« پیش از آنکه ناپدید شوند»؛ اولین مستند با فناوری هوش مصنوعی در مسیر تولید

به گزارش خبرگزاری آنا، فرشاد افشین پور یکی  از  مستندسازان شناخته شده کشور به ویژه در حوزه مستندهای حیات وحش است. او در دهه ۸۰ با ساخت مستند با استفاده از فرمت «اچ دی» توجه‌ها را به خود جلب کرد و ارائه کننده تصاویر جدیدی شد.افشین پور در طی دوره فیلمسازی خود با ساخت مستند‌هایی خلاق و زیبا، مخاطبان بسیاری را جذب کرد و جوایز بسیاری از جشنواره‌های مختلف کسب کرد. به بهانه کسب جایزه بهترین فیلمبرداری از نوزدهین جشنواره سینماحقیقت است و نیز ساخت اولین فیلم بلند هوش مصنوعی ایران  گفتگویی با وی ترتیب داده‌ایم که در پی می‌آید.

کیفیت جشنواره سینماحقیقت امسال را چگونه  دیدید؟

جشنواره امسال یکی از خاص‌ترین جشنواره‌های یک دهه اخیر بود. تاکنون سابقه نداشت که این تعداد از فیلمسازان شاخص در یک جشنواره در کنار هم جمع شوند و از این نظر بسیار خاص بود. جشنواره امسال در واقع نبرد غول‌های مستند بود! هر کدام از دوستان در بخش‌های مختلف مستعد دریافت جایزه بودند و کیفیت آثارشان قابل توجه بود. در کنار این افراد، مستندسازان دیگری نیز بودند که با خلق آثاری خوب توجه‌ها را بسوی خود جلب کردند.

فیلم شما (البرز وحشی) هم  در دو بخش بهترین پژوهش و بهترین فیلمبرداری نامزد شد و توانست جایزه بهترین فیلمبرداری را کسب کند.

پژوهش و فلیمبرداری دو مقوله  مهم وموردعلاقه من در مستندسازی هستند. جایزه گرفتن هم برای من شیرین و انگیزه‌بخش است البته نه اینکه نگاهم صرفاً به سوی جوایز دیگر نباشد – کما اینکه بار‌ها جایزه بهترین فیلم را کسب کرده‌ام -، اما به این دو مبحث علاقه ویژه‌ای دارم. چراکه معتقدم این دو پایه‌های مستند هستند. از همان سال اول که در جشنواره‌ها شرکت کردم، تصویربرداری و پژوهش ما به چشم آمد و مورد استقبال قرار گرفت. از کسب این جوایز همچنان شاد و خوشحال میشوم برای من یک عامل انگیزشی به حساب می‌آید. در ضمن کار جدیدم که « پیش از آنکه ناپدید شوند» نام دارد و با ابزار هوش مصنوعی ساخته میشود باز هم به این دو عامل توجه شده است و در برنامه کار قرار داده شده است.

مستند جدید شما در خصوص چه موضوعی است؟

فیلم به بیان روند زندگی و انقراض دو گونه جانوری شیر ایرانی و ببر مازندران میپردازد. شیر ایرانی سابقا در بخش‌های وسیعی از کشور و در زاگرس میزیسته است و سپس به دلایل مختلف منقرض شده است. ببر مازندران نیز در جنگل‌های هیرکانی تا اواخر دهه ۳۰ به حیات خود ادامه میداده است و امروزه اثری از آن دیده نمیشوند. در این فیلم تصاویر متعدد و زیبایی به ثبت رسیده است و لوکیشن‌های متفاوتی به نمایش در آمده است.

آیا در هوش مصنوعی باز هم مسئله تصویربرداری مطرح است؟

بله. هوش مصنوعی به خودی خود قادر به ساخت یک تصویر خوب و دقیق از سوژه مورد نظر نیست و نیاز به همفکری و بهره بردن از نظرات کارگردان دارد. در واقع باید گفت هیچ صحنه‌ای بدون نظر کارگردان ساخته نمیشود و در قاب مورد نظر هیچ عنصری بدون اجازه کارگردان قرار داده نمیشود. ما به هوش مصنوعی تصاویر زمینه و لوکیشن واقعی را ارائه میکنیم و ضمن ارائه چندین عنصر، از او میخواهیم تا تصویر مورد نظر را تلفیق کند وتحویل دهد. همه چیز در اینجا تحت نظارت کامل من است و هیچ صحنه‌ای بدون اجازه و نظر من ساخته نمیشود.

