حداد عادل: مجلس یک ایران کوچک از جمعیت ۹۰ میلیونی است

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، غلامعلی حدادعادل، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در آیین افتتاحیه همایش ملی «قانون و قانونگذاری در منظومه فکری شهید آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای» با گرامیداشت یاد رهبر شهید و تسلیت ایام سوگواری ماه صفر اظهار کرد: از پژوهشکده شورای نگهبان تشکر می‌کنم که به یکی از امور مهم کشور و ارتباط آن با منظومه فکری رهبر شهید توجه کرده و مقدمات برگزاری یک همایش علمی را فراهم کرده است.

وی با اشاره به محور‌های این همایش گفت: در توضیح اهداف این برنامه، به مبانی فکری، فقهی و عقلانی قوه قانونگذاری در نظر رهبر شهید اشاره شده است و بنده نیز بیشتر بر همین موضوع تمرکز خواهم کرد.

مجلس؛ تنها ساختاری که از نظام گذشته باقی ماند

حدادعادل با اشاره به سابقه مجلس در تاریخ معاصر ایران گفت: در انقلاب اسلامی، نظام شاهنشاهی به‌طور کامل نفی و برچیده شد و بسیاری از ساختار‌های گذشته تغییر کردند، اما هیچ‌گاه درباره اصل ضرورت وجود نهادی به نام مجلس تردیدی ایجاد نشد.

وی افزود: مجلس به‌عنوان جزئی لازم از ساختار حکومت اسلامی باقی ماند و شاید تنها ساختاری بود که بدون آنکه اصل آن از نظام گذشته ویران شود، به نظام جدید منتقل شد و در قانون اساسی نیز جایگاه معتبر خود را پیدا کرد.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: برای درک ریشه‌های این موضوع باید به حدود ۸۰ سال پیش از انقلاب اسلامی و دوران مشروطه بازگردیم؛ زمانی که مسئله مجلس مطرح شد و پرسش مهمی درباره نسبت قانونگذاری بشری و قانونگذاری الهی شکل گرفت.

وی گفت: این پرسش مطرح بود که اگر ما مسلمان و معتقد به قانونگذاری الهی هستیم، چگونه عده‌ای می‌توانند با رأی مردم گرد هم آیند و درباره سرنوشت جامعه تصمیم‌گیری کنند و چه جایگاه شرعی برای این امر وجود دارد.

 تلاش مشروطه برای پیوند شرع و قانونگذاری

حدادعادل با اشاره به پیش‌بینی حضور علمای تراز اول در مجلس در متمم قانون اساسی مشروطه اظهار کرد: با پیش‌بینی حضور پنج عالم و مجتهد تراز اول در مجلس تلاش شد این مسئله حل شود و علمای دین بر قانونگذاری نظارت داشته باشند. این امر در واقع نوعی پیوند میان شرع و عرف بود.

وی با اشاره به حضور شهید مدرس در مجلس افزود: مرحوم شهید مدرس در دوره اول مجلس با همین عنوان و از سوی نجف معرفی شد و در مجلس حضور یافت.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با بیان اینکه مشروطه در ادامه نتوانست به‌خوبی از این ظرفیت استفاده کند، گفت: مشروطه مانند نوزادی بود که خوب به دنیا آمد، اما خوب نگهداری نشد و پس از پیروزی، به دست جریان‌های سکولار و غرب‌گرا افتاد.

وی با اشاره به اصل حضور مجتهدان تراز اول در مجلس گفت: این اصل در قانون اساسی وجود داشت، اما پیش از انقلاب اسلامی عملاً اجرا نمی‌شد و حتی در کلاس‌های حقوق اساسی دانشگاه‌ها، به‌عنوان نمونه‌ای از اصلی که در قانون اساسی وجود دارد، اما اجرایی نشده، از آن یاد می‌کردند.

