پناه بگیرید! فیکنیوزها در کمین هستند
در بحبوحه جنگ، دشمن به دنبال فریب مردم و دستکاری افکار جامعه است. این دستکاری فکری با محتواهای رسانهای غلط یا به اصطلاح «فیکنیوز» اتفاق میافتد. انتشار فیکنیوزها امروزه با در دسترس بودن هوشمصنوعی افزایش چشمگیری داشته است. این اخبار که با ظاهری فریبنده ساخته میشود تنها به دنبال فریب مخاطبان است و اطلاعات درستی را ارائه نمیدهد.
در ادامه به مرور گفتوگوی آناتک با صالح اصغری، پژوهشگر حوزه فرهنگ و رسانه، درباره موضوع فیکنیوزها و نحوه تشخیص آنها میپردازیم.
فیکنیوز چیست
فیکنیوز محتوای خبری عمداً نادرست یا گمراهکننده است که با ظاهر خبر واقعی تولید و نشر پیدا میکند، اما هدف آن اطلاعرسانی صادقانه نیست. فیکنیوز مانند یک خبر معتبر طراحی میشود تا مخاطب را فریب دهد، در حالی که ماهیت آن بر پایه تحریف یا جعل استوار است
فیکنیوز محتوای خبری عمداً نادرست یا گمراهکننده است که با ظاهر خبر واقعی تولید و نشر پیدا میکند، اما هدف آن اطلاعرسانی صادقانه نیست. فیکنیوز مانند یک خبر معتبر طراحی میشود تا مخاطب را فریب دهد، در حالی که ماهیت آن بر پایه تحریف یا جعل استوار است.
علل انتشار این نوع محتوا شامل اقناع سیاسی، تخریب افراد یا گروهها، ایجاد ترس یا نفرت در جامعه میشود. همچنین کسب سود اقتصادی از طریق کلیکمحوری و دیده شدن در فضای مجازی یا هدایت افکار عمومی در مسیرهای خاص از جمله دیگر اهدافی است که منتشرکنندگان فیکنیوز به دنبال آن هستند.
مطالعات انجامشده روی ایکس نشان داده است که اخبار نادرست تا ۶ برابر سریعتر از اخبار درست منتشر میشود و احتمال بازنشر فیکنیوز بهطور متوسط ۷۰ درصد بیشتر است. علت اصلی این پدیده را میتوان در بار هیجانی بالای این نوع اخبار دانست. این بار هیجانی و احساسی شامل تعجب، خشم و ترس، تازگی و شگفتانگیز بودن محتوا است. همچنین سازوکار الگوریتم پلتفرمها محتوای هیجانی را بیشتر در معرض دید قرار میدهد.
چطور فیکنیوزها را تشخیص دهیم
در گام نخست، باید منبع خبر و پیشینه آن رسانه خبری را بررسی کرد که آیا سابقه انتشار اخبار جعلی دارد یا خیر. بررسی نویسنده بسیار حائز اهمیت است، زیرا باید مشخص شود که نام نویسنده واقعی است. ممکن است که برخی اخبار منتشر شده، بازنشر یک محتوای قدیمی در بستر جدید باشد، با بررسی تاریخ انتشار محتوا میتوان آن را صحتسنجی کرد و جلوی دیده شدن دوباره این نوع محتوا را گرفت.
اعتبارسنجی محتوا یکی از مهمترین مراحل تشخیص اخبار جعلی است. باید بررسی شود که آیا منابع رسمی دیگر همان خبر را تأیید کردهاند یا خیر. در کنار آن، بررسی دادهها، آمارها و نقلقولها نقش کلیدی ایفا میکند و لازم است مشخص شود این اطلاعات قابل پیگیری است یا صرفاً بهصورت ادعا مطرح شده است.
تیترهای هیجانی، اغراقآمیز و قطبیساز معمولاً با هدف اطلاعرسانی منتشر نمیشود، فیکنیوزها به دنبال تحریک احساسات و جهتدهی ذهنی مخاطبان هستند. استفاده از ابزارهای راستیآزمایی مانند سایتهای Fact-checking و جستجوی معکوس تصویر در وب میتواند به شناسایی تصاویر جعلی یا قدیمی کمک کند.
مطالعات انجامشده روی ایکس نشان داده است که اخبار نادرست تا ۶ برابر سریعتر از اخبار درست منتشر میشود و احتمال بازنشر فیکنیوز بهطور متوسط ۷۰ درصد بیشتر است. علت اصلی این پدیده را میتوان در بار هیجانی بالای این نوع اخبار دانست
نشانههای یک خبر جعلی چیست
هوش مصنوعی امکان ساخت متنهای خبری شبهواقعی بهصورت انبوه و رایگان را فراهم کرده است. تولید تصاویر و ویدئوهای جعلی با دیپفیک و ساخت پیامهای فریبنده برای گروههای خاص بهصورت هدفمند از جمله این امکانات است. این روند موجب کاهش هزینه تولید فیکنیوز شده و عملیات تأثیرگذاری شناختی را وارد مرحلهای جدید و پیچیدهتر کرده است.
تشخیص ویدئوهای ساخته شده با هوشمصنوعی معمولاً سخت است، اما با توجه به برخی نشانهها میتوان فیکنیوزها را تشخیص داد. ناهماهنگی حرکات چهره، مانند پلکزدن غیرطبیعی یا عدم هماهنگی لب و صدا، یکی از این نشانهها است. کیفیت غیرعادی تصویر، از جمله تاری در اطراف صورت یا نورپردازی ناسازگار با محیط نیز میتواند بهعنوان علامت هشداردهنده در نظر گرفته شود.
رفتار یا گفتار غیرمعمول فرد، مانند بیان جملاتی برخلاف سابقه شخص یا لحن و لهجه ناهماهنگ، از دیگر نشانههای قابل توجه است. بررسی منبع اولیه و انتشاردهنده اهمیت زیادی دارد و باید مشخص شود که آیا ویدئو ابتدا در یک رسانه معتبر منتشر شده است یا خیر. علاوه بر این، استفاده از ابزارهای تشخیص دیپفیک که مبتنی بر هوش مصنوعی است، میتواند در شناسایی محتوای جعلی مؤثر باشد.
انتهای پیام/