شما در طی مصاحبه‌های گذشته و اظهار نظر‌های گذشته در مورد هوش مصنوعی و مزیت‌های آن و کاربرد آن در سینما سخن گفته‌اید. آیا در این زمینه ودر خصوص این مزیت‌ها توضیح بیشتری دارید؟

ببینید در هوش مصنوعی بحث‌های مختلفی مطرح است. به غیر مقوله تصویرسازی که در ساخت فیلم‌های سینمایی و در ساخت مستند‌های بازسازی تاریخی و یا گونه حیات وحش منقرض شده کاربرد دارد، جنبه‌های دیگری نظیر پژوهش و تحقیق، نوشتار متن، ساخت موسیقی متن، ساخت افکت، ترجمه متن فیلم و زیرنویس کردن، ساخت و طراحی پوستر، بازاریابی و فروش و... مطرح است. آمار‌ها نشان می‌دهد که «انقلاب هوش مصنوعی» دیگر یک موضوع نرم‌افزاری و انتزاعی صرف نیست؛ بلکه ضرورت زمانه است.

باید توجه داشت که زندگی امروز بسیار پیچیده است و در آینده نیز پیچیده‌تر خوهد شد و این غیرقابل اجتناب است. ماشین‌ها، بر خلاف انسان‌ها، هرگز خسته نمی‌شوند؛ حتی اگر مجبور باشند برای ساعت‌های متوالی کار کنند. این ویژگی ماشین‌ها، مزیت مهمی نسبت به انسان‌ها محسوب می‌شود که برای حفظ کارایی‌شان، هر از گاهی به استراحت نیاز دارند. درصورتی‌که کارایی ماشین‌ها، تحت تأثیر هیچ عامل خارجی قرار نمی‌گیرد و چیزی مانع از کار مداوم آنها نمی‌شود و میتوان دائما به کار تولید ادامه داد. این چیزیست که در صنعت فیلمسازی بسیار مهم است.

ضمنا راه اندازی این صنعت بسیار گران است و تازه ما باید مسرور و خوشحال باشیم که در حال حاضر این ابزار اینگونه و با این قیمت به دست ما میرسد و به ما اجازه میدهد فیلمسازی کنیم. ما کشوری خشک هستیم و با خشکسالی‌های مداوم رو‌به‌رو هستیم و اگر بخواهیم هوش مصنوعی ملی داشته باشیم عملا امکان ناپذیر است چراکه این صنعت بسیار به مصرف آب وابسته است.

گزارش‌های رسمی حاکی از آن است که مصرف آب مرتبط با هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ میلادی به ۷۶۴ میلیارد لیتر رسیده است. این رقم به تنهایی دو برابر کل آب موجود سالانه (اعم از آب‌های جاری ونزولات جوی) در کشور ایران است. حتی گزارش شده است که هم اکنون مصرف آب در این صنعت از «کل تقاضای جهانی برای آب‌معدنی» بیشتر شده است. دیتاسنتر‌ها برای خنک نگه داشتن پردازنده‌های قدرتمند خود، منابع حیاتی آب را با سرعتی باورنکردنی می‌بلعند. سامانه‌های هوش مصنوعی بسیار تشنه هستند. بطور مثال برای هر گفتگوی کوتاهی که کاربر با آنها انجام می‌دهد، تا ۵۰۰ میلی‌لیتر آب که معادل یک بطری آب یک نفره است، مصرف می‌کنند. آنها برای نوشتن یک متن ۱۰۰ کلمه‌ای نیز تقریباً به همین میزان آب نیاز است. این عدد شامل آبی که برای خنک کردن سرور‌های مرکز داده و آبی که در نیروگاه‌های تولیدکننده برق برای راه‌اندازی این سامانه‌ها مصرف می‌شود، است.