امام (ره) مجلس را نهادی خلاف شرع نمی‌دانست

حدادعادل با اشاره به خاطرات امام خمینی (ره) از دوران جوانی گفت: امام نقل می‌کنند که از قم به تهران می‌آمدند و در جایگاه تماشاچیان مجلس می‌نشستند تا سخنان مدرس را بشنوند. این نشان می‌دهد که امام اصل مجلس را خلاف شرع نمی‌دانستند و مجلسی می‌خواستند که نمایندگانی مانند مدرس داشته باشد.

وی ادامه داد: همین اندیشه باعث شد مجلس در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران جایگاه مهمی پیدا کند؛ به‌گونه‌ای که مجلس در نظام جمهوری اسلامی از اختیارات مهمی برخوردار است و می‌تواند دولت و وزرا را مورد سؤال و نظارت قرار دهد.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با تشریح جایگاه مجلس در اندیشه رهبر شهید گفت: مجلس از این جهت اهمیت دارد که مظهر حاکمیت اراده ملی است و در واقع نماد حضور مردم در اداره کشور به شمار می‌رود.

وی افزود: در انتخابات ریاست‌جمهوری همه مردم به یک نفر رأی می‌دهند، اما در انتخابات مجلس، هر استان، شهر و منطقه به فردی رأی می‌دهد که او را می‌شناسد، به او اعتماد دارد و تصور می‌کند می‌تواند مسائل منطقه را پیگیری و حل کند.

حدادعادل مجلس را «یک ایران کوچک» توصیف کرد و گفت: مجلس در واقع مینیاتوری از یک جمعیت بزرگ است که قرار است کشور را اداره کند و حضور اقوام، زبان‌ها، مذاهب، مناطق جغرافیایی و سلیقه‌های مختلف را در اداره کشور متجلی می‌کند.

وی تأکید کرد: به همین دلیل مجلس عامل مؤثری در حفظ وحدت و تأمین همبستگی ملی محسوب می‌شود؛ چراکه هیچ نقطه‌ای از کشور نمی‌تواند بگوید در اداره کشور دخالت ندارد. انتخابات برگزار می‌شود و مردم نماینده خود را انتخاب می‌کنند تا دیدگاه‌ها و مطالبات آنان را در مجلس مطرح کند.

اگر مجلس در زمان کودتای ۲۸ مرداد وجود داشت، سرنوشت متفاوت بود

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به نقش مجلس در شرایط بحرانی کشور گفت: مجلس در مواقعی که کشور در معرض خطر قرار دارد، می‌تواند علاوه بر قانونگذاری، نقش مهم دیگری نیز ایفا کند.

وی با اشاره به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ اظهار کرد: یکی از نقاطی که کشور از نبود مجلس آسیب جدی دید، ماجرای کودتای ۲۸ مرداد بود. مجلس در آن مقطع منحل شده بود و اگر مجلس وجود داشت و جلسات آن تشکیل می‌شد، شاید سرنوشت کودتا به شکل دیگری رقم می‌خورد.

حدادعادل ادامه داد: یکی از ویژگی‌های کودتای ۲۸ مرداد این بود که حدود دو ماه پیش از آن، مجلس در ایران وجود نداشت و عملاً نهادی نبود که نمایندگان بتوانند در آن آزادانه سخن بگویند و در تحولات کشور نقش ایفا کنند.

 تأکید رهبر شهید بر برگزاری به‌موقع انتخابات مجلس

وی با اشاره به دیدار‌های خود با رهبر شهید در دوران نمایندگی و ریاست مجلس گفت: بنده ۱۶ سال در مجلس بودم و در این مدت بار‌ها در دیدار‌های نمایندگان با رهبر شهید حضور داشتم. ایشان به‌طور اختصاصی درباره مجلس و قانونگذاری صحبت می‌کردند.

حدادعادل یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های نگاه رهبر شهید به مجلس را تأکید بر استمرار فعالیت این نهاد دانست و گفت: ایشان اصرار داشتند انتخابات مجلس حتی در شرایط جنگ و بمباران نیز به تعویق نیفتد.

