در دومین همایش ملی هوش مصنوعی و پژوهش‌های نوظهور

هاشمی: هوش مصنوعی نباید عاملیت انسان را کمرنگ کند/ علوم انسانی باید مسیر تحول فناوری را هدایت کند

خ
معاون علوم انسانی و هنر و رئیس بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی، با تأکید بر ضرورت توجه علوم انسانی به تحولات هوش مصنوعی اظهار کرد باید مرز میان دانش فنی، مسؤولیت اجتماعی و رویکرد راهبردی را به‌ درستی تشخیص دهیم و اجازه ندهیم گسترش این فناوری به کمرنگ شدن عاملیت نقادانه و نقش انسان منجر شود.

به گزارش خبرگزاری آنا، سید محمود هاشمی معاون علوم انسانی و هنر و رئیس بسیج اساتید دانشگاه آزاد اسلامی در دومین همایش ملی هوش مصنوعی و پژوهش‌های نوظهور با محوریت «همگرایی انسان و سیستم‌های هوشمند» اظهار کرد: با بررسی ابتدایی عنوان اصلی و عناوین فرعی این همایش می‌توان دریافت که واژگان به‌کاررفته در آنها از جمله کلیدواژه‌های تأثیرگذاری هستند که زمینه‌ساز شکل‌گیری ایران قوی را دنبال می‌کنند؛ از مبانی الگوریتم‌های نوین هوش مصنوعی تا تعامل انسان و سیستم‌های پیچیده، توجه به اخلاق در بستر فناوری و چالش‌های پیش‌رو و همچنین موضوع محیط زیست و انرژی که از مسائل جدی امروز به شمار می‌روند.

وی افزود: قصد ندارم وارد مباحث تکراری و فنی و زیرساختی مرتبط با هوش مصنوعی شوم؛ چراکه این موضوع در تخصص من نیست و با فضای علمی و رویکرد تخصصی من نیز ارتباط مستقیمی ندارد. تمرکز من بیشتر بر نقش و کارکرد هوش مصنوعی و تأثیر آن بر تحول علوم انسانی، به‌ویژه علوم اجتماعی است.

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به ضرورت تشخیص مرز میان دانش فنی و مسئولیت اجتماعی بیان کرد: این همایش ما را به این سمت می‌برد که مرز میان دانش فنی، مسئولیت اجتماعی و رویکرد راهبردی موجود در کشور و جهان را که امروز در یک نقطه مشترک قرار گرفته‌اند، تشخیص دهیم و از ظرفیت‌های آن بهره ببریم.

ضرورت توجه علوم انسانی به لایه‌های پنهان هوش مصنوعی

هاشمی با اشاره به پرسش‌های مطرح در حوزه علوم انسانی درباره عملکرد مدل‌های زبانی و شبکه‌های یادگیری عمیق گفت: یکی از موضوعاتی که ذهن افراد، به‌ویژه فعالان حوزه علوم انسانی را درگیر می‌کند، این است که مدل‌های زبانی، کلامی یا شبکه‌هایی که یادگیری عمیق را دنبال می‌کنند، چگونه می‌توانند برخی مسائل و پرسش‌ها را با خروجی‌های دقیق تجزیه و تحلیل کنند.

وی ادامه داد: بیشترین دغدغه علوم انسانی زمانی شکل می‌گیرد که به لایه‌های زیرین و پنهان هوش مصنوعی توجه کنیم؛ لایه‌هایی که در تصمیم‌سازی، تصمیم‌گیری‌های کلان، بازتوزیع منابع و از همه مهم‌تر تخصیص انرژی و سازوکار‌های نهادی و دانشگاهی تأثیرگذار هستند و می‌توانند زمینه‌ساز تغییرات ساختاری و پیامد‌های سیستمی شوند.

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر اهمیت اعتماد به فناوری تصریح کرد: زمانی که مبانی و الگوریتم‌های نوین هوش مصنوعی و سامانه‌های تصمیم‌گیری چندمرحله‌ای را بررسی می‌کنیم، یکی از دغدغه‌های مهم این است که تحلیل‌های پیش از تصمیم‌گیری چگونه می‌توانند مبتنی بر هدف باشند و نقص‌های فنی، روان‌شناختی و علمی را نیز در محاسبات لحاظ کنند.