در واقع پشت هر پرسش و یا درخواست از هوش مصنوعی، دو جریان مصرف آب وجود دارد! اولین جریان، خنک‌سازی سرور‌هایی است که مقادیر زیادی گرما تولید می‌کنند و برای این کار از برج‌های خنک‌کننده تبخیری استفاده میشود. این برج‌ها با تبخیر، گرما را از بین می‌برند، اما در مقابل، آب از منبع آب محلی مانند رودخانه، مخزن یا سفره آب، حذف می‌شود.

جریان دوم توسط نیروگاه‌هایی استفاده می‌شود که برق مورد نیاز برای تامین انرژی مرکز داده را تولید می‌کنند. نیروگاه‌های زغال‌سنگ، گاز و هسته‌ای مقادیر زیادی آب را برای چرخه‌های بخار و خنک‌سازی استفاده می‌کنند.

حتی گزارش‌هایی از بروز مشکلات زیست محیطی در کشور‌های مولد و در سایه این امر است. در واقع این کشور‌ها تمامی معضلات و مشکلات آنرا به جان میخرند تا در گوشه دیگری از جهان، مردم از مزیت‌های آن برخوردار شوند. ما امروزه بسادگی و با استفاده از این مزیت میتوانیم که مستند‌های تاریخی را بازسازی کنیم و یا اینکه در مورد گونه‌های جانوری غیر قابل دسترس و منقرض شده فیلمسازی کنیم. مخلص کلام اینکه هوش مصنوعی نه تنها یک تهدید نیست بلکه فرصت ویژه و گرانبهایی است که هرگز نباید از آن دور ماند.

اکنون صنعت سینمای ایران تا چه حد ازهوش مصنوعی بهره میبرد و آیا برنامه مشخصی برای تولید فیلم با ابزار هوش مصنوعی وجود دارد یا خیر؟

این را میتوانید از مسئولان امر بپرسید، اما تا جاییکه اطلاع دارم تا کنون تلاشی برای تولید محتوی در این زمینه و تولید فیلم‌های مستند و داستانی فاخر و بلند انجام نشده است. هم اکنون پروژه‌ها ومجموعه‌های تاریخی متعددی در رسانه ملی در حال انجام است که به زندگی اشخاص و بزرگان دین اختصاص دارد. در این پروژه‌ها سرمایه گذاری‌های بزرگی را شاهد هستیم و گروه عظیمی از عوامل مختلف از گروه کارگردانی تا حمل و نقل و سیاهی لشگر‌ها مشغول کار روزانه و طولانی مدت هستند. اگر به دانش روز توجه میشد و از صنعت هوش مصنوعی بهره جسته میشد، بسیاری از هزینه‌ها صرفه جویی میشد و مسیر‌های رسیدن به هدف کوتاه ترمیشد. در این صورت هم کارفرما و تهیه کننده و هم مخاطبان از رضایت بیشتری برخوردار میشدند و حجم بیشتری از تولیدات به سرانجام می‌رسید.

در زمینه ساخت مستند هم ما تلاش خود را انجام میدهیم تا بتوانیم اولین فیلم هوش مصنوعی ایران را تولید کنیم و راه را برای سایر مستندسازان باز کنیم. متاسفانه هم اکنون اسپانسر و حمایت کننده مالی نداریم، اما امیدواریم که مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی و یا رسانه ملی مسئولیت امر را به عهده بگیرند و فیلم درسال آتی و در جشنواره سینماحقیقت حضور داشته باشد.

در پایان اگر مطلب وصحبتی دارید عنوان بفرمایید.

جا دارد در اینجا از عوامل و دوستانی که در فیلم البرز وحشی متحمل زحمت شده‌اند کمال تقدیر وتشکر خود را عنوان کنم. از آقایان جناب، محمود تقی پور و علی رستمی، مدیر ومحیطبان پناهگاه حیات وحش میانکاله، پرویز بختیاری پژوهشگر فیلم و داود نماینده گوینده محترم فیلم کمال سپاسگذاری را دارم.