وی افزود: در طول دهه‌های پس از انقلاب، هیچ‌گاه مجلس با تأخیر افتتاح نشد و تقویم کاری مجلس منظم باقی ماند. این موضوع نشان‌دهنده اهتمام رهبر شهید به جلوگیری از ایجاد وقفه و دوران فترت میان مجلس قبلی و مجلس بعدی بود.

 رأی مردم «حق‌الناس» است

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام با اشاره به تأکید رهبر شهید بر صیانت از آرای مردم گفت: ایشان رأی مردم را «حق‌الناس» عنوان کردند و یک مفهوم شرعی و فقهی را وارد عرصه سیاسی و اجتماعی کردند.

وی افزود: رأی مردم حقی است که هر فرد دارد و اگر کسی در آن تقلب کند یا آن را نادیده بگیرد، حق‌الناس را رعایت نکرده است. این دیدگاه نشان‌دهنده احترام و اعتماد رهبر شهید به رأی مردم و فرآیند انتخابات بود.

حدادعادل همچنین بر تأکید رهبر شهید بر مشارکت حداکثری مردم در انتخابات اشاره کرد و گفت: یکی از موضوعاتی که ایشان همواره بر آن تأکید داشتند، ضرورت مشارکت هرچه بیشتر مردم در انتخابات بود.

مردم‌سالاری دینی یک حقیقت واحد است

وی با اشاره به یکی از مباحث مهم در منظومه فکری رهبر شهید اظهار کرد: ایشان بار‌ها تأکید کردند که «مردم‌سالاری دینی» دو مفهوم بی‌ارتباط با یکدیگر نیست که به‌صورت مکانیکی کنار هم قرار گرفته باشند؛ بلکه مردم‌سالاری دینی یک حقیقت واحد است.

حدادعادل افزود: این موضوع نیازمند پژوهش جدی است و پژوهشگران جوان می‌توانند بررسی کنند که مقصود رهبر شهید از مردم‌سالاری دینی به‌عنوان یک حقیقت واحد چیست. نباید تصور شود که مفهومی از غرب گرفته و سپس مفهومی دینی به آن اضافه شده است؛ این یک موضوع مستقل و شایسته تحقیق است.

تأکید رهبر شهید بر برگزاری انتخابات مجلس در موعد مقرر

وی با اشاره به پایان مجلس ششم و حوادث آن دوره گفت: در پایان مجلس ششم، عده‌ای تلاش کردند انتخابات برگزار نشود و حتی در کنار مجلس تجمع و تحصن شکل گرفت و برخی مسئولان نیز استعفا کردند.

حدادعادل ادامه داد: در آن مقطع، رهبر شهید قاطعانه ایستادند و تأکید کردند که انتخابات باید در موعد مقرر برگزار شود. این موضوع شاهد دیگری بر اهمیت مجلس و استمرار فرآیند قانونگذاری در نگاه ایشان است.

وی خاطرنشان کرد: رهبر شهید با وجود اهمیت فراوانی که برای مجلس قائل بودند، در جزئیات قانونگذاری مجلس دخالت صریح نمی‌کردند و حتی در دیدار‌های منظم با ایشان، هنگامی که بحث از جزئیات تصمیمات مجلس فراتر می‌رفت، تأکید می‌کردند که تصمیم‌گیری درباره آن موضوعات بر عهده نمایندگان است.

رهبر شهید مجلس مطیع نمی‌خواست؛ معتقد بود مجلس حتی با تصمیم اشتباه باید مستقل بماند

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در آیین افتتاحیه همایش ملی «قانون و قانونگذاری در منظومه فکری شهید آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای» با اشاره به تجربه خود از دوران حضور در مجلس اظهار کرد: در مواردی رهبر شهید به‌صورت خصوصی با من صحبت کرده و با برخی تصمیمات مجلس موافق نبودند، اما می‌فرمودند این موضوع به خود مجلس مربوط است.

