آخرین اخبار:
20:34 01 / 09 /1405

متا در رقابت هوش مصنوعی با بحران تازه‌ای در تحقق اهداف اقلیمی روبه‌رو شد

آلایندگی زیست‌محیطی دیتاسنتر
متا در پی افزایش چشمگیر انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از گسترش زیرساخت‌های هوش مصنوعی، تصمیم گرفته است برنامه خود برای دستیابی به انتشار خالص صفر کربن تا سال ۲۰۳۰ را بازنگری کند. گزارش تازه پایداری این شرکت از رشد نزدیک به ۴۰ درصدی آلایندگی در سال گذشته حکایت دارد که از میزان افزایش ثبت‌شده توسط مایکروسافت، گوگل و آمازون بیشتر است و چالش‌های زیست‌محیطی توسعه مراکز داده را برجسته می‌کند.

به گزارش خبرگزاری آنا؛ متا در تازه‌ترین گزارش پایداری خود اذعان کرده است که افزایش تقاضا برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی، شرایط فعالیت این شرکت را نسبت به زمان تعیین اهداف زیست‌محیطی تغییر داده است. راشل پیترسون، معاون مراکز داده متا و بلر سویدین، مدیر جهانی حوزه انتشار خالص صفر و پایداری این شرکت، در مقدمه این گزارش توضیح داده‌اند که توسعه زیرساخت‌های موردنیاز هوش مصنوعی بسیار سریع‌تر از پیش‌بینی‌های اولیه پیش رفته و برنامه‌های قبلی کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای باید با شرایط کنونی بازنگری شوند. به گفته این مدیران، اهداف بلندمدت شرکت همچنان پابرجاست، اما زمان‌بندی اجرای برنامه‌ها، ترتیب اقدامات و شاخص‌های میان‌مدت نیاز به ارزیابی دوباره دارند. این بازنگری حتی موعد تعیین‌شده برای دستیابی به انتشار خالص صفر و اهداف کوتاه‌مدت مربوط به کاهش شدت انتشار آلاینده‌ها را نیز در بر می‌گیرد، هرچند متا هنوز زمان جایگزینی برای تحقق تعهدات خود تعیین نکرده است.

این تصمیم در شرایطی مطرح می‌شود که رقابت شرکت‌های بزرگ فناوری برای توسعه مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی، سرمایه‌گذاری در ساخت مراکز داده را به‌شدت افزایش داده است. راه‌اندازی این مجموعه‌ها علاوه بر تأمین هزاران پردازنده قدرتمند، به زیرساخت‌های گسترده برق، تجهیزات سرمایشی، شبکه‌های ارتباطی و ساختمان‌هایی با ظرفیت پردازشی بالا نیاز دارد که هر یک در مراحل تولید، ساخت و بهره‌برداری با مصرف انرژی و انتشار آلاینده همراه هستند. متا نیز برای پاسخ‌گویی به نیاز‌های روزافزون خدمات هوش مصنوعی خود، پروژه‌های بزرگی را در آمریکا دنبال می‌کند که از جمله آن‌ها می‌توان به مرکز داده ۱۰ میلیارد دلاری در ال‌پاسو تگزاس اشاره کرد. گسترش چنین پروژه‌هایی موجب شده فاصله میان برنامه‌های توسعه زیرساخت و اهداف زیست‌محیطی شرکت بیشتر شود و مدیریت این دو اولویت به یکی از مسائل اصلی برنامه‌ریزی بلندمدت متا تبدیل شود.

انتشار گاز‌های گلخانه‌ای متا نزدیک به ۴۰ درصد افزایش یافت

براساس اطلاعات منتشرشده، مجموع انتشار گاز‌های گلخانه‌ای متا در سال گذشته از ۱۵.۶ میلیون تن به بیش از ۲۱.۷ میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن رسیده است که افزایش نزدیک به ۴۰ درصدی را نشان می‌دهد. این رقم تنها به آلاینده‌های ناشی از فعالیت مستقیم مراکز داده محدود نمی‌شود و انتشار مرتبط با زنجیره تأمین، تولید تجهیزات و توسعه زیرساخت‌های شرکت را نیز شامل می‌شود. متا بخش قابل‌توجهی از این افزایش را به کالا‌های سرمایه‌ای نسبت داده است؛ دسته‌ای که تجهیزات سرورها، سامانه‌های پردازشی و سایر دارایی‌های موردنیاز برای احداث و تجهیز مراکز داده را در بر می‌گیرد. بنابراین، حتی پیش از آغاز فعالیت یک مرکز داده جدید، تولید سخت‌افزار و احداث زیرساخت‌های آن می‌تواند سهم قابل‌توجهی در افزایش ردپای کربنی شرکت داشته باشد. میزان انتشار سالانه متا اکنون تقریباً با مجموع انتشار گاز‌های گلخانه‌ای ایالت آیداهو آمریکا برابری می‌کند و از میزان آلایندگی چند ایالت کوچک‌تر این کشور نیز فراتر رفته است.

مقایسه عملکرد چهار شرکت بزرگ فناوری آمریکا نشان می‌دهد که متا از نظر درصد افزایش سالانه انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در جایگاه نخست قرار گرفته است. در دوره مشابه، مایکروسافت افزایش ۲۵ درصدی، گوگل رشد ۱۸ درصدی و آمازون افزایش ۱۶ درصدی را گزارش کرده‌اند که همگی از فشار فزاینده توسعه زیرساخت‌های دیجیتال بر تعهدات زیست‌محیطی این شرکت‌ها حکایت دارند. البته برتری متا در نرخ رشد انتشار به معنای برخورداری از بیشترین میزان آلایندگی در میان این شرکت‌ها نیست و مجموع ردپای کربنی آن همچنان احتمالاً از برخی رقبای بزرگ کمتر است. با این حال، تفاوت چشمگیر نرخ رشد نشان می‌دهد که سرعت گسترش فعالیت‌های متا در دوره مورد بررسی، فشار بیشتری بر برنامه کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای این شرکت وارد کرده است. در همین شرایط، آمازون، گوگل و مایکروسافت تاکنون تعهدات اقلیمی اصلی خود را حفظ کرده‌اند و متا نخستین شرکت در این گروه است که آشکارا از احتمال تغییر زمان‌بندی هدف انتشار خالص صفر سخن می‌گوید.

افزایش ۴۵ درصدی انتشار خالص با وجود سرمایه‌گذاری در انرژی پاک

افزایش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای متا حتی پس از در نظر گرفتن اقدامات جبرانی شرکت نیز قابل‌توجه بوده است. متا برای دستیابی به انتشار خالص صفر، علاوه بر سرمایه‌گذاری در پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر، از برنامه‌های حذف کربن از جو نیز استفاده می‌کند تا بخشی از آلاینده‌های ایجادشده در فعالیت‌های خود و زنجیره تأمین را جبران کند. با وجود این اقدامات، انتشار خالص گاز‌های گلخانه‌ای شرکت از بیش از ۸.۱ میلیون تن به بیش از ۱۱.۸ میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن افزایش یافته که رشد حدود ۴۵ درصدی را نشان می‌دهد. تفاوت این رقم با مجموع انتشار ۲۱.۷ میلیون تنی به آن دلیل است که شاخص انتشار خالص، اثر برخی اقدامات جبرانی و محاسبات مربوط به انرژی پاک را نیز لحاظ می‌کند. افزایش هم‌زمان هر دو شاخص بیانگر آن است که سرعت رشد فعالیت‌های آلاینده متا در این دوره از تأثیر برنامه‌های کاهش و جبران انتشار پیشی گرفته است.

متا در گزارش خود اعلام کرده که برای ششمین سال متوالی، معادل تمام برق مصرفی سالانه خود را از طریق خرید یا قرارداد‌های مرتبط با انرژی پاک و تجدیدپذیر پوشش داده است. این شرکت تنها در سال گذشته بیش از ۱۰ گیگاوات ظرفیت جدید انرژی پاک را تحت قرارداد قرار داده و مجموع ظرفیت قرارداد‌های آن در کشور‌های مختلف از ۳۰ گیگاوات فراتر رفته است. با این حال، تطبیق مصرف سالانه برق با ظرفیت تولید انرژی پاک لزوماً به این معنا نیست که مراکز داده در تمام ساعات شبانه‌روز مستقیماً از برق بدون انتشار کربن استفاده می‌کنند. این تأسیسات برای فعالیت پیوسته به برق پایدار نیاز دارند و در مناطقی که ظرفیت شبکه یا زیرساخت انتقال انرژی پاسخ‌گوی تقاضا نیست، ممکن است همچنان به برق تولیدشده با سوخت‌های فسیلی وابسته باشند. چنین محدودیتی باعث شده توسعه مراکز داده هوش مصنوعی، حتی در شرکت‌هایی که سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در انرژی تجدیدپذیر انجام می‌دهند، با افزایش انتشار آلاینده همراه باشد.