هاشمی افزود: تا زمانی که توزیع‌پذیری ساختاری، امنیت سایبری مدل و شفافیت در استدلال به یکدیگر پیوند نخورند، بنیان اعتماد در جامعه علمی و اجرایی شکل نخواهد گرفت. اعتماد به فناوری هوش مصنوعی یکی از پیش‌نیاز‌هایی است که علوم انسانی و به‌ویژه علوم اجتماعی باید زمینه‌سازی آن را دنبال کنند.

نباید مرز میان حس انسانی و پردازش ماشینی از بین برود

وی با اشاره به تغییرات تعامل انسان و سیستم‌های هوشمند گفت: اگر در گذشته انسان با رایانه از طریق تایپ دستورات در خط فرمان یا کلیک روی واسطه‌های فرمان ارتباط برقرار می‌کرد، امروز با موضوعاتی مانند رابط‌های مغز و رایانه مواجه هستیم که واقعیت‌هایی را پیش روی ما قرار می‌دهند و ممکن است تعریف ما از مرز میان حس انسانی و ماشین را تغییر دهند.

هاشمی ادامه داد: یکی از دغدغه‌هایی که در محافل عمومی و حتی غیرعلمی مطرح می‌شود، این است که در آینده‌ای نه‌چندان دور، هوش مصنوعی در همه ابعاد زندگی ما نقش‌آفرینی خواهد کرد و ممکن است نقش انسان را کمرنگ کند. باید مراقب باشیم مرز میان حس انسانی و پردازش ماشینی از بین نرود؛ زیرا در غیر این صورت ممکن است هوش مصنوعی به‌سرعت جای برخی ظرفیت‌هایی را بگیرد که انسان باید در آنها حضور داشته باشد و نقش‌آفرینی کند.

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با بیان اینکه همزیستی انسان و هوش مصنوعی نیازمند پاسخ‌های روشن است، اظهار کرد: معتقدم گره‌ اصلی این تعادل، اعتماد است. تا زمانی که نتوانیم به سنجه‌ها و معیار‌هایی برسیم که فصل مشترک اعتماد برای استفاده از این ظرفیت را مشخص می‌کنند، ممکن است با همان خطا‌های شناختی مواجه شویم که در محافل عمومی و گفت‌و‌گو‌های غیررسمی مطرح می‌شوند.

وی افزود: این وضعیت می‌تواند موجب مسحور و مرعوب شدن انسان در برابر فناوری یا تسلیم محض در برابر آن شود و عاملیت نقادانه انسان را در حوزه علم از بین ببرد یا کمرنگ کند. در مقابل، هراس از این فناوری و ایستادگی در برابر آن نیز یکی دیگر از دغدغه‌های موجود است. در سال‌های گذشته، به‌ویژه در پایان ترم‌های تحصیلی، چنین رویکردی حتی در میان برخی استادان و نخبگان حوزه آموزش نیز دیده می‌شد.

هوش مصنوعی؛ فرصت یا تهدیدی برای آینده شغلی دانشجویان؟ 

هاشمی با اشاره به کاربرد‌های بین‌رشته‌ای هوش مصنوعی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و هنری بیان کرد: واقعیت این است که کاربرد‌های این فناوری با حوزه‌های مختلف زندگی پیوند خورده است. برای مثال، سلامت و ارتقای وضعیت افراد به تشخیص‌های مبتنی بر این فناوری وابسته شده و تحلیل‌های تصمیم‌ساز نیز از ظرفیت‌های آن بهره می‌گیرند.

وی تأکید کرد: اگر در این زمینه فاصله و مرز لازم را رعایت نکنیم، ممکن است تشخیص‌های مبتنی بر هوش مصنوعی با خطا و محاسبات اشتباه همراه شوند. شناسایی موانع ساختاری، تثبیت فرصت‌ها و تسهیل مشارکت‌ها، به‌ویژه در جمع نخبگانی و دانشگاهی و در زنجیره ارزش رهبری پژوهش‌های هوش مصنوعی، از ارکان کلیدی این مسیر است.

