معلمانی که از هوش مصنوعی و تولید محتوا عاجزند، «بازمانده از تحصیل» خوانده میشوند
مرتضی هادیان، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان تهران، در نشست تخصصی «اینترنت و آموزش» به میزبانی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، به تنوع ساختار مدارس در نظام آموزشی کشور اشاره کرد. وی با تقسیم جامعه به دو بخش شهری و غیرشهری، مدارس غیرشهری را به سه دستهٔ مجاور شهرکهای صنعتی، روستایی و عشایری تفکیک نمود. در مدارس صنعتی و روستایی، دانشآموزان ناچارند بخشی از زمان خود را به کارگری یا کشاورزی اختصاص دهند و دانشآموزان عشایر نیز درگیر فعالیتهای دامداری و کوچنشینی هستند. هادیان تأکید کرد که این تفاوتها، نابرابریهای اجتماعی و دسترسی به فناوری را تشدید میکند؛ بهگونهای که در حالی که برخی مناطق از اینترنت پایدار بهرهمندند، دانشآموزان عشایر حتی از حداقل دسترسی به شبکههای ارتباطی محروماند.
وی افزود که در حوزهٔ شهری نیز تنوع مدارس (سمپاد، هیئتامنایی، غیرانتفاعی، نمونهٔ دولتی و عادی) شکاف کیفی و نابرابری آموزشی را تعمیق کرده است. بهگفتهٔ هادیان، نظام آموزشی نوین با بازتعریف شیوههای تدریس و بهرهگیری از بسترهای دیجیتال، توانایی کاهش این شکافها را دارد. در این الگو، مدرسه دیگر محدود به مکان و زمان مشخص نیست؛ آموزش از طریق رسانهها و محتوای دیجیتال ارائه میشود و دانشآموزان امکان دسترسی انعطافپذیر و تکرارپذیر به مطالب را مییابند. هادیان خاطرنشان کرد که تحقق این ظرفیت مستلزم پذیرش تغییر ماهیت نقشهای معلم، مدرسه و دانشآموز و فراهمسازی زیرساختهای عادلانه است.
عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان تهران با اشاره به تحول ماهیت دانشآموزان امروزی تصریح کرد که نسل جدید، آموزشی کوتاه، ساده و جذاب را مطالبه میکند. برای جلوگیری از دلزدگی از منابع آموزشی، باید روشهای تدریس متناسب با نیازهای این نسل بازطراحی شود. وی افزود: در گذشته، ابزارهای آموزشی به کتاب و نوشتافزار محدود میشد که بر اساس اصل سیام قانون اساسی، رایگان در اختیار دانشآموزان قرار میگرفت. امروزه، رایانههای شخصی و تبلتها بخشی جداییناپذیر از لوازم آموزشی محسوب میشوند و اینترنت نیز باید بهعنوان یک کالای آموزشی اساسی تعریف گردد. تحقق عدالت آموزشی مستلزم توزیع عادلانه و رایگان این ابزارها در میان تمام اقشار جامعه است.
هادیان در ادامه به بازتعریف مفهوم «بازماندگان از تحصیل» در عصر دیجیتال پرداخت و گفت: انقلاب دیجیتال، تاریخ آموزش را به دو دورهٔ سنتی و نوین تقسیم کرده است. در الگوی پیشین، بازمانده از تحصیل به افراد بیسواد یا ترکتحصیلکرده اطلاق میشد، اما امروز این مفهوم باید بر اساس سواد دیجیتال بازتعریف گردد. بهگفتهٔ وی، هر فردی که توانایی بهرهگیری از اینترنت و ابزارهای نوین ارتباطی برای انتقال دانش را نداشته باشد، در زمرهٔ جاماندگان دیجیتال قرار میگیرد؛ حتی اگر مدرس دانشگاه باشد. در شرایط کنونی، گاه دانشآموزان در مهارتهایی مانند هوش مصنوعی و تولید محتوا از معلمان خود پیشی میگیرند که این امر، لزوم بازنگری در نقشهای آموزشی و پذیرش ماهیت ارتباطمحور آموزش نوین را آشکار میسازد.
وی با تأکید بر رویکرد کارکردگرایانه به آموزش، آن را ابزاری برای تأثیرگذاری فرهنگی و اجتماعی دانست و گفت: آموزش در سطح جهانی میتواند هژمونی فرهنگی ایجاد کند و در داخل کشور، با ارتقای آگاهی عمومی، به کاهش جرم، تصادفات رانندگی و بیماریها و ارتقای سلامت روان کمک شایانی نماید. در این چارچوب، معلم معاصر باید آموزش را با تلفیق رسانههای دیداری، شنیداری و کلامی طراحی کند تا محتوا بهصورت روایی، هنرمندانه و جذاب ارائه شود. چنین رویکردی، آموزش خشک و یکسویهٔ سنتی را جایگزین کرده و انگیزه و لذت یادگیری را در دانشآموزان بازمیگرداند.
هادیان در پاسخ به پرسشی دربارهٔ همسویی سیاستهای آموزشی با تربیت معلم برای دوران نوین، پرسید: آیا نظام آموزشی، حضور آموزش مجازی را بهعنوان جزئی ذاتی از فرایند یادگیری پذیرفته است؟ وی ادامه داد: امروزه دسترسی به پلتفرمهای آموزشی پایدار بسیار محدود است و معلمان ناچار به استفاده از شبکههای اجتماعی داخلی هستند. وی هشدار داد که مدرسهٔ امروز بدون زیرساخت اینترنتی معنا ندارد و حذف آن میتواند به فروپاشی نظام آموزشی بینجامد. هادیان با انتقاد از سیاستگذاریهای ناکارآمد در تربیت معلم، تأکید کرد که دورههای آموزشی موجود بیشتر مبتنی بر آمارهای صوری هستند تا مهارتهای عملی و معلمان هنوز بهصورت اضطراری و بدون آمادگی کافی به بسترهای مجازی روی آوردهاند. بهگفتهٔ وی، پیشنهاد میشود با حفظ حضور فیزیکی دانشآموزان در مدرسه، یک روز از هفته به آموزش مجازی اختصاص یابد تا هم از هدررفت منابع زمانی و مالی کاسته شود و هم بهرهوری آموزشی افزایش یابد. در نهایت، وی بر ضرورت حرکت بهسوی «مدرسهٔ پویا» و بازنگری بنیادین در نظام تربیت معلم تأکید ورزید.
انتهای پیام/