یکی از چالش‌های اصلی در این زمینه، وابستگی برخی پروژه‌های جدید به نیروگاه‌های گاز طبیعی است. ساخت مراکز داده بزرگ معمولاً سریع‌تر از توسعه شبکه انتقال برق و زیرساخت‌های تولید انرژی پاک پیش می‌رود و شرکت‌های فناوری برای جلوگیری از تأخیر در بهره‌برداری، گاهی به تأمین برق از منابع محلی مبتنی بر سوخت فسیلی روی می‌آورند. متا نیز در توسعه برخی مراکز داده خود چنین گزینه‌هایی را در نظر گرفته است، زیرا تأمین برق موردنیاز پردازنده‌های هوش مصنوعی از طریق شبکه‌های موجود همیشه امکان‌پذیر نیست. این وضعیت نشان می‌دهد که افزایش ظرفیت تولید انرژی پاک به‌تنهایی برای کاهش آلایندگی کافی نخواهد بود و توسعه هم‌زمان شبکه‌های انتقال، تجهیزات ذخیره‌سازی انرژی و زیرساخت‌های تأمین برق پایدار نیز اهمیت دارد. در غیر این صورت، سرعت احداث مراکز داده می‌تواند از توان سامانه‌های انرژی کم‌کربن برای پشتیبانی از آن‌ها پیشی بگیرد.

مصرف آب کاهش یافت، اما فشار بر مناطق کم‌آب بیشتر شد

گزارش پایداری متا در بخش مصرف آب تصویری متفاوت از عملکرد این شرکت ارائه می‌دهد. مجموع آب مصرف‌شده در تأسیسات متا از ۸۲۵ میلیون گالن به ۷۹۰ میلیون گالن کاهش یافته که بهبود حدود ۴ درصدی را نشان می‌دهد. این کاهش می‌تواند نتیجه افزایش بهره‌وری تجهیزات و بهینه‌سازی سامانه‌های خنک‌کننده باشد؛ سامانه‌هایی که در مراکز داده برای جلوگیری از افزایش دمای پردازنده‌ها و حفظ عملکرد پایدار تجهیزات استفاده می‌شوند. با این حال، بررسی جزئیات گزارش نشان می‌دهد که مصرف آب شرکت در مناطق دارای تنش آبی برخلاف روند کلی افزایش یافته و از ۱۹۸ میلیون گالن به ۲۴۶ میلیون گالن رسیده است. این افزایش حدود ۲۴ درصدی اهمیت زیادی دارد، زیرا مصرف یکسان آب در مناطق مختلف پیامد‌های زیست‌محیطی مشابهی ندارد و برداشت منابع آبی در مناطقی که پیش‌تر با کمبود آب مواجه بوده‌اند، می‌تواند فشار بیشتری بر منابع محلی وارد کند.

نکته مهم‌تر در این گزارش، افزایش قابل‌توجه مصرف غیرمستقیم آب ناشی از تولید برق موردنیاز متاست. براساس آمار منتشرشده، میزان آبی که در فرایند تولید برق خریداری‌شده توسط شرکت مصرف شده، از حدود ۱۹ میلیارد گالن به بیش از ۲۶ میلیارد گالن افزایش یافته است؛ رقمی معادل نزدیک به ۹۹ میلیارد لیتر که به‌مراتب بیشتر از مصرف مستقیم آب در تأسیسات شرکت محسوب می‌شود. این تفاوت نشان می‌دهد که ارزیابی اثرات زیست‌محیطی مراکز داده نباید تنها به آب مصرفی سامانه‌های سرمایشی محدود شود، زیرا نیروگاه‌هایی که برق این مجموعه‌ها را تأمین می‌کنند نیز در مراحل تولید انرژی به منابع آبی وابسته هستند. برای مثال، برخی نیروگاه‌های حرارتی برای خنک‌سازی تجهیزات و دفع حرارت از آب استفاده می‌کنند و افزایش تقاضای برق مراکز داده می‌تواند مصرف آب در این بخش را نیز افزایش دهد، حتی اگر خود مرکز داده مصرف مستقیم کمتری داشته باشد.

در سال‌های اخیر، استفاده از سامانه‌های خنک‌کننده با گردش بسته آب در مراکز داده گسترش یافته است؛ تجهیزاتی که با بازگرداندن آب به چرخه خنک‌سازی، نیاز به برداشت مداوم منابع تازه را کاهش می‌دهند. با این حال، برخی از این سامانه‌ها برای حفظ دمای مناسب تجهیزات به انرژی بیشتری احتیاج دارند و ممکن است بخشی از کاهش مصرف مستقیم آب را با افزایش تقاضای برق جبران کنند. نشریه تخصصی دیتاسنتر داینامیکس نیز با اشاره به همین مسئله تأکید کرده که متا در میان شرکت‌های بزرگ ارائه‌دهنده زیرساخت ابری، تنها مجموعه‌ای است که مصرف غیرمستقیم آب مرتبط با برق را در گزارش‌های خود منتشر می‌کند. ثبت این شاخص امکان بررسی دقیق‌تر اثرات توسعه مراکز داده بر منابع آبی را فراهم می‌کند و نشان می‌دهد که کاهش مصرف آب در محل فعالیت یک مرکز داده، الزاماً به معنای کاهش مصرف آب در تمام زنجیره تأمین انرژی آن نیست.

گسترش هوش مصنوعی تحقق تعهدات اقلیمی شرکت‌ها را دشوار کرده است

در کنار افزایش آلایندگی و مصرف غیرمستقیم آب، متا از اقداماتی برای کاهش آثار زیست‌محیطی توسعه زیرساخت‌های خود نیز خبر داده است. این شرکت اعلام کرده که با اصلاح طراحی مراکز داده جدید، میزان کربن نهفته در فرایند ساخت آن‌ها را در مقایسه با مشخصات اولیه حدود ۷۷ درصد کاهش داده و برای بهبود بهره‌وری مصرف آب نیز تغییراتی در تجهیزات سرمایشی ایجاد کرده است. همچنین بخشی از برنامه‌های متا بر همکاری با تأمین‌کنندگان تجهیزات و خدمات متمرکز شده تا انتشار آلاینده‌ها تنها در محدوده تأسیسات متعلق به شرکت کاهش پیدا نکند و زنجیره تأمین نیز در این روند مشارکت داشته باشد. براساس گزارش تازه، ۶۲ درصد از تأمین‌کنندگان شرکت بر مبنای سهمشان در انتشار آلاینده‌ها، اهداف کاهش انتشار همسو با معیار‌های علمی تعیین کرده‌اند که نسبت به دوره قبل افزایش یافته است.

با وجود این اقدامات، بازنگری متا در زمان‌بندی هدف انتشار خالص صفر بیانگر دشواری هماهنگ‌کردن برنامه‌های زیست‌محیطی با سرعت توسعه هوش مصنوعی است. شرکت‌های فناوری از یک سو برای پاسخ‌گویی به تقاضای رو به رشد خدمات هوش مصنوعی به مراکز داده بزرگ‌تر و توان پردازشی بیشتر نیاز دارند و از سوی دیگر، با تعهداتی روبه‌رو هستند که مستلزم کاهش انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در سراسر فعالیت‌های آن‌هاست. متا تأکید کرده که قصد کنار گذاشتن اهداف بلندمدت خود را ندارد، اما هنوز روشن نیست بازنگری‌های در دست بررسی به تمدید مهلت دستیابی به انتشار خالص صفر منجر خواهد شد یا شرکت مسیر دیگری برای تحقق تعهدات خود انتخاب می‌کند. در شرایطی که سایر غول‌های فناوری نیز رشد دورقمی آلایندگی را گزارش کرده‌اند، نتیجه این بازنگری می‌تواند به یکی از نمونه‌های مهم چگونگی برخورد صنعت فناوری با پیامد‌های زیست‌محیطی گسترش هوش مصنوعی تبدیل شود.

انتهای پیام/

ارسال نظر