حمایت اجتماعی و اتصال عاطفی مثبت با خانواده و دوستان در شرایط جنگی

پروین جمشیدیان، عضو هیئت علمی گروه روانشناسی و مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا، در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا در پاسخ به این پرسش که در برهه فعلی که کشور عزیزمان درگیر جنگ و در شرایط جنگی است، توصیه شما به عنوان یک متخصص روانشناسی به خانواده‌های ایرانی، پدران و مادران و فرزندان چیست و هرکدام در قبال هم چه وظایفی دارند؟ اظهار کرد: در روز‌هایی هستیم که اخبار جنگ و سر و صدای ناشی از آن در بسیاری از شهر‌های کشور عزیزمان شنیده می‌شود. در چنین شرایطی مغز انسان تهدید را تشخیص می‌دهد و ذهن و بدن ما به طور طبیعی وارد حالت هشدار می‌شود، به‌طوری‌که ترس، اضطراب، حملات پنیک، درماندگی، بی‌خوابی، زودرنجی و زودخشمی، بخشی از تجربه روانی افراد در بحران‌های جنگی است.

گام نخست برای آرامش؛ پذیرش احساسات بدون سرزنش

وی با بیان اینکه ضروری است با راهکار‌های روان‌شناختی ساده، اما مؤثر به حفظ آرامش و سلامت روان خود و اطرافیان‌مان کمک کنیم، افزود: در مرحله نخست باید بپذیریم که احساساتی مانند ترس، غم، خشم و اضطراب پاسخ‌های طبیعی مغز به موقعیت‌های تهدیدکننده هستند؛ بنابراین لطفی که در حق خود و دیگران می‌توانیم بکنیم این است که با مهربانی و بدون سرزنش، احساسات خودمان و دیگران را در این شرایط بپذیریم.

سپر دفاعی قدرتمند در بحران؛ حمایت اجتماعی و همدلی

مدیر مرکز مشاوره امین دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا ادامه داد: با پذیرش احساسات ذکرشده متوجه می‌شویم که تنها نیستیم و درد مشترکی را لمس می‌کنیم که همه‌مان در حال تجربه آن هستیم. اینجاست که می‌خواهم به یکی از سپر‌های محکم دفاعی در موقعیت‌های دشوار اشاره کنم: «حمایت اجتماعی و اتصال عاطفی مثبت با خانواده و دوستان».

جمشیدیان اضافه کرد: پژوهش‌ها نشان داده که حمایت اجتماعی انسان‌ها از یکدیگر یکی از عوامل محافظ قوی در شرایط بحرانی است. اتصال عاطفی مثبت یعنی در مورد نگرانی‌هایمان با یکدیگر صحبت کنیم. به حرف‌های یکدیگر با صبوری و مهربانی گوش بدهیم. اجازه بدهیم هم دیگران احساسات و افکارشان را به ما بگویند و هم خودمان این کار را بکنیم. وقتی یک نفر جملاتی چنینی می‌گوید: «من می‌ترسم جنگ طولانی بشه»، یا «من از صدای انفجار امروز صبح خیلی ترسیدم»، سریع راهکار و توصیه ارائه ندهیم. از گفتن جملاتی مثل «قوی باش» یا «اینقدر نگران نباش» که احساسات فرد را کوچک می‌شمارد، پرهیز کنیم. فقط همدلی کنیم، تأیید کنیم و بگذاریم جریان صمیمی گفت‌و‌گو راه آرامش خودش را طی کند.

مدیریت مصرف اخبار برای پیشگیری از اضطراب

وی در توصیه‌ای به مردم بیان کرد: مردم پیگیری اخبار جنگ را آگاهانه مدیریت کنند؛ زیرا پیگیری مداوم و بی‌وقفه اخبار جنگ منجر به اضطراب و فرسودگی روانی می‌شود؛ بنابراین استفاده از منابع خبری معتبر و محدودسازی مدت زمان پیگیری اخبار توصیه می‌شود.

پذیرش عدم کنترل مطلق و تمرکز بر انتخاب‌های روزمره

عضو هیئت علمی گروه روانشناسی و مشاوره دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا افزود: یکی از راهکار‌های مفید دیگر این است که این واقعیت را بپذیریم که همه چیز در کنترل ما نیست؛ اما واکنش‌های ما به انتخاب‌های کوچک روزمره و شیوه‌ای که با خودمان و دیگران رفتار می‌کنیم، هنوز در کنترل ماست؛ بنابراین حفظ عادات روزمره به ما حس پیش‌بینی‌پذیری و کنترل می‌دهد که برای مقابله با بحران بسیار لازم است.

