عملیات دریایی آمریکا نشانه ضعف واشنگتن در تنگه هرمز است/ سناریوی بشردوستانه برای فرار از تقابل مستقیم با ایران

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آنا، «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا، بامداد روز دوشنبه با انتشار پیامی مدعی آغاز عملیاتی به‌ظاهر بشردوستانه برای خروج کشتی‌های تجاری شد که در تنگه هرمز گرفتار و با کمبود آذوقه مواجه هستند.

با اعلام رسمی عملیات موسوم به «پروژه آزادی» توسط ترامپ، بار دیگر احتمال بروز تقابل سنگین نظامی بر حساس‌ترین آبراه انرژی جهان سایه افکند. این اقدام واشنگتن که با واکنش تند مقامات نظامی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران همراه شده است، منطقه را در آستانه مرحله جدیدی از رویارویی‌های ژئوپلیتیک قرار می‌دهد.

در همین رابطه، خبرنگار آنا گفت‌وگویی با «جعفر قنادباشی»، کارشناس مسائل منطقه، داشته است.

آزادی ناوبری یا عملیاتی از سر ضعف؟

قنادباشی با اشاره به ادعای اخیر آمریکا مبنی بر کمک به خروج کشتی‌های تجاری بی‌طرف از تنگه هرمز، این اقدام را نشانه‌ای آشکار از ضعف واشنگتن دانست و تأکید کرد: مقامات آمریکایی می‌دانند که هرگونه تحرک کوچک که به معنای تجاوز به حاکمیت ایران یا عبور از خط قرمز‌های اعلام‌شده باشد، می‌تواند تنشی ایجاد کند که منافع آمریکا را بیش از پیش به خطر انداخته و قیمت نفت را افزایش دهد.

وی با اشاره به اینکه اصلی‌ترین نگرانی کوتاه‌مدت آمریکا، کنترل قیمت نفت است، افزود: در میان‌مدت و بلندمدت نیز واشنگتن به دنبال شکستن تدریجی این خط قرمزهاست. آنچه رخ داده نشان می‌دهد توانایی آمریکا در حفظ مسیر‌های انتقال نفت ـ که یکی از دو راهبرد اصلی این کشور در منطقه است ـ با چالش جدی مواجه شده است.

پوشش «بشردوستانه»؛ تاکتیک واشنگتن برای فرار از خطوط قرمز‌ ایران

قنادباشی با تحلیل رویکرد جدید آمریکا در تنگه هرمز تصریح کرد: در این شرایط، آمریکا از هرگونه حرکت ناگهانی و همه‌جانبه پرهیز کرد و سناریویی را برگزید که به زعم خود، کمترین حساسیت را در ایران برانگیزد و در عین حال با پوشش بشردوستانه (مانند رساندن آذوقه به ملوانان کشتی‌ها)، نوعی مشروعیت بین‌المللی برای عملیات خود کسب کند.

این کارشناس مسائل منطقه ادامه داد: این رویکرد آرام و تدریجی به گونه‌ای طراحی شده بود که واکنش تند ایران را برنمی‌انگیزد. با این حال، ایران پیش از آغاز این حرکت، به‌روشنی اعلام کرد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی هرگونه تحرک غیرمجاز در این آبراه را نقض حاکمیت ملی تلقی کرده و مانع عبور آن خواهند شد. همین واکنش قاطع، نشانه‌ای آشکار از ضعف عملیاتی آمریکایی‌هایی است که پیش‌تر ادعای برتری در توانمندی‌های منطقه‌ای را داشتند.

فاصله میان «آمادگی» و «اقدام»؛ تردید کاخ سفید در اجرای سناریوی نظامی

قنادباشی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آماده‌باش آمریکایی‌ها برای سناریو‌های گسترده‌تر گفت: آمریکایی‌ها در مجموع برای یک عملیات گسترده آماده می‌شدند، اما تحلیلگران و ناظران تحرکات منطقه‌ای معتقدند واشنگتن هنوز آمادگی لازم برای یک درگیری بزرگ را ندارد و در مورد چگونگی اجرای آن تردید‌های جدی وجود دارد.

وی افزود: آمریکا می‌کوشد عملیات خود را به گونه‌ای طراحی کند که اوضاع تنگه هرمز را وخیم‌تر نکند و درگیری‌ها در حساس‌ترین نقطه آغاز نشود. 