وی افزود: ایشان معتقد بودند اگر مجلس استقلال خود را حفظ کند، ولو اینکه تصمیم اشتباهی بگیرد، بهتر از این است که مجلس بنشیند و منتظر باشد رهبری چه می‌گوید و سپس دست خود را بالا ببرد. ایشان چنین مجلسی نمی‌خواستند و چنین ملتی را هم نمی‌خواستند.

مردم باید در تصمیم‌گیری سیاسی تمرین کنند

حدادعادل با بیان اینکه رهبر شهید به رشد سیاسی مردم اعتقاد داشت، گفت: ایشان معتقد بودند اگر ملت در رأی دادن اشتباه کند، اما خودش رأی بدهد، به‌تدریج تربیت و رشد می‌کند؛ اما اگر فردی از بالا بگوید من به فلانی رأی دادم و مردم نیز به همان فرد رأی دهند، این روش صحیحی نیست.

وی ادامه داد: اصرار رهبر شهید بر مخفی ماندن رأی خود نیز از همین منظر بود؛ زیرا معتقد بودند مردم باید خودشان تشخیص دهند و تصمیم بگیرند.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی تأکید کرد: ایشان نمی‌خواستند مردم تصور کنند اگر به فردی که رهبر به او رأی نداده رأی دهند، در آینده مسئول خواهند بود؛ بلکه این نگاه را خلاف تربیت سیاسی مردم می‌دانستند.

 تجربه رضاخان نشان داد حذف آزادی، جامعه را از تصمیم‌گیری محروم می‌کند

حدادعادل با اشاره به دوره حکومت رضاخان اظهار کرد: در دوره رضاخان، اقدامات عمرانی و نوعی مدرن‌سازی آمرانه انجام شد، اما لطمه بزرگی که در آن ۲۰ سال به کشور وارد شد، از بین رفتن آزادی بود.

وی افزود: از ابتدای سلطنت رضاخان تا شهریور ۱۳۲۰، ملت ایران تمرین تصمیم‌گیری و دخالت در سرنوشت خود را از دست داد و به همین دلیل پس از رفتن رضاخان، بسیاری از امور به‌هم ریخت.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: امروز با وجود همه مشکلات و مصیبت‌هایی که کشور با آن مواجه است، نظام سیاسی به کار خود ادامه می‌دهد؛ زیرا مردم آموخته‌اند که خودشان در سرنوشت کشور دخالت دارند.

 مصوبات تأییدشده شورای نگهبان برای همه لازم‌الاجراست

حدادعادل با اشاره به یکی از تجربه‌های خود در دوران ریاست مجلس گفت: در مقطعی، یکی از مسئولان مصوباتی را که باید برای اجرا ابلاغ می‌کرد، نزد خود نگه داشته و ابلاغ نکرده بود. پس از سه یا چهار ماه متوجه شدیم تفسیری از قانون اساسی صورت گرفته که بر اساس آن، این مسئول خود را صاحب اختیار در تصمیم‌گیری درباره اجرای مصوبه مجلس می‌دانسته است.

وی ادامه داد: موضوع را با رهبر شهید مطرح کردم و نامه‌ای خدمت ایشان نوشتم. پاسخ ایشان این بود که مصوبات مجلس که به تصویب شورای نگهبان برسد، حکم قانون دارد و اجرای آنها برای همه لازم است.

حدادعادل افزود: این پاسخ نشان‌دهنده اهمیت جایگاه قانون و مصوبات مجلس در نگاه رهبر شهید بود.

مجلس و دولت باید برای «ریل‌گذاری» کشور با یکدیگر تعامل کنند

وی با اشاره به رابطه مجلس و دولت گفت: یکی از دغدغه‌های همیشگی، نحوه تعامل مجلس و دولت بوده است. از یک طرف، قوا باید مستقل باشند و از طرف دیگر نمی‌توانند هیچ ارتباطی با یکدیگر نداشته باشند.

حدادعادل با اشاره به تعبیر رهبر شهید درباره نسبت مجلس و دولت اظهار کرد: ایشان می‌فرمودند کار مجلس «ریل‌گذاری برای حرکت قطار اجرایی کشور» است و قطار، همان دولت است.

وی افزود: مجلس در ریل‌گذاری آزاد است، اما آیا می‌تواند هر نوع ریلی که خواست طراحی کند؟ باید مشخصات قطار، سرعت، توان حرکت در سربالایی و سرازیری، استحکام ریل و سایر الزامات فنی در نظر گرفته شود.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام تأکید کرد: مجلس و دولت باید با یکدیگر تعامل داشته باشند تا قانونی که در مجلس تصویب می‌شود، ریل مناسبی برای حرکت دولت باشد و دولت نیز بتواند قطاری متناسب با آن ریل داشته باشد.

وی با انتقاد از ضعف تعامل کارشناسی میان مجلس و دولت گفت: کمتر شاهد بوده‌ایم که جمعی از کارشناسان و عقلای مجلس و دولت درباره طرح‌ها و لوایح با یکدیگر گفت‌و‌گو کنند تا هنگام ورود یک موضوع به مجلس، مشخص باشد که آیا این ریل برای قطار اجرایی کشور مناسب است یا خیر.

عمل به قانون، بزرگ‌ترین درمان دیکتاتوری است

حدادعادل در ادامه با اشاره به اهمیت قانون‌گرایی در اندیشه رهبر شهید گفت: ایشان عمل به قانون را بزرگ‌ترین درمان دیکتاتوری می‌دانستند و معتقد بودند برای جلوگیری از پیدایش دیکتاتوری در کشور باید قانون را ملاک قرار داد.

وی با اشاره به انتخابات سال ۱۳۸۸ افزود: در آن انتخابات، هنوز شمارش آرا آغاز نشده بود که یکی از نامزد‌ها در یک نشست خبری خود را پیروز انتخابات معرفی کرد؛ در حالی که حتی شعب اخذ رأی هنوز فعالیت خود را به پایان نرسانده بودند.

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد: پس از آن، اعتراضات و حوادث خیابانی آغاز شد و در نهایت رهبر شهید تأکید کردند که اگر اعتراضی نسبت به انتخابات وجود دارد، باید از مسیر قانون پیگیری شود.

وی گفت: به معترضان گفته شد اگر نسبت به نحوه رأی‌گیری اعتراض دارند، دلایل و مستندات خود را ارائه کنند تا رسیدگی شود و شورای نگهبان نیز فرصت بیشتری برای بررسی موضوع در نظر گرفت.

حدادعادل تصریح کرد: کسی که رهبر را به دیکتاتوری متهم می‌کرد، در عمل حاضر نشد مسیر قانونی اعتراض را طی کند و مشخص کند در کدام صندوق و در چه موضوعی تقلب صورت گرفته است.

وی تأکید کرد: رهبر شهید قانونگذاری و عمل به قانون را «باطل‌السحر دیکتاتوری» می‌دانستند.

مشکل اصلی مجلس، ساختار آن نیست؛ کیفیت نمایندگان است

عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تجربه ۱۶ سال حضورش در مجلس گفت: مجلس ما از نظر نهادی، ساختار خوبی دارد، اما مشکل اصلی این است که نمایندگانی که وارد مجلس می‌شوند، چگونه خود را معرفی می‌کنند، چگونه تبلیغات می‌کنند، چه وعده‌هایی به مردم می‌دهند و مردم چه انتظاراتی از آنها دارند.

وی افزود: آسیب‌های زیادی در این فرآیند‌ها وجود دارد و باید برای آنها چاره‌اندیشی شود.

حدادعادل با تشبیه مجلس به یک ساختمان گفت: مجلس ساختمانی است که آجر‌های آن نمایندگان هستند و اگر این آجر‌ها پوک باشند، ساختمان استحکام نخواهد داشت.

وی در پایان خاطرنشان کرد: باید بررسی کنیم چگونه افرادی وارد مجلس شوند که شایستگی حضور در این جایگاه رفیع و مهم را داشته باشند.