آیا زیرساختهای فنی کشور برای محافظت از کودکان در برابر انبوه دادههای ناسالم و سوءاستفادههای پلتفرمها، به اندازه کافی هوشمند و کارآمد طراحی شدهاند؟ چه تضمینی وجود دارد که سکوهای خارجی، حریم خصوصی و دادههای رفتاری خردسالان ایرانی را با استانداردهای بومی رعایت کنند؟ دغدغههایی از این دست منجر به نگارش سند «صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی» در ایران و برخی قوانین سختگیرانه در جهان شد که در گزارش حاضر به مرور آنها خواهیم پرداخت.
معاون اقتصادی مرکز ملی فضای مجازی در گفتوگو با آناتک:
سند حکمرانی داده که یک سال پیش در شورای معین شورای عالی فضای مجازی به تصویب رسیده است، این سند زیربنای توسعهٔ هوش مصنوعی در کشور محسوب میشود امیدواریم این سند در اولین جلسهٔ شورای عالی فضای مجازی بررسی و نهایی شود. این بخشی از گفتههای سیدامیر سیاح، معاون اقتصادی مرکز ملی فضای مجازی درباره اثر سند مورد اشاره در زیست بوم اقتصاد دیجیتال کشور و زمان اجرای آن است.
گروه هفت با تدوین چارچوبهای مشترک، اتحادیهی اروپا با الزام کیف پول دیجیتال تا سال ۲۰۲۶ و آمریکا با گسترش گواهینامههای استفاده از موبایل، همگی بر یک اصل تأکید دارند: فضای مجازی بدون هویت معتبر، امن نیست. ایران نیز با تصویب «نظام هویت معتبر در فضای مجازی کشور» در سال ۱۳۹۸ گامی ساختاریافته در این مسیر برداشته است که البته هنوز با تحقق میدانی فاصله دارد، اما کارشناسانی از جمله احمد کارآمد در کشور ما هشدار میدهند که وجود چالشهای نظیر خطوط مجهولالهویه همچنان بستری برای کلاهبرداری و جرایم سایبری فراهم کردهاند. این گزارش نشان میدهد که چرا احراز هویت، از یک الزام فنی به یک ضرورت ایمنی آفرین و اقتصادی برای همهی کاربران تبدیل شده است.
مدیرکل اقتصادی و امور زیربنایی مرکز ملی فضای مجازی در گفتوگو با آناتک:
«سکوها دارو را تجویز نمیکنند و صرفاً فرایند دارو رسانی و تحویل داروی تجویزشده از داروخانه به بیمار را انجام میدهند؛ از این رو میان وظیفه پزشک و نقش سکوها تداخل تخصصی وجود ندارد». این اظهارات را علیرضا جاوید عربشاهی، مدیرکل اقتصادی و امور زیربنایی مرکز ملی فضای مجازی، دربارۀ چالشهای فعلی سکوهای دارورسان و زمینۀ فعالیت آنها بیان کرد.
مدیرکل اقتصادی و امور زیربنایی مرکز ملی فضای مجازی:
قانون جهش تولید دانشبنیان و آییننامههای مصوب، ظرفیت حمایت صریح از افراد حقیقی و فریلنسرها را فراهم کرده و حتی صندوق نوآوری و شکوفایی نیز میتواند از این گروه پشتیبانی کند. این اظهارات را علیرضا جاوید عربشاهی، مدیرکل اقتصادی و امور زیربنایی مرکز ملی فضای مجازی، بیان کرد.
سخنگو و رئیس مرکز روابط عمومی مرکز ملی فضای مجازی:
شبکه ملی اطلاعات در حوادث و بحرانهای اخیر، برخلاف ادعای برخی، توانست پاسخگوی نیاز مردم باشد و بسیاری از خدمات فضای مجازی در بخشهای دولتی و خصوصی فعال ماندند. این اظهارات را حسین دلیریان، سخنگو و رئیس مرکز رسانه و روابط عمومی مرکز ملی فضای مجازی، درباره توانمندیهای شبکه ملی اطلاعات بیان کرد.
