دانشگاه آزاد با مزارع الگویی به کمک دیمزارهای کشور میآید/ ظرفیت ۷ استان برای توسعه کشت دیم
به گزارش خبرگزاری آنا، توسعه و افزایش بهرهوری دیمزارها از محورهای مهم تأمین امنیت غذایی و پایداری تولید محصولات کشاورزی در کشور به شمار میرود؛ هدفی که تحقق آن به بهرهگیری از ظرفیتهای علمی، پژوهشی و فناورانه نیاز دارد. دانشگاه آزاد اسلامی با برخورداری از واحدهای دانشگاهی در استانهای مستعد کشاورزی، اراضی قابل کشت، اعضای هیئت علمی متخصص و زیرساختهای پژوهشی میتواند در این مسیر نقشآفرینی کند. شناسایی ظرفیتهای منطقهای، ایجاد مزارع الگویی، توسعه فناوریهای مرتبط با بذر و خاک و پیوند پژوهش با عرصه تولید از جمله زمینههای مشارکت این دانشگاه در طرح توسعه دیمزارهاست.
در همین راستا، علیرضا پازکی، مدیر پژوهش دانشکده علوم و فناوریهای نوین و عضو هیئت علمی تماموقت گروه مهندسی آگروتکنولوژی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یادگار امام خمینی (ره)، در گفتوگو با خبرنگار آنا به تشریح ظرفیتها و راهکارهای این دانشگاه برای مشارکت در توسعه و افزایش بهرهوری دیمزارها پرداخت.
مشروح این گفتوگو را در ادامه میخوانید:
دانشگاه آزاد اسلامی برای توسعه کشت دیم در استانهای مستعد چه راهکارهایی را میتواند دنبال کند؟
پیشنهاد میشود دانشگاه آزاد اسلامی با محوریت واحدهای دارای دانشکده کشاورزی و مرکز تحقیقات، شبکهای از مزارع الگویی دیم ایجاد کند و ابتدا در استانهای شمالغرب و غرب کشور، کشت تناوبی گندم، جو، نخود، عدس، گلرنگ و کاملینا را توسعه دهد. در مناطق دارای بارندگی در محدوده ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیمتر نیز استفاده از ارقام متحمل به خشکی و مدیریت حفاظتی خاک ضروری است. پژوهشهای جدید مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور در سال ۱۴۰۵ نیز این ترکیب محصولات و تناوبها را تأیید میکنند.
دانشگاه آزاد اسلامی چه ظرفیتی برای مشارکت در طرح توسعه و افزایش بهرهوری دیمزارها دارد؟
برای پاسخ به این سوال میتوانم به برخی راهکار، ابزارها و پتانسیلهای دانشگاه آزاد اسلامی به شرح ذیل اشاره کنم:
دانشگاه آزاد اسلامی به دلیل گستردگی واحدهای دانشگاهی در استانهای مستعد دیمکاری، برخورداری از اراضی کشاورزی، اعضای هیئت علمی متخصص و زیرساختهای پژوهشی، ظرفیت قابلتوجهی برای مشارکت در طرح ملی توسعه دیمزارها دارد.
واحدهای دانشگاهی در استانهای فارس، آذربایجان غربی، کرمانشاه، کردستان، همدان، گلستان و خراسان شمالی پتانسیل تبدیل به پایگاههای منطقهای تحقیقات و تولید محصولات دیم را دارند.
ایجاد مزارع الگویی برای کشت گندم، جو، نخود، عدس، گلرنگ و کاملینا متناسب با شرایط اقلیمی و ظرفیت خاک هر منطقه، از مهمترین اقدامات پیشنهادی است.
اجرای طرحهای تحقیقاتی در زمینه اصلاح ارقام متحمل به خشکی، بهبود تغذیه گیاهی، تناوب زراعی، کشاورزی حفاظتی و افزایش حاصلخیزی خاک میتواند بهرهوری دیمزارها را ارتقا دهد.
بهرهگیری از آزمایشگاهها، گلخانهها، مراکز تحقیقاتی و رشد و شرکتهای دانشبنیان دانشگاه برای تولید بذر، توسعه تجهیزات هوشمند، پایش رطوبت خاک و فناوریهای نوین کشاورزی ضروری است.
