دستیار هوش مصنوعی برای وزارت صمت رونمایی شد

مدیر پروژه هوش مصنوعی وزارت صمت، با اشاره به روند آغاز پروژه گفت: این پروژه از آذرماه ۱۴۰۳ به دانشگاه صنعتی اصفهان ابلاغ شد تا این دانشگاه اجرای آن را برعهده بگیرد و پروپوزالی در قالب درس هوشمند ارائه دهد. این موضوع پیش‌تر به معاونت پژوهشی دانشگاه اطلاع‌رسانی شده بود و پس از طی چند مرحله داوری علمی، وزارت صمت اجرای پروژه را به دانشگاه صنعتی اصفهان واگذار کرد و از اسفند ۱۴۰۳ توسعه سامانه به‌صورت جدی آغاز شد.

علیرضا بصیری با بیان اینکه در این پروژه ۷ نفر از اعضای هیئت علمی و حدود ۲۰ نفر به‌صورت مستقیم مشارکت دارند، افزود: شروع پروژه به دلیل شفاف نبودن برخی موارد از سوی معاونت علمی با اندکی تأخیر همراه شد، اما نگاه کلی مشخص بود و پروژه در قالب ۳ تا ۴ فاز تعریف شد.

وقتی تناقض‌ها قابل پرسش می‌شوند

وی در تشریح فاز نخست پروژه اظهار کرد: در این فاز، قوانین و آیین‌نامه‌های وزارت صمت مورد بررسی و تنقیح قرار گرفت و قابلیت پرسش از قوانین و تناقض‌یابی میان آنها پیاده‌سازی شد. این تناقض‌ها می‌تواند شامل تعارض یک ماده با ماده‌ای دیگر، یک قانون با قانون دیگر یا حتی یک مجموعه قوانین باشد. اجرای این بخش تحت نظارت دقیق دانشگاه صنعتی اصفهان انجام شده است.

بصیری ادامه داد: در حال حاضر، بخش قوانین سامانه در دفتر حقوقی وزارت صمت مورد استفاده قرار می‌گیرد و مدیرکل حقوقی وزارتخانه نیز از این قابلیت بهره‌مند شده است. همچنین تغییرات و ملاحظات مطرح‌شده از سوی این دفتر در سامانه اعمال شده است.

وی در ادامه به فاز دوم پروژه اشاره کرد و گفت: این فاز به پیاده‌سازی هوش تجاری ایستا و پویا اختصاص دارد و تاکنون حدود ۷۰ درصد پیشرفت داشته است. در نگاه کلاسیک، هوش تجاری به این معناست که سازمان‌ها داده‌های پراکنده‌ای دارند و مدیران باید این داده‌ها را به‌صورت یکپارچه مشاهده کنند؛ ما این فرایند را با استفاده از هوش مصنوعی پیاده‌سازی کرده‌ایم.

به گفته بصیری، در این سامانه مدیران بدون نیاز به دانش فنی یا ابزار‌های گزارش‌سازی، تنها با بیان نیاز خود می‌توانند اطلاعات موردنظر را دریافت کنند.

 وی توضیح داد: برای مثال، اگر مدیری بخواهد تعداد معادن کشور را به تفکیک استان‌ها بداند، سامانه با شناسایی جداول و تحلیل داده‌ها، خروجی را به‌صورت جدولی و نموداری ارائه می‌دهد.

گلوگاه اصلی فاز دوم کجاست؟

مدیر پروژه هوش مصنوعی وزارت صمت با اشاره به چالش‌های فاز دوم افزود: با وجود پیشرفت قابل توجه، گلوگاه اصلی ما کمبود داده‌های واقعی و کلان است. زیرساخت‌ها آماده شده‌اند، اما برای ارزیابی عملکرد کامل سامانه، به داده‌های بزرگ‌تر و واقعی‌تر نیاز داریم. اطلاعات تولیدشده می‌تواند به داشبورد‌های ایستا اضافه شود تا همواره در دسترس مدیران قرار گیرد.

از خلاصه‌سازی اسناد تا تحلیل متن

بصیری ادامه داد: علاوه بر بخش قوانین و هوش تجاری، قابلیت‌های کاربردی دیگری نیز در سامانه پیاده‌سازی شده که در ابتدا جزو درخواست‌های معاونت علمی نبوده، اما برای استفاده عملی وزارت صمت به سامانه افزوده شده است. یکی از این قابلیت‌ها، خلاصه‌سازی متون است؛ به‌گونه‌ای که کاربر می‌تواند یک سند را وارد سامانه کند و خروجی خلاصه‌شده را در قالب ۲ پاراگراف دریافت کند.

سامانه‌ای که بدون اینترنت هم کار می‌کند

وی با تأکید بر اهمیت محرمانگی داده‌ها گفت: داده‌ها در سطح مدیریتی وزارتخانه بسیار حساس هستند، به همین دلیل سامانه به‌صورت کاملاً مستقل و داخلی طراحی شده و برای پردازش داده‌ها نیازی به اتصال اینترنت ندارد. حتی در صورت قطع شبکه خارجی، سامانه در شبکه داخلی وزارتخانه به فعالیت خود ادامه می‌دهد.

