مکملهای غذایی ایرانی در رقابت با نمونههای خارجی/ کالای قاچاق در بازار محدود اما خطرناک است
امیرحسین معینی زندی، داروساز و عضو هیئت مدیره سندیکای تولیدکنندگان مکملهای رژیمی غذایی ایران در گفتوگو با خبرنگار آنا، به تشریح وضعیت بازار دارو و مکمل در ایران، روند رشد این صنعت، چالشهای تولید، تأمین مواد اولیه، قیمتگذاری، قاچاق، سیاستگذاریها و آینده این حوزه پرداخت.
آنا: با توجه به تجربه شما در این حوزه، لطفاً دورنمایی از بازار دارو و مکمل در ایران ارائه دهید و بفرمایید این دو بازار چه تفاوتی دارند و در چه وضعیتی قرار دارند؟
معینی زندی: ببینید باید تفکیک کنیم بین بازار دارو و مکمل. دارو یک بعد مشخص و ساختارمند دارد، مکمل هم یک بعد دیگر، اما این دو در کنار هم در بازار سلامت عرضه میشوند. در ایران ما در ۱۰ سال اخیر رشد فوقالعادهای در صنعت مکمل داشتهایم. اگر ۲۰ سال قبل را نگاه کنید شاید یک دهم تنوع محصولات فعلی را هم در بازار نداشتیم. آن زمان عمدتاً شرکتهای دارویی تولیدکننده بودند و نگاه کاملاً دارویی بر مکملها حاکم بود، اما امروز این تنوع و کیفیت بسیار بیشتر شده است.
الان به جرات میتوانم بگویم حدود ۹۰ درصد محصولاتی که در دنیا در حوزه مکمل تولید میشود، ما هم در ایران تنوع تولید آن را داریم. ممکن است کیفیت در بعضی حوزهها بالاتر یا پایینتر باشد، اما از نظر تنوع واقعاً بهروز هستیم. محصولی که امروز در اروپا یا آمریکا ترند میشود، در مدت کوتاهی وارد بازار ایران میشود و این از نظر من نکته مثبتی است.
جایگاه ایران در بازار مکمل و رشد صنعت
آنا: وضعیت کلی بازار مکمل ایران نسبت به دنیا چگونه است؟
معینی زندی: بازار مکمل در ایران در حال گسترش است و این یک افتخار است، چون این بازار در حال بزرگ شدن است و حتی به رشد GDP کشور کمک میکند. برخلاف بعضی دیدگاههای نادرست که فکر میکنند مکمل هزینه اضافی بر سبد خانوار است، اینها کالاهای سلامتمحور هستند و باعث افزایش سلامت جامعه میشوند.
ما بهروز هستیم و شرکتها کاملاً در حال رشد هستند و بازار رو به گسترش است. اگر بخواهم عدد بدهم، در سال ۱۴۰۳ بازار مکمل ایران کمی بیش از ۳۰ همت بوده است. این عدد با یک خطای محدود قابل اتکاست، چون در حوزه دارو آمار دقیقتر داریم ولی در مکملها تفکیک سختتر است.
پیشبینی رشد بازار مکمل
آنا: روند آینده بازار چگونه است؟
معینی زندی: در سال ۱۴۰۴ پیشبینی میکنیم بازار مکمل به بیش از ۴۰ همت برسد و در سال ۱۴۰۵ هم احتمالاً از ۵۰ همت عبور کند. این رشد با شیب بالایی در حال اتفاق افتادن است. دلیلش هم این است که بازار ما یک بازار جوان بوده و طبیعی است که نرخ رشدش از بسیاری کشورها بیشتر باشد.
تولید داخل و وابستگی به مواد اولیه
آنا: سهم تولید داخل در این صنعت چقدر است و آیا وابستگی به واردات وجود دارد؟
معینی زندی: در حوزه مکملها تقریباً ۹۹ درصد محصولات تولید داخل هستند. البته وقتی میگوییم تولید داخل، منظور این نیست که همه مواد اولیه داخلی است. همانطور که در صنایع دیگر هم هست، بخشی از مواد اولیه وارداتی است. مثلاً مثل چلوکبابی که خودش دامداری ندارد یا خودروسازی که فولاد را از خارج تأمین میکند.
در مکملها هم ما مواد اولیه را از منابع داخلی و خارجی تأمین میکنیم و سپس فرمولاسیون، تولید و بستهبندی در داخل انجام میشود. این همان تعریف واقعی تولید است.
مصرف مکمل در ایران نسبت به جهان
آنا: مصرف مکمل در ایران نسبت به کشورهای دیگر چگونه است و آیا مصرفها ضروری است؟
معینی زندی: اگر با کشورهای اروپایی یا آمریکای شمالی مقایسه کنیم، مصرف سرانه ما پایینتر است، اما نسبت به بسیاری کشورها بالاتر هستیم. طبیعی هم هست، چون مصرف مکملها به درآمد افراد هم وابسته است.
در مورد ضروری بودن مصرف باید گفت مثل داروها، همه مکملها یک سطح از ضرورت ندارند. برخی مانند ویتامین D، امگا 3، کلسیم و آهن کاملاً ضروری هستند و توسط پزشکان توصیه میشوند. برخی دیگر مثل مولتیویتامینها ممکن است شواهد بالینی گسترده نداشته باشند، اما در مجموع بسیاری از مکملها برای سلامت مفید هستند.