تشکیل شبکه منطقهای پایش بارندگی، رطوبت خاک و عملکرد محصولات با همکاری وزارت جهاد کشاورزی و مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، زمینه تصمیمگیری علمی و مدیریت ریسک تولید را فراهم میکند.
استفاده از ظرفیت استادان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی برای آموزش کشاورزان، اجرای مزارع نمایشی و انتقال یافتههای تحقیقاتی به عرصه تولید، نقش دانشگاه را در توسعه کشاورزی دانشبنیان تقویت میکند؛ بنابراین باید اظهار کنم دانشگاه آزاد اسلامی میتواند با تشکیل شبکه ملی دانشگاهی توسعه دیمزارها و تبدیل اراضی مستعد خود به پایگاههای الگویی، به یکی از بازوهای علمی، فناورانه و اجرایی طرح جهش تولید در دیمزارها تبدیل شود. در این شرایط شاخصهای ارزیابی موفقیت پیشنهادی اینجانب افزایش عملکرد محصول در هکتار، کاهش هزینه تولید، افزایش پایداری عملکرد در سالهای کمبارش، حرکت و همکاری در جهت تولید بذر اصلاحشده، ارتقای بهرهوری آب و خاک، توسعه مزارع الگویی و افزایش تعداد کشاورزان آموزشدیده و تحت پوشش در مجموعه واحدهای دانشگاهی با پتانسیل تولید دیم میباشند.
آیا بخشی از اراضی دانشگاه آزاد اسلامی میتواند به مزارع الگویی و محل آزمون فناوریهای جدید کشاورزی تبدیل شود؟
دانشگاه آزاد میتواند اراضی کشاورزی خود را به عرصهای برای آزمون میدانی فناوریهای قابل استفاده در شرایط واقعی تولید تبدیل کند. اولویت با شناسایی و تفکیک زمینهای قابل کشت دیم از سایر اراضی و تعیین ظرفیت واقعی هر واحد دانشگاهی است. اجرای آزمایشهای مقایسهای چندساله، امکان شناسایی ارقام و روشهای زراعی سازگار با شرایط اقلیمی هر منطقه را فراهم میکند. از گلخانههای واحدهای دانشگاهی میتوان برای ارزیابی اولیه تحمل گیاهان به تنش خشکی و بررسی کارایی نهادههای جدید استفاده کرد در عین حال شرکتهای دانشبنیان مستقر در دانشگاه قادرند محصولات و تجهیزات خود را پیش از ورود به بازار در شرایط مزرعهای اعتبارسنجی کنند، در نتیجه یافته های این آزمونها میتواند به تولید بستههای فنی اختصاصی برای مناطق مختلف و ارائه خدمات علمی و فناورانه به بخش کشاورزی منجر شود. بدینترتیب، دانشگاه آزاد اسلامی قابلیت این را دارد که علاوه بر نقش آموزشی و پژوهشی به صورت مستقل و یا با همکاری سایر نهادهای تحقیقاتی به عنوان یکی از مراجع مهم و ارزیابی فناوریهای کشاورزی وارد عمل شده و به عنوان حلقه اتصال پژوهش، تولید و بازار ایفای نقش کند.
چه شرکتهای دانشبنیان، مراکز تحقیقاتی و گروههای دانشگاهی میتوانند در حوزه بذر، خاک، آب، مکانیزاسیون و افزایش عملکرد دیمزارها وارد این طرح شوند؟
به اعتقاد من، دانشگاه آزاد اسلامی برای ورود عملی به طرح توسعه دیمزارها، ظرفیتهایی دارد که میتوان آنها را در چند واحد دانشگاهی بهصورت مشخص دنبال کرد. به طور مثال، واحد اصفهان (خوراسگان) با برخورداری از تجربه تولید بذر هیبرید میتواند در زمینه اصلاح، تولید و ارزیابی بذر نقش محوری داشته باشد. همچنین واحد همدان با برنامه راهاندازی مرکز تخصصی سورتینگ بذر، ظرفیتها مناسبی برای ارتقای کیفیت، خلوص و استانداردسازی بذر دارد.