وقتی داده بیرونی هم وارد بازی می‌شود

بصیری افزود: برای پردازش متن، قابلیت‌هایی مانند خلاصه‌سازی و ترجمه به سامانه اضافه شده است. کاربر می‌تواند اسناد خود را وارد کند و سامانه آنها را به نزدیک به ۱۰۰ زبان دنیا ترجمه کند. همچنین امکان پرسش از داده‌های جدولی نیز وجود دارد؛ به این معنا که مدیران می‌توانند داده‌های خارج از پایگاه داده رسمی وزارتخانه را در قالب فایل CSV وارد سامانه کرده و همان تحلیل‌ها و قابلیت‌های هوش تجاری را روی آن اعمال کنند.

پاسخ دقیق، با رفرنس قانونی

مدیر پروژه هوش مصنوعی وزارت صمت یکی دیگر از قابلیت‌های اضافه‌شده را پاسخ به سوالات پرتکرار عنوان کرد و گفت: سامانه می‌تواند سوال کاربر را با بانک سوالات پرتکرار تطبیق دهد و پاسخ دقیق را همراه با ارجاع و رفرنس قانونی ارائه کند. برای مثال، اگر سوالی درباره قانون کار یا قانون تجارت مطرح شود، پاسخ با مرجع رسمی ارائه می‌شود و مدل از خود تولید محتوا نمی‌کند.

از معدن تا تجارت

بصیری افزود: در فاز تصمیم‌گیری، سامانه خروجی‌های تحلیلی ارائه می‌دهد تا مدیران بتوانند تصمیم‌گیری مبتنی بر داده داشته باشند. برای نمونه، در حوزه معدن امکان بررسی ظرفیت استان‌ها فراهم شده و در حوزه تجارت و قیمت‌گذاری نیز سامانه می‌تواند روند‌ها را تحلیل کرده و پیش‌بینی ارائه دهد.

سوئیچ خودکار بین بستر‌های پردازشی

وی خاطرنشان کرد: سامانه به‌گونه‌ای طراحی شده که در صورت دسترسی به چند بستر پردازشی، به‌صورت خودکار بین آنها سوئیچ کرده و پردازش را روی بستر جایگزین انجام دهد؛ قابلیتی که پایداری سامانه را در شرایط اختلال شبکه تضمین می‌کند.

بصیری تأکید کرد: سامانه به‌طور کامل مستقل از مدل‌های آماده خارجی است و تمامی پردازش‌ها و قابلیت‌های هوش مصنوعی به‌صورت لوکال و داخلی در دانشگاه صنعتی اصفهان انجام می‌شود تا محرمانگی داده‌ها به‌طور کامل حفظ شود.

سامانه آماده بهره‌برداری کامل

به گفته مدیر پروژه، فاز دوم پروژه به تأیید ناظر علمی و وزارتخانه رسیده است و هرچند داده‌های بزرگ‌تر هنوز در اختیار تیم قرار نگرفته، اما زیرساخت‌ها آماده بوده و امکان توسعه و تحلیل‌های پیچیده‌تر وجود دارد.

توسعه‌پذیری در فاز‌های بعدی

وی گفت: داده‌های اولیه پروژه از سایت پابلیک وزارت صمت استخراج و به‌صورت مهندسی معکوس استفاده شده است، اما برای بهره‌برداری عملیاتی به دیتابیس‌های واقعی‌تر با حجم بالاتر نیاز داریم. نگاه مدیریت وزارتخانه، ناظر علمی و دانشگاه بر توسعه‌پذیری پروژه در فاز‌های بعدی متمرکز است.

پروژه‌ای مطابق نیاز کارفرما

بصیری افزود: برای مثال، زمانی که دفتر حقوقی وزارتخانه درخواست تغییر مرجع قوانین را مطرح کرد، این تغییر اعمال شد تا سامانه با نیاز‌های واقعی هماهنگ باشد. هدف اصلی ما این است که پروژه کاملاً منطبق با نیاز کارفرما و قابل استفاده باشد.

۲۰ نفر، ۱۵ میلیارد تومان بودجه

وی با اشاره به ظرفیت دانشگاه صنعتی اصفهان گفت: در حال حاضر حدود ۲۰ نفر به‌صورت مستقیم روی پروژه فعالیت می‌کنند. این پروژه با بودجه‌ای حدود ۱۵ میلیارد تومان در حال اجراست و دانشگاه با در اختیار داشتن GPU و زیرساخت‌های ابررایانش، آن را پیش برده است. در صورت نیاز، ظرفیت‌های پردازشی اجاره‌ای نیز تأمین شده است.

عبور از چالش GPU

مدیر پروژه هوش مصنوعی وزارت صمت در پایان گفت: با وجود اینکه در پنج تا شش ماه ابتدایی پروژه امکان استفاده کامل از سکو‌های GPU فراهم نبود، تیم دانشگاه با مدیریت منابع این چالش را پشت سر گذاشت و اکنون سامانه با روند مطلوبی در حال پیشرفت است. نگاه دانشگاه و ناظر علمی همواره بر این بوده که هیچ مانعی روند توسعه پروژه را متوقف نکند.