یک عضو کمیسیون امور داخلی کشور و شوراها در گفتوگو با آناتک:
ابوالفضل ابوترابی، نماینده مردم استان اصفهان در مجلس در تشریح الزامات تقویت سکوهای داخلی گفت: تولید محتوا برای تقویت سکوهای داخلی زمانی اثرگذار است که با حمایت عملی، پشتیبانی زیرساختی و تقویت بسترهای بومی همراه شود؛ در غیر این صورت، تکرار شعارها دستاورد ملموسی نخواهد داشت.
ماهوارههای راداری با توانایی تصویربرداری در شب و در هر شرایط آبوهوایی، انقلابی در پایش زمین ایجاد کردهاند. ایران با ادامۀ مسیر ساخت نخستین ماهواره راداری خود در آستانه پیوستن به باشگاه محدود کشورهای تولیدکننده این فناوری است؛ دستاوردی که گامی برای مدیریت دقیقتر منابع و بهبود زندگی مردم محسوب میشود.
پروژه ملی «استارتاپهای روستایی» با هدایت وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و اجرای پارک فناوری اطلاعات و ارتباطات، با هدف شناسایی، توانمندسازی و توسعه بازار کسبوکارهای روستایی در ۳ استان گلستان، همدان و کهگیلویه و بویراحمد در حال اجراست؛ طرحی که با تکیه بر فناوریهای نوین، زمینه حضور فعال تولیدکنندگان و کارآفرینان محلی در بازارهای دیجیتال کشور را فراهم میکند.
عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی در گفتوگو با آناتک:
«چنانچه کشورهای مستقل در قالب پیمانهای مشترک و بر اساس تقسیم کار فناورانه کنار یکدیگر قرار گیرند، فشارهای ناشی از تحریمهای دیجیتال تا حد زیادی بیاثر خواهد شد.» این راهکار را کامیار ثقفی عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی برای خنثی سازی تحریمهای فناوری پیشنهاد میدهد، مسیری که کارشناسان دیگری هم بر آن تأکید دارند.
عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفتوگو با آناتک:
«کشور ما باید در ستونهای اصلی فناوری اطلاعات به خودکفایی برسد. دربارهٔ شاخههای فرعی هم باید وارد بلوکهای جهانی شویم که با ما همسو هستند و برای ایران سودآوری دارند.» محمدحسین ساعی، عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی راهکار پایدار ماندن برابر تحریمهای فناوری را در دوگانهای میداند که بیان شد.
الگوبرداری از سیاستهای پهنای باند کره جنوبی با هدف ۸۰ درصد ترافیک داخلی، مبنای تعیین نسبت ۷۰ به ۳۰ در سند کلان شبکه ملی اطلاعات ایران قرار گرفته است. این نسبت به معنای کاهش سرعت اینترنت نیست، بلکه ایجاد زیرساختی برای رشد خدمات و محتوای داخلی همپای شبکه است تا کاربران خدمات باکیفیتتر، پایدارتر و ارزانتری دریافت کنند. تحقق این هدف، که مورد تأکید مؤکد رهبر فقید انقلاب اسلامی نیز بود، نیازمند عزم جدی دستگاههای اجرایی برای پایبندی به چارچوبهای مصوب شورای عالی فضای مجازی است.
«ما باید با استارلینک مقابله کنیم. در دولت قبل شکایتی انجام شد، اما اطلاع جدیدی دربارۀ پیگیری حصول نتیجه از آن اقدامات در حدود ۲ سال گذشته نداریم.»، «جمعآوری استارلینک هم باید جدیتر از قبل گرفته شود» این جملات را احمد کارآمد، کارشناس و پژوهشگر فضای مجازی بیان کرد و ادامۀ پیگیری حقوقی برای الزام استارلینک به رعایت قوانین ایران را نیز ضروری دانست.
وظیفه مرکز ملی فضای مجازی، اجرای مستقیم طرحهای اینترنتی نیست؛ این نهاد طبق احکام رهبری، ناظر و هماهنگکننده دستگاههاست. مرکز ملی فضای مجازی طبق اسناد بالادستی توسعه دهندۀ زیرساخت، محتوا یا هماهنگکنندۀ دولتی کارهایی از این قبیل نیست؛ بلکه سیاستهای کلی نظام را برای دستگاههای اجرایی تنظیم و بر عملکرد آنها نظارت دارد.
عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی در گفتوگو با آناتک پاسخ میدهد
آیا تقویت حکمرانی در فضای مجازی الزاماً به معنای تبدیل شدن به کرۀ شمالی است؟ آیا فقط کرۀ شمالی برای سکوها و پلتفرمها چارچوب تعیین میکند؟ آیا محدودسازی، فشار و اعمال حاکمیت بر سکوهای اینترنتی، پدیدهای محدود به یک کشور خاص است، اینها سوالاتی است که کامیار ثقفی عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی در ادامه به آنها پاسخ میدهد.
«توسعه بومی در کنار همکاری با سکوهای قانونپذیر و مقابله با سکوهای قانونگریز، امروز به یکی از محورهای مشترک حکمرانی دیجیتال در بسیاری از کشورها تبدیل شده است. تجربه کشورهایی مانند چین، آلمان، فرانسه و کرهجنوبی نیز نشان میدهد تنظیمگری در فضای مجازی بیش از آنکه یک انتخاب باشد، به یک ضرورت تبدیل شده است.» این بخشی از گفتههای محمدمهدی حبیبی مدیرعامل تشکل مردم نهاد فمپ دربارۀ حکمرانی فضای مجازی در کشورهای مختلف است.
یک عضو حقیقی شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفتوگو با آناتک:
«آمریکاییها در موضوع حکمرانی فضای مجازی، هیچ ملاحظهای برای رعایت منافع کشورهای دیگر، از جمله ایران، ندارند. موضوع تیکتاک پیشِ روی ما قرار دارد.»، «مگر آمریکاییها در افزایش حجم تولید محتوا مشکلی دارند یا با کمبود محتوا مواجهاند؟ پس چرا چنان برخورد تند و خارج از چارچوبی با تیکتاک داشتند؟» این بخشی از گفتههای محمدحسین ساعی، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی دربارۀ حکمرانی فضای مجازی است.
پژوهشگر رسانه و فضای مجازی در رویداد هماندیشی مرزبانی دیجیتال:
«پایش هوشمند محتوا میتواند دسترسی کاربران به محتوای مناسب را تسهیل کند و مسیر رسیدن مخاطب به مطالب مطلوب و متناسب با نیاز او را هموار سازد. در این فرایند، هوش مصنوعی با شناسایی و تفکیک محتواهای مناسب از موارد نامطلوب، به تنظیم دقیقتر جریان دسترسی در فضای مجازی کمک میکند.» این جملات را حسن نجفی سولاری، مدرس دانشگاه و پژوهشگر رسانه و فضای مجازی، دربارۀ چالشها و فرصتهای مرتبط با هوش مصنوعی و مرزبانی دیجیتال بیان کرد.
یک عضو هیأت علمی دانشگاه صدا و سیما در رویداد هماندیشی مرزبانی دیجیتال:
«پلتفرمهای جهانی و الگوریتمهای حاکم بر آنها، در جنگ روایتها و عملیات روانی، به ابزارهای اثرگذار برای جهتدهی به افکار عمومی تبدیل شدهاند و نقش آنها در تحولات رسانهای روزبهروز پررنگتر میشود. در این فضا، سازوکارهای فنی و ارتباطی بسترهای دیجیتال میتوانند بر نحوه دریافت، بازنشر و تفسیر پیامها از سوی مخاطبان اثر مستقیم بگذارند.» این بخشی از گفتههای اردشیر زابلیزاده، دانشیار و عضو هیات علمی دانشگاه صدا و سیما، دربارۀ مرزبانی دیجیتال و نقش پلتفرمها روی آن است.
دبیر کارگروه دانشگاههای کمیته فرهنگ و تمدن شورای عالی انقلاب فرهنگی:
«مرزبانی دیجیتال بدون پیوست تمدنی به موفقیت لازم نمیرسد و تحلیلهای روزمره بهتنهایی برای فهم جنگ روایتها کافی نیست. برای تبیین درست تحولات در فضای مجازی، باید یک پیوست تاریخی و تمدنی طراحی شود تا روایتها در مسیر صیانت از هویت و منافع ایران قرار بگیرند.» این جملات بخشی از گفتههای روحالله احمدزاده کرمانی، دبیر کارگروه دانشگاههای کمیته فرهنگ و تمدن شورای عالی انقلاب فرهنگی، دربارۀ مرزبانی دیجیتال و رویکرد تمدنی به آن است.