وظیفه والدین؛ امیدآفرینی و نشان دادن زیبایی‌های زندگی

این مسئول دانشگاهی با بیان اینکه در چنین شرایطی پرورش حس امید و معنا بسیار کمک‌کننده است، گفت: والدین باید در روز‌های سخت به شکلی رفتار کنند که کودک بتواند زیبایی‌های دنیا را ببیند و به آینده امیدوار باشد؛ بنابراین شاید حتی بتوان گفت که این یک وظیفه متقابل در قبال یکدیگر است که بتوانیم در مورد چیز‌هایی که هنوز زیبا هستند مثل آسمان، پرنده‌ها، درخت‌هایی که به شکوفه نشسته و مهربانی انسان‌ها با یکدیگر صحبت کنیم.

وظیفه دولتمردان؛ ارائه آموزش‌های همگانی خودمراقبتی

جمشیدیان در پاسخ به این پرسش که مسئولان کشوری و در رأس آنها دولتمردان در شرایط فعلی چه وظایفی در قبال مردم و خانواده‌های ایرانی دارند؟ توضیح داد: به عنوان یک روان‌شناس که از نزدیک با مشکلات مردم در چنین شرایطی در ارتباط هستم، فکر می‌کنم آموزش‌های روان‌شناختی و راهکار‌های خود مراقبتی بسیار لازم است و ارائه چنین آموزش‌هایی در بستر‌های اطلاع رسانی در دسترس با دعوت از متخصصان روان‌شناسی و نمایش فیلم‌های کوتاه آموزشی می‌تواند نقش بسیار مهمی در کاهش اضطراب و نگرانی‌های مردم داشته باشد. دامنه این آموزش‌ها بسیار گسترده است، به ویژه با در نظر گرفتن آسیب‌پذیری کودکان و سالمندان که مستلزم توجه و مراقبت هستند و لازم است که این آگاهی با آموزش‌های کاربردی و سودمند برای مردم فراهم شود.

وظیفه متقابل مردم؛ قدرت دگرخواهی و کمک به دیگران

مدیر مرکز مشاوره امین دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا با بیان اینکه در چنین شرایطی افراد هم در قبال یکدیگر وظایفی دارند به آنا گفت: کار ارزشمندی که می‌توانیم در قبال دیگران انجام بدهیم و برای خود ما نیز موجب امید و احساس معنا می‌شود، کمک به دیگران است. انجام کار‌های داوطلبانه، گوش دادن به درد دل یک انسان دیگر، یا هر کار کوچکی که به بهتر شدن حال دیگری کمک کند، هم موجب احساس معنا و هدفمندی در خود ما می‌شود و هم مهربانی و احساسات خوب را در جامعه گسترش می‌دهد.

به گفته جمشیدیان، حمایت و کمک به دیگران به معنای ارائه نصیحت و راهکار نیست. گاهی تاثیرگذارترین کمک، صرفاً گوش دادن همدلانه و بدون قضاوت به صحبت‌های دیگری است.

وی اضافه کرد: وقتی انسان‌ها از رنج‌های شخصی خود عبور می‌کنند و به سمت نوع دوستی و کمک به دیگران حرکت می‌کنند، پایه‌های همدلی در جامعه تقویت می‌شود و مردم عزیز ما همواره نسبت به یکدیگر چنین اقدام‌های خودجوش و نوع دوستانه‌ای داشته‌اند.

خدمات مراکز مشاوره امین دانشگاه آزاد به دانشگاهیان

عضو هیئت علمی واحد شهرضا در پاسخ به این پرسش که دانشگاهیان و دانشجویان در این شرایط چگونه می‌توانند از خدمات مشاوره و روانشناسی دانشگاه بهره‌مند شوند، بیان کرد: در دانشگاه آزاد اسلامی، خدمات مشاوره و روان‌شناسی توسط «مراکز مشاوره امین» انجام و خدمات این مراکز بر اساس «آیین‌نامه جامع مراکز مشاوره و کلینیک‌های امین» ارائه می‌شود.

وی در پایان گفت: از ابتدای شروع جنگ بنا به توصیه و پیگیری‌های آقای دکتر نجارپور «مدیر محترم مراکز مشاوره امین و مددکاری اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی» در مورد اهمیت خدمات مشاوره در شرایط جنگی، دسترسی سریع و آسان به خدمات مشاوره برای دانشجویان، اساتید و کارکنان در بسیاری از واحد‌های دانشگاه آزاد به صورت ادامه‌دار انجام شده و تعطیلی دانشگاه‌ها وقفه‌ای در ارائه این خدمات ایجاد نکرده است. به طوری که مراکز مشاوره امین در شبکه‌های اجتماعی خود و سایر بستر‌های اطلاع‌رسانی، شماره تماس مشاوران را قرار داده‌اند تا دانشجویان و دانشگاهیان هر زمان نیاز داشتند بتوانند تماس بگیرند. جلسات مشاوره به منظور مدیریت بحران و حمایت روانی با توجه به شرایط فعلی بیشتر به صورت تلفنی انجام می‌شود. در تعدادی از مراکز نیز خدمات مشاوره به صورت حضوری انجام می‌شود.

گفت‌‌وگو: احسان عربی مفرد