نقش پزشک، رسانه و تغییر الگوی مصرف
آنا: تغییر الگوی مصرف مکمل در خانوادهها چگونه اتفاق میافتد؟
معینی زندی: بخشی از مصرفها توسط پزشک تجویز میشود، مثلاً در پوکی استخوان یا کمخونی. بخشی هم تحت تأثیر رسانهها، اینستاگرام و آگاهی عمومی است. یعنی فرد میبیند به سن خاصی رسیده و فکر میکند باید مکمل مصرف کند. اینها در تغییر سبد مصرف خانوار نقش دارند.
مکمل خوب و بد و مسئله کیفیت
آنا: آیا میتوان گفت مکمل خوب و بد داریم؟
معینی زندی: در واقع ما چیزی به اسم مکمل بد نداریم، مگر اینکه غیرقانونی یا بدون مجوز باشد. آنچه ممکن است تفاوت داشته باشد کیفیت فرمولاسیون و شواهد علمی است. تشخیص اثربخشی دقیق مکملها هم کار سختی است و نیاز به مطالعات بالینی گسترده دارد که در بسیاری موارد وجود ندارد.
قاچاق و محصولات غیرمجاز
آنا: وضعیت محصولات قاچاق در بازار مکمل چگونه است؟
معینی زندی: مثل همه کشورها ما هم کالای قاچاق داریم، اما سهم آن محدود است. این محصولات معمولاً خارج از داروخانهها عرضه میشوند. در برخی موارد هم اصلاً محصول واقعی نیستند و ترکیبات ناشناخته دارند. حتی مواردی داشتیم که داروی قاچاق برای سردرد بررسی شد و مشخص شد ترکیبات مخدر داشته است.
نظارت و چالشهای قانونی
آنا: نظارت بر این حوزه چگونه انجام میشود؟
معینی زندی: سازمان غذا و دارو، پلیس فتا، نیروی انتظامی و تعزیرات در این حوزه فعال هستند، اما مشکل این است که جرایم بازدارندگی کافی ندارند. بعضی تخلفات فقط با تعلیق کوتاهمدت مواجه میشوند که کافی نیست.
داروهای ترک اعتیاد و محصولات غیرمجاز
آنا: درباره داروهای ترک اعتیاد و محصولات موجود در بازار چه نظری دارید؟
معینی زندی: داروهای ترک اعتیاد فقط در مراکز مجاز و تحت نظر پزشک تجویز میشوند. اما محصولات موجود در فضای مجازی یا عطاریها اغلب غیرمجاز و حتی دارونما هستند. بعضی از آنها ترکیبات خطرناک دارند و نباید مورد استفاده قرار بگیرند.
مکملهای لاغری
آنا: وضعیت مکملهای لاغری چگونه است؟
معینی زندی: در این حوزه محصولات متنوعی داریم. برخی با افزایش سوختوساز یا کاهش اشتها عمل میکنند. بعضی از آنها اثر دارند، اما میزان اثرگذاری به فرمولاسیون بستگی دارد و نمیتوان یک حکم کلی داد.
ارز و واردات مواد اولیه
آنا: وضعیت ارز در این صنعت چگونه است؟
معینی زندی: قبلاً ارز واردات از طریق سازمان غذا و دارو تأمین میشد، اما در ماههای اخیر به دلیل محدودیتها اولویت به دارو داده شده است. اگر ارز آزاد باشد، شرکتها راحتتر تأمین میکنند، اما قیمت نهایی محصول افزایش پیدا میکند.
قیمتگذاری مکملها
آنا: قیمتگذاری چگونه انجام میشود؟
معینی زندی: سندیکای مکمل با همکاری سازمان غذا و دارو قیمتها را کارشناسی میکند. قیمت نهایی شامل مواد اولیه، بستهبندی، دستمزد و هزینههای سربار است و تحت تأثیر تورم قرار دارد.
آنا: درباره هزینه بستهبندی چه نظری دارید؟
زندی: در برخی دورهها قیمت بستهبندی تا سه برابر افزایش داشته که منطقی نبوده و نیاز به نظارت جدی دارد. این افزایشها گاهی ناشی از کمبود یا سوءاستفاده در بازار است.
سیاستگذاری و آینده صنعت
آنا: آینده صنعت مکمل را چگونه میبینید؟
معینی زندی: هر صنعت برای رشد نیاز به حاشیه سود منطقی دارد. سرکوب قیمتها آسیبزا است و میتواند به کاهش کیفیت منجر شود. صنعت مکمل ایران توان تأمین نیاز داخلی را دارد، اما در حوزه صادرات هنوز جای کار زیادی داریم.
آنا: وضعیت برندینگ و صادرات چگونه است؟
معینی زندی: ما از نظر تولید و بستهبندی ظرفیت خوبی داریم، اما در صادرات ضعف داریم. محدودیتهای تبلیغاتی هم باعث شده برندها کمتر دیده شوند. اگر این محدودیتها اصلاح شود، بازار رشد قابل توجهی خواهد داشت.
معینی زندی: نگاه به صنعت مکمل باید اصلاح شود. هر بنگاه اقتصادی موفق به رشد اقتصاد کشور کمک میکند. اگر فضای کسبوکار درست باشد، این صنعت میتواند اشتغال، تولید و رفاه ایجاد کند و به رشد اقتصاد ملی کمک کند.
انتهای پیام/