در حوزه کشاورزی و زیستفناوری نیز برخی از مراکز تحقیقات و رشد واحدهای دانشگاهی دارای ظرفیتهای قابل توجهی هستند، نظیر واحد ورامین با رویکرد کشاورزی و امنیت غذایی و رفسنجان با حوزه تخصص کشتبافت گیاهی، قابلیت مشارکت در توسعه نهادهها و فناوریهای زیستی را دارند.
در عین حال وجود سراهای نوآوری تولیدات کشاورزی و فرآوردههای ارگانیک و مجموعه شرکتهای فعال در حوزه ابزار دقیق و هوش مصنوعی، ظرفیت مناسبی برای توسعه فناوریهای پایش مزرعه و تجهیزات هوشمند محسوب میشوند.
واحدهای دانشگاهی مجاور ناحیه مرکزی کشور نظیر نائین با توجه به سوابق و تجربیات گذشته توانایی این را دارند تا با تمرکز بر مدیریت مناطق بیابانی در زمینه حفاظت خاک، مقابله با تخریب اراضی و مدیریت منابع در مناطق خشک نقشآفرینی کنند.
بنابراین، پیشنهاد من این است که بهجای تعریف یک مأموریت یکسان برای تمام واحدها، از توانمندیهای موجود هر واحد متناسب با تخصص و ویژگیهای آن استفاده شود و این مجموعهها در قالب یک شبکه مشترک، فناوریهای مرتبط با بذر، خاک، آب، مکانیزاسیون و افزایش عملکرد دیمزارها را توسعه دهند.
دانشگاه آزاد اسلامی چگونه میتواند پژوهشهای خود را در حوزه آب، خاک، غذا و انرژی به پروژههای اجرایی و قابل استفاده در کشور متصل کند؟
اعتقاد من این است که دانشگاه آزاد اسلامی برای تبدیل پژوهشهای آب، خاک، غذا و انرژی به پروژههای اجرایی، باید از الگوی "پژوهش مسئلهمحور و سفارشمحور" استفاده کند، یعنی هر واحد دانشگاهی مسائل واقعی منطقه خود را شناسایی کرده و طرحهای پژوهشی را بر اساس نیازهای مشخص بخش تولید تعریف کند. ظرفیت آزمایشگاهها، مزارع آموزشی، گلخانهها، کارگاهها و اعضای هیات علمی باید بهگونهای سازماندهی شود که نتایج پژوهش از مرحله مقاله و نمونه آزمایشگاهی فراتر رفته و به نمونه نیمهصنعتی و محصول قابل بهرهبرداری برسد.
برای رفع مشکل فاصله پژوهش تا اجرا، لازم است بهرهبردار و مشتری نهایی از ابتدای تعریف پروژه مشخص باشد و طرح بدون شناسایی مصرفکننده و مسیر تأمین مالی آغاز نشود. همچنین تشکیل شبکه از مجموعه مراکز تحقیقات و رشد دانشگاه آزاد اسلامی می تواند تیمهای پراکنده را به یکدیگر متصل کند تا هر واحد بهتنهایی درگیر همه مراحل توسعه فناوری نباشد. بهعنوان نمونه، در حوزه آب میتوان فناوری تصفیه آب، پساب و فرایند بارچرخانی در دانشگاه را به مرحله پایلوت و بهرهبرداری رساند، در انرژی نیز تجربه نیروگاههای خورشیدی دانشگاه، زمینه توسعه پروژههای عملیاتی را فراهم میکند. مشکل تأمین مالی نیز می تواند با استفاده از ظرفیت صندوقهای سرمایهگذاری، مشارکت شرکتهای فناور و درآمد حاصل از خدمات آزمایشگاهی تقلیل یابد.
در نهایت، هر پروژه باید دارای مجری مشخص، زمانبندی، بودجه مرحلهای، شاخص سنجش نتیجه و برنامه نگهداری پس از اجرا باشد، زیرا موفقیت پژوهش زمانی محقق میشود که فناوری در مقیاس واقعی آزمایش، تأیید و به بهرهبردار تحویل داده شود.
انتهای پیام/