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی با هشدار نسبت به استفاده نادرست از این فناوری گفت: شتاب هوش مصنوعی در قرن بیست‌ویکم و به‌ویژه در دهه جاری، جامعه دانشگاهی را در شرایطی قرار داده است که گاهی به‌جای استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان ابزار، افراد خود را به‌طور کامل تسلیم آن می‌کنند. این موضوع هشداری است که ما به‌عنوان استاد دانشگاه باید درباره آن حساس باشیم و مرز استفاده صحیح از این فناوری را برای دانشجویان و نخبگان مشخص کنیم.

هاشمی افزود: درباره جایگاه شغلی دانشجویان در آینده نیز گاهی این تصور ایجاد می‌شود که هوش مصنوعی تهدیدی برای مشاغل آنهاست. باید بتوانیم به‌درستی این مرز را مشخص کنیم و فرصت‌هایی را که این فناوری برای آینده ایجاد می‌کند، برای دانشجویان و نخبگان بازگو و تبیین کنیم.

علوم انسانی نباید در برابر انقلاب هوش مصنوعی منفعل باشد

وی با اشاره به آسیب‌های زیست‌محیطی و مصرف انرژی در توسعه هوش مصنوعی گفت: این فناوری در کنار فرصت‌هایی که ایجاد می‌کند، از حیث مصرف انرژی و آسیب‌های زیستی نیز با چالش‌هایی همراه است. این پارادوکس میان فرصت‌های هوش مصنوعی و آسیب‌هایی که ممکن است برای محیط زیست ایجاد کند، موضوعی است که علوم انسانی و استادان این حوزه باید آن را دنبال کنند.

هاشمی با تأکید بر ضرورت اصلاح نگاه‌های نادرست درباره آینده علوم انسانی اظهار کرد: باید این تفکر اشتباه که هوش مصنوعی به معنای پایان علوم انسانی و پایان عاملیت و نقش انسان است، اصلاح و شفاف‌سازی شود.

معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی ادامه داد: نمی‌توانیم درباره علوم انسانی، علوم اجتماعی، هنر، صنایع خلاق و تحول در علوم انسانی صحبت کنیم، اما چشم خود را بر انقلاب هوش مصنوعی ببندیم. این فناوری در همه این حوزه‌ها واقعیتی انکارناپذیر است و می‌تواند در کارآمدی و تحول علوم انسانی و به‌ویژه در صنایع خلاق فرصت‌های تازه‌ای ایجاد کند.

وی با اشاره به ظرفیت صنایع خلاق افزود: وقتی از صنایع خلاق صحبت می‌شود، معمولاً ذهن‌ها بیشتر به سمت فعالیت‌های فرهنگی و هنری می‌رود؛ درحالی‌که این حوزه در همه زمینه‌ها فرصت مغتنمی است که می‌توان با اتکا به فناوری هوش مصنوعی ظرفیت‌های آن را چند برابر فعال کرد.

هاشمی با تأکید بر پیوند فناوری با مناسبات اجتماعی و فرهنگی تصریح کرد: اساساً فناوری‌ها در بستر مناسبات اجتماعی، فرهنگ اجتماعی و فرهنگ سازمانی شکل می‌گیرند و تحولات آنها را نمی‌توان بدون پشتوانه نظری علوم انسانی، به‌ویژه علوم اجتماعی و فلسفه تکنولوژی، دنبال کرد.

وی خاطرنشان کرد: رویکرد سطحی به هوش مصنوعی و کارکرد‌های آن در حوزه علوم انسانی، نسخه شفابخشی برای همه ابعاد زندگی علمی ما نیست. باید تلاش کنیم این فناوری به ظرفیتی مؤثر و قابل استفاده برای علوم انسانی، علوم اجتماعی و هنر تبدیل شود.

انتهای پیام/

ارسال نظر