وابستگی ۷۵ درصدی کشورهای خلیج فارس به تنگه هرمز؛ عبور ترانزیتی و امنیت کشتیرانی حق حاکمیت ایران است
به گزارش خبرگزاری آنا، جایگاه ایران در تنگه هرمز، تنها یک موضوع ژئوپلیتیکی نیست، بلکه ریشه در قواعد تثبیتشده حقوق بینالملل دریاها دارد. این قواعد، ضمن شناسایی حق عبور ترانزیتی کشتیها، حقوق مشخصی را نیز برای دولتهای ساحلی از جمله ایران در حوزه امنیت، نظم دریایی و حفاظت از آبهای سرزمینی به رسمیت میشناسند.
کارشناس توسعه و برنامهریزی، با تشریح جایگاه تاریخی و ژئوپلیتیکی تنگه هرمز، این آبراهه را یکی از مهمترین شریانهای انرژی و تجارت جهانی توصیف کرد و با اشاره به موقعیت منحصربهفرد ایران در پیوند شرق و غرب، تأکید کرد که هرگونه تغییر در مدیریت یا تردد این مسیر میتواند پیامدهای قابلتوجهی بر بازار انرژی، هزینههای حملونقل و تابآوری اقتصادی کشورهای وابسته به آن داشته باشد.
تنگه هرمز بهعنوان مهمترین گذرگاه انرژی جهان، نقطه تلاقی منافع اقتصادی، ژئوپلیتیک و دریایی در مقیاسی کمنظیر است. این آبراهه باریک، که بخش قابلتوجهی از تجارت انرژی و کالاهای راهبردی از آن عبور میکند، در دهههای اخیر همواره در مرکز ارزیابیهای راهبردی قرار داشته است. موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد و نقش تعیینکننده آن در پایداری زنجیره تأمین جهانی، باعث شده حتی کوچکترین تغییرات مدیریتی، فنی یا تردد دریایی در این مسیر، بازتابی فراتر از منطقه داشته باشد.
اهمیت ژئوپلیتیکی تنگه هرمز
اهمیت ژئوپلیتیکی این تنگه تنها از حجم تردد ناشی نمیشود، بلکه به ترکیب منحصربهفردی از عوامل جغرافیایی، اقتصادی و مدیریت دریایی مرتبط است؛ عواملی که هرگونه تغییر در آنها میتواند ساختار عرضه انرژی، هزینههای حملونقل و شاخصهای تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، تنگه هرمز همواره در مرکز ارزیابیهای ژئوپلیتیکی قرار دارد و حتی تأثیرپذیری آن از تحولات مدیریتی، لجستیکی یا فنی نیز با حساسیت بالا دنبال میشود.
در چنین چارچوبی، واعظمهدوی، کارشناس توسعه و برنامهریزی، در گفتوگویی با خبرنگار اقتصادی آنا، به ابعاد جایگاه تنگه هرمز و تأثیرات احتمالی تحولات مرتبط با این آبراهه بر اقتصاد منطقهای و جریان تجارت جهانی پرداخت و گفت: به طور کلی ایران در موقعیتی جغرافیایی بسیار ویژه قرار دارد. این موقعیت در طول تاریخ باعث شده ایران نقش حلقه واسط شرق و غرب را ایفا کند. مسیر تاریخی جاده ابریشم نمونه روشن همین جایگاه است و نشان میدهد ایران همیشه در مرکز مسیرهای مهم تجاری قرار داشته است.
کارشناس توسعه و برنامهریزی، افزود:موقعیت جغرافیایی ایران در خلیج فارس و دریای عمان نیز اهمیت بالایی دارد. نام تاریخی «خلیج فارس» بازتابی از نقش تاریخی ایران در این پهنه آبی است. بخش مهمی از انرژی جهان نیز در منطقه خلیج فارس تولید و از تنگه هرمز عبور میکند؛ تنگهای که اهمیت آن در اقتصاد انرژی جهان کاملاً شناخته شده است.
نقش ژئوپولیتیک تنگه هرمز در تحولات اقتصاد جهانی
واعظمهدوی توضیح داد: در دهههای اخیر، بهرغم فشارهای اقتصادی بینالمللی، ایران از این موقعیت ژئوپولیتیک به شکل محدودی استفاده کرده بود. اما تحولات اخیر باعث شده نگاه جدیدی نسبت به نحوه بهرهبرداری از این مزیت ژئواستراتژیک شکل گیرد. از دیدگاه اقتصادی، هرگونه محدودیت در عبور نفتکشها یا کشتیهای حامل انرژی از این مسیر میتواند پیامدهای قابل توجهی بر قیمت جهانی انرژی داشته باشد.