مثلث فشار بر کاخ سفید/ غزه، نوسان نفت و مطالبات متحدان عرب

این کارشناس مسائل منطقه در پاسخ به این پرسش که چرا آمریکا با وجود آگاهی از نوع پاسخ ایران، این ریسک را پذیرفت؛ سه عامل اصلی فشار بر کاخ سفید را برشمرد و بیان کرد: مورد نخست، فشار‌های داخلی و بین‌المللی بر کاخ سفید در خصوص وضعیت غزه و بی‌ثباتی منطقه است که موجب انفعال نسبی واشنگتن شده است. دوم، نیاز به کنترل بازار‌های جهانی است تا آنجا که آمریکا می‌خواهد با القای امیدواری، از روند نزولی بازار‌ها جلوگیری کند، چراکه قیمت نفت علاوه بر ابعاد اقتصادی، تأثیر روانی گسترده‌ای دارد.

قنادباشی سومین عامل را فشار متحدان عربی دانست و توضیح داد: کشور‌های عربی که با پرداخت مبالغ سنگین یا وعده سرمایه‌گذاری‌های کلان امنیت خود را به آمریکا سپرده‌اند، از واشنگتن انتظار اتخاذ اقدام قاطع دارند. عدم بازگشایی تنگه می‌تواند جریان سرمایه‌گذاری‌ کشورهای منطقه را مختل کند.

مسیر عمان؛ راهکاری نمادین بدون تأثیر بر معادلات انرژی

قنادباشی در پاسخ به سوالی درباره ادعای سازمان عملیات تجارت دریایی انگلیس (UKMTO) مبنی بر اینکه کشتی‌ها برای تردد باید از مسیر آب‌های سرزمینی عمان استفاده کنند، تاکید کرد: فقط شناور‌هایی با تناژ پایین می‌توانند در مسیر عمان تردد کنند و این اقدام به معنای گشایش واقعی تنگه هرمز برای انتقال نفت نیست. از سوی دیگر عمان در طول این مدت، همکاری با ایران را در عمل اثبات کرده است. بریتانیا نیز بار‌ها اعلام کرده که در جنگ با ایران مشارکت نمی‌کند و تمایلی به افزایش تنش‌ها فراتر از سطح فعلی ندارد. این اقدامات صرفاً با هدف کنترل بازار‌ها و مدیریت افکار عمومی تحت عنوان عملیات بشردوستانه انجام می‌شود.

آزمون واشنگتن و واکنش تعیین‌کننده تهران

این کارشناس مسائل منطقه با ارائه برآورد کارشناسی از عملیات اخیر آمریکا مطرح کرد: برآورد این است که آمریکایی‌ها ضعیف‌ترین شکل بازگشایی را انتخاب کرده و تصور می‌کردند با این حرکت تدریجی و کم‌سروصدا، می‌توانند خبر از باز شدن تنگه بدهند، بدون آنکه واکنش قاطع ایران را برانگیزد. اما این اقدام در واقع یک «تست» برای سنجش آمادگی ایران بود.

قنادباشی تأکید کرد: پاسخ ایران روشن است؛ ما نه‌تنها آماده‌ایم، بلکه با قاطعیت از خطوط قرمز خود دفاع می‌کنیم و هرگونه تجاوز را با واکنش عملیاتی مواجه خواهیم کرد. این ایستادگی، جدیت ایران در اجرای خطوط قرمز و کنترل کامل ورود و خروج به آبراه را به نمایش گذاشت. هر ناظر بی‌طرفی این صحنه را نشانه‌ای از ضعف آمریکا و ضرورت کاهش فشار‌ها برای پرهیز از تحرکات خطرناک می‌داند.

پیامد‌های تصمیمات پرخطر کاخ سفید برای ثبات منطقه

وی در پایان با هشدار درباره پیامد‌های تصمیمات آتی واشنگتن خاطر نشان کرد: نتیجه نهایی به میزان ریسک‌پذیری واشنگتن بستگی دارد؛ آیا آمریکا آماده است وارد درگیری گسترده‌ای شود که به ضرر منافع خودش و متحدانش تمام شود؟ حتی متحدانی مانند امارات نیز هشدار داده‌اند که همکاری‌هایشان مشروط به مدیریت بحران است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد در صورت تشدید درگیری، تنگه هرمز کاملاً مسدود خواهد شد.