پروژه دروازه آهنین؛ تلاش برای اخلال در مناسبات راهبردی تهران و مسکو/ خزر در کانون فشارهای آمریکا

به گزارش گروه سیاسی خبرگزاری آنا؛ تقابل آمریکا با ایران تنها به میدان نبرد محدود نمانده و در عرصه اقتصادی نیز با اعمال محاصره دریایی و تلاش برای مسدود کردن مسیر‌های تجاری و تأمین نیاز‌های کشور دنبال می‌شود.

در تکمیل پازل دشمنی با مردم ایران، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در ۷ نوامبر ۲۰۲۶ (۱۶ آبان ۱۴۰۵) از تشکیل کارگروه موسوم به «دروازه آهنین» خبر داