مصرف آنتیبیوتیک در ایران ۳.۵ برابر میانگین جهانی؛ ۳۰.۵ درصد نسخهها حاوی آنتیبیوتیک است
به گزارش خبرنگار آنا، نشست خبری مصرف منطقی دارو صبح روز یکشنبه اول آذر ۱۴۰۵ برگزار شد. نازیلا یوسفی، مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو، در این نشست با تأکید بر ضرورت اصلاح الگوی تجویز و مصرف دارو اظهار کرد: مصرف غیرمنطقی دارو تنها به رفتار بیماران محدود نمیشود و سیاستگذاران، پزشکان و سایر اعضای کادر درمان نیز در شکلگیری و اصلاح این روند نقش دارند.
وی با اشاره به ابعاد جهانی مصرف غیرمنطقی دارو افزود: بر اساس اعلام سازمان جهانی بهداشت، بیش از نیمی از داروها بهصورت نامناسب تجویز یا مصرف میشوند. در ایران نیز بیش از ۵۰ درصد تجویزهای آنتیبیوتیکی، بنا بر برخی گزارشها، فاقد توجیه پزشکی است.
ایران در صدر مصرف آنتیبیوتیک در جهان
مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو با بیان اینکه ایران در سال ۲۰۲۰ از نظر مصرف آنتیبیوتیک در رتبه سوم جهان قرار داشت، گفت: بر اساس آخرین گزارش موجود که مربوط به سال ۲۰۲۳ است، کشور در جایگاه نخست مصرف آنتیبیوتیک قرار گرفته و میزان مصرف آن حدود ۳.۵ برابر میانگین جهانی است.
یوسفی با هشدار درباره پیامدهای این روند بیان کرد: مصرف نابجای آنتیبیوتیک علاوه بر تحمیل هزینههای غیرضروری به بیمار و نظام سلامت، عوارضی مانند مشکلات گوارشی، واکنشهای حساسیتی، آسیبهای پوستی، سرکوب مغز استخوان و اختلالات ریتم قلبی را به دنبال دارد؛ اما مهمترین نگرانی، گسترش مقاومت میکروبی و کاهش اثربخشی داروهایی است که برای درمان عفونتها در اختیار داریم.
وی ادامه داد: با مصرف بیرویه آنتیبیوتیک، میکروبهای حساس از بین میروند و انواع مقاوم باقی میمانند و تکثیر میشوند. این مقاومت محدود به فرد مصرفکننده نیست و میتواند در جامعه گسترش یابد و درمان عفونتها را برای دیگران و نسلهای آینده دشوار کند.
مقاومت میکروبی؛ تهدیدی فراتر از یک بیمار
یوسفی با اشاره به وضعیت مقاومت آنتیبیوتیکی در کشور گفت: در سطح جهان حدود ۱۷ درصد از نمونههای باکتریایی بررسیشده مقاوم هستند، در حالی که این میزان در برخی مناطق آسیا و در کشور ما بیش از ۳۰ درصد گزارش شده است. همچنین مقاومت به برخی آنتیبیوتیکها در ایران به بیش از ۵۰ درصد میرسد.
وی با بیان اینکه در برخی موارد میزان مقاومت باکتریها به داروهای موجود بسیار بالاست، تأکید کرد: ممکن است بیماری پس از درمان یک بیماری سخت از بیمارستان مرخص شود، اما به دلیل وجود عفونتی با عامل مقاوم به آنتیبیوتیک، دیگر داروهای در دسترس نتوانند به درمان او کمک کنند.
مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو با اشاره به برآوردهای جهانی درباره مرگومیر ناشی از مقاومت میکروبی افزود: برآوردها نشان میدهد میلیونها نفر در جهان با پیامدهای مقاومت میکروبی جان خود را از دست میدهند و پیشبینی میشود در صورت تداوم روند فعلی، شمار مرگهای مستقیم منتسب به این پدیده تا سال ۲۰۵۰ به ۱۰ میلیون نفر در سال برسد.
۳۰.۵ درصد نسخههای سال ۱۴۰۴ حاوی آنتیبیوتیک بودهاند
یوسفی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به دادههای داشبورد پایش نسخههای الکترونیک وزارت بهداشت گفت: در این سامانه حدود ۲۱۵ میلیون نسخه بررسی و تحلیل میشود و بر اساس اطلاعات سال ۱۴۰۴، حدود ۳۰.۵ درصد نسخهها حاوی آنتیبیوتیک بودهاند.
وی افزود: میزان تجویز آنتیبیوتیک در رشتههای تخصصی مختلف متفاوت است و در برخی رشتهها، از جمله اطفال، سهم قابل توجهی از نسخهها به آنتیبیوتیک اختصاص دارد. بررسیها نشان میدهد متخصصان عفونی در صدر تجویزکنندگان آنتیبیوتیک قرار ندارند و در برخی رشتههای دیگر، میزان تجویز بالاتر است.
مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو با اشاره به تغییرات الگوی مصرف دارو پس از همهگیری کرونا اظهار کرد: از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ شاخصهای تجویز دارو، از جمله مصرف آنتیبیوتیک و کورتون، افزایش پیدا کرد و در سالهای اخیر تلاش شده است این روند اصلاح شود. با این حال، کاهش مصرف تاکنون محدود و تدریجی بوده و هنوز با وضعیت مطلوب فاصله داریم.
۴۵ درصد نسخهها حاوی فرآورده تزریقی است
یوسفی با انتقاد از مصرف غیرضروری فرآوردههای تزریقی، بهویژه سرم، گفت: بر اساس آمار ارائهشده، حدود ۴۵ درصد نسخهها حاوی نوعی فرآورده تزریقی هستند؛ در حالی که هدفگذاری مطرحشده برای کاهش این سهم، رسیدن به کمتر از ۱۰ درصد است.
وی با بیان اینکه تزریق دارو باید در شرایط مشخص پزشکی انجام شود، افزود: زمانی که بیمار به دریافت سریع دارو نیاز دارد، امکان مصرف خوراکی دارو را ندارد یا به دلیل استفراغ و اسهال شدید نمیتواند مایعات را در بدن نگه دارد، استفاده از روش تزریقی میتواند ضرورت داشته باشد؛ اما در بسیاری از موارد، مصرف خوراکی دارو کافی است و نیازی به تزریق وجود ندارد.
مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو درباره مصرف سرم در زمان سرماخوردگی نیز توضیح داد: سرم برای جبران کمآبی شدید بدن یا شرایط خاص درمانی کاربرد دارد و تزریق آن بهمنظور بهبود سریع سرماخوردگی، در اغلب موارد ضرورت پزشکی ندارد.
وی با اشاره به آمار توزیع سرم در کشور گفت: سال گذشته حدود ۲۴۰ میلیون واحد سرم تولید شده که از این میزان، حدود ۲۲۰ میلیون واحد در داروخانهها توزیع شده است. البته آمار دقیقی از میزان مصرف نهایی این فرآورده در دست نیست.
یوسفی با بیان اینکه اوج مصرف سرم در کشور معمولاً در آذرماه اتفاق میافتد، ابراز امیدواری کرد با اطلاعرسانی و اصلاح رفتارهای مصرفی، از افزایش غیرضروری مصرف این فرآورده در فصل سرما جلوگیری شود.
تزریق غیرضروری میتواند واکنش حساسیتی شدید ایجاد کند
وی با اشاره به خطرات مصرف غیرضروری داروهای تزریقی گفت: اگر فردی به یک دارو حساسیت داشته باشد، واکنش حساسیتی در شکل خوراکی ممکن است با شدت کمتری بروز کند و فرد بتواند از مصرف دوز بعدی خودداری کند؛ اما تزریق دارو میتواند واکنش حساسیتی شدید و حتی تهدیدکننده حیات ایجاد کند.
یوسفی همچنین درباره تزریق غیرضروری آنتیبیوتیکهایی مانند سفتریاکسون در موارد سرماخوردگی هشدار داد و گفت: بر اساس مواردی که گزارش شده، تزریق نابجای این دارو میتواند عواقب مرگباری داشته باشد و سالانه حدود ۱۰ مورد مرگ در کشور به آن نسبت داده میشود.
مصرف آنتیبیوتیک باید با تجویز و به میزان درست باشد
مدیرکل دفتر نظارت و پایش مصرف فرآوردههای سلامت سازمان غذا و دارو با تأکید بر نقش پزشکان در تجویز منطقی دارو گفت: پزشک پیش از تجویز آنتیبیوتیک باید اطمینان حاصل کند که بیماری منشأ باکتریایی دارد و مصرف آنتیبیوتیک برای آن ضرورت دارد؛ همچنین باید داروی مناسب و مقدار صحیح آن را انتخاب کند.
وی خطاب به مردم نیز تأکید کرد: آنتیبیوتیک باید مطابق دستور پزشک و در مدت تعیینشده مصرف شود و بیماران نباید خودسرانه درمان را قطع کنند یا داروی باقیمانده را برای بیماریهای بعدی نگه دارند.
یوسفی با اشاره به پیامدهای زیستمحیطی دفع نادرست داروها افزود: باقیمانده آنتیبیوتیکها در صورت دفع نامناسب میتواند وارد آب و خاک شود و به گسترش مقاومت میکروبی در محیط زیست نیز کمک کند.
وی در پایان با تأکید بر امکان کنترل و کاهش مقاومت آنتیبیوتیکی گفت: با کاهش مصرف غیرضروری و تجویز صحیح دارو میتوان از گسترش مقاومت جلوگیری کرد و اثربخشی آنتیبیوتیکها را حفظ کرد. اصلاح این روند به همکاری مردم، پزشکان، کادر درمان و رسانهها نیاز دارد.
انتهای پیام/