وی ادامه داد:اقدامی که ایران امروز انجام میدهد معطوف به مدیریت عبور و مرور در این گذرگاه راهبردی است. در واقع، تنگه هرمز بسته نشده، بلکه نظارت و محدودیتهایی برای برخی کشورها اعمال شده است. این نوع اقدامات در بسیاری از گذرگاههای راهبردی جهان مشاهده میشود و معمولاً در چارچوبهای حقوق بینالمللی دریایی مورد ارزیابی قرار میگیرد.
پیامدهای اقتصادی منطقهای و بینالمللی
این کارشناس گفت:با توجه به سهم بالای انرژی عبوری از تنگه هرمز، هرگونه تغییر در وضعیت عبور و مرور میتواند موجب افزایش قیمت نفت یا تغییر در ریسک بازارهای جهانی شود. حتی یک تغییر جزئی در سیاستهای عبور میتواند بر اقتصاد کشورهای منطقه نیز اثر بگذارد، زیرا بسیاری از آنها تنها مسیر صادرات انرژیشان همین تنگه است.
کارشناس توسعه و برنامهریزی، افزود:این موضوع کشورهای منطقه را به سمت نوعی تطبیق و هماهنگی با شرایط جدید سوق میدهد. در واقع، تنگه هرمز برای بسیاری از اقتصادهای ساحلی یک نقطه حیاتی است و هرگونه سیاست جدید، مستقیماً در معادلات تجاری آنها اثر میگذارد.
فرصتهای اقتصادی برای ایران و کشورهای اسلامی
واعظمهدوی اظهار کرد:یکی از پیشنهاداتی که سالها مطرح بوده و میتواند تقویت شود، استفاده از بخشی از درآمدهای ناشی از عبور و مرور دریایی برای توسعه کشورهای اسلامی و مناطق کمتر برخوردار است. این موضوع مشابه طرحهایی است که در اوپک برای کاهش فقر جهانی پیشتر مورد توجه قرار گرفته بود.
او افزود: بر این اساس، ایران میتواند در کنار منافع ملی، نگاه بلندمدتی به نقش خود در توسعه منطقه داشته باشد. تخصیص بخشی از درآمدهای ناشی از عبور کالا و انرژی از مسیرهای دریایی، میتواند به بهبود سطح زندگی مردم کشورهای کمبرخوردار کمک کند و همزمان جایگاه ایران را در اقتصاد منطقهای تقویت کند.
آثار احتمالی مدیریت تنگه هرمز بر اقتصاد ایران
این کارشناس توضیح داد:اگر ایران سیاست مدیریتشدهای برای عبور کشتیها در نظر بگیرد، ممکن است درآمدهای جدیدی از محل عوارض دریایی یا تعرفههای عبور ایجاد شود. این الگو در بسیاری از تنگهها و کانالهای مهم جهان مانند سوئز و پاناما نیز دیده میشود و یک مدل اقتصادی شناختهشده است.
وی تأکید کرد:بهطور طبیعی، هرگونه افزایش قیمت جهانی نفت در کوتاهمدت میتواند درآمدهای نفتی ایران را تقویت کند، البته مشروط بر اینکه صادرات انرژی ایران نیز بدون مانع ادامه یابد. اما باید توجه داشت که سیاستگذاری در این زمینه باید با دقت و نگاه بلندمدت انجام شود تا به نوسانات شدید بازار انرژی منجر نشود.
پیامدهای امنیتی ـ اقتصادی
واعظمهدوی در بخش دیگری گفت:مدیریت عبور و مرور در تنگه هرمز فقط یک موضوع اقتصادی نیست؛ بلکه ابعاد امنیتی نیز دارد. حضور نیروهای نظامی دیگر کشورها در منطقه خلیج فارس در سالهای گذشته، همواره یکی از عوامل حساسیت این پهنه بوده است. مدیریت هوشمندانه این حضور میتواند به کاهش تنش و افزایش ثبات منطقه کمک کند.
کارشناس توسعه و برنامهریزی، ادامه داد:در کنار این موضوع، بسیاری از کشورهای ساحلی خلیج فارس برای واردات کالاهای ضروری نیز به مسیرهای دریایی وابستهاند؛ بنابراین مدیریت عبور کشتیهای تجاری نیز یکی از بخشهای مهم سیاستگذاری ایران در این پهنه آبی است.
وی در پایان اظهار کرد:در مجموع، تجربه جهانی نشان میدهد کشورهایی که گذرگاههای راهبردی در اختیار دارند، همواره از آنها بهعنوان ابزار تنظیمگر اقتصادی استفاده میکنند. اگر ایران بتواند این موقعیت را در چارچوبهای حقوقی، اقتصادی و منطقهای مدیریت کند، امکان ایجاد درآمدهای جدید، افزایش ثبات منطقه، تقویت نقش ایران در تجارت جهانی و توسعه همکاریهای اقتصادی با کشورهای دوست فراهم میشود.
انتهای پیام/
