌های نویسندگی خلاق، میزگردهای تخصصی درباره ترجمه ادبی و پنل‌های گفت‌وگو درباره چالش‌های نشر معاصر است. بر اساس تجربه دوره ۲۰۲۴، بیش از ۳۰۰ رویداد جانبی در حاشیه نمایشگاه برگزار شده است .

مشارکت ایران در ادوار گذشته و پیش‌بینی برای ۲۰۲۶

در دوره‌های پیشین نمایشگاه مسکو، ایران حضوری فعال و پربار داشته است. در سی‌وهفتمین دوره (سپتامبر ۲۰۲۴)، ایران با ارائه بیش از ۴۰۰ عنوان کتاب و مشارکت ۶۴ ناشر در این رویداد حضور یافت . در آن دوره، ۷۰ عنوان کتاب ترجمه شده از فارسی به روسی در زمینه‌های زبان‌آموزی فارسی، اسلام‌شناسی، ایران‌شناسی، ادبیات مقاومت و ادبیات داستانی ایران به بازدیدکنندگان ارائه شد .

مسعود احمدوند، وابسته فرهنگی ایران در روسیه، در جریان آن دوره اعلام کرد که کتاب‌هایی درباره رهبران جمهوری اسلامی ایران و شخصیت‌های معاصر ایرانی با استقبال قابل توجه مخاطبان روس مواجه شده است .

با توجه به حضور چین به عنوان مهمان ویژه در سال ۲۰۲۶ که فضای ترجمه و نشر از زبان‌های شرقی را رونق می‌بخشد، انتظار می‌رود حضور ایران در این دوره نیز ادامه یابد. مؤسساتی مانند «انتشارات شانس» و دیگر ناشران فعال در حوزه ادبیات فارسی-روسی احتمالاً غرفه‌های خود را در این دوره برپا خواهند کرد.

ویژگی‌های متمایز نمایشگاه مسکو ۲۰۲۶ در مقایسه با دوره‌های قبل

مهمان ویژه از شرق: در حالی که دوره ۲۰۲۵ هند مهمان ویژه بود، در سال ۲۰۲۶ چین به عنوان مهمان ویژه انتخاب شده است . این تغییر جهت‌گیری را می‌توان در چارچوب سیاست «چرخش به شرق» روسیه و تعمیق همکاری‌های فرهنگی با چین تحلیل کرد. در دوره ۲۰۲۴، آلمان نیز به عنوان یکی از کشورهای مهم حاضر در نمایشگاه شناخته می‌شد .

کاهش حضور ناشران غربی: از سال ۲۰۲۲ به این سو، بسیاری از ناشران بزرگ اروپایی و آمریکایی حضور در نمایشگاه مسکو را کاهش داده‌اند. در مقابل، سهم ناشران چینی، هندی، ایرانی، ترکی و کشورهای مستقل همسود (CIS) به طور چشمگیری افزایش یافته است. حضور چین به عنوان مهمان ویژه در ۲۰۲۶، این جای خالی را به صورت رسمی و برنامه‌ریزی شده پر می‌کند.

افزایش کمی مشارکت‌کنندگان: بر اساس آمارهای رسمی، تعداد ناشران شرکت‌کننده در این رویداد از حدود ۳۰۰ ناشر در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۵۰۰ ناشر در سال ۲۰۲۵ رسید . انتظار می‌رود این روند صعودی در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یابد.

تنوع بخش‌های موضوعی: در دوره‌های اخیر، نمایشگاه شاهد گسترش بخش‌های تخصصی مانند منطقه موسیقی وینیل، غرفه انتشارات کوچک و منطقه مذاکرات تجاری بوده است که تجربه بازدیدکنندگان و فعالان صنعت نشر را متنوع‌تر کرده است .

تحلیل و چشم‌انداز

نمایشگاه بین‌المللی کتاب مسکو ۲۰۲۶ به عنوان یک رویداد محوری در تقویم نشر منطقه، نقشی فراتر از یک بازار فروش کتاب ایفا می‌کند. این رویداد به دلایل زیر از اهمیت استراتژیک برخوردار است.

بستری برای انتقال حقوق ترجمه میان زبان‌های روسی و سایر زبان‌های شرق اروپا و آسیای مرکزی است. بسیاری از ناشران از کشورهای عضو کشورهای مستقل همسود (CIS) برای خرید و فروش حق ترجمه در این رویداد شرکت می‌کنند.

با توجه به حضور چین به عنوان مهمان ویژه، این دوره می‌تواند نقطه عطفی در افزایش ترجمه آثار چینی به روسی و بالعکس باشد. تجربه نشان داده که پس از هر دوره با مهمان ویژه مشخص، حجم مبادلات ترجمه میان دو کشور به طور محسوسی افزایش می‌یابد.

نمایشگاه مسکو به دلیل استقبال بالای عمومی (ده‌ها هزار بازدیدکننده در هر دوره) ، یک فرصت بازاریابی مستقیم برای ناشران محسوب می‌شود. کتاب‌های تازه منتشر شده در این رویداد به طور مستقیم با مخاطب عام مواجه می‌شوند و ناشران می‌توانند بازخورد فوری دریافت کنند.

سی‌ونهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب مسکو در سپتامبر ۲۰۲۶ با محوریت ویژه چین و در شرایطی برگزار می‌شود که ساختار حضور بین‌المللی در این رویداد دستخوش تغییرات اساسی شده است. حضور قدرتمند ناشران چینی، هندی، ایرانی و کشورهای همسود در کنار کاهش نسبی حضور غربی‌ها، چشم‌انداز جدیدی را برای این رویداد پنجاه‌ساله ترسیم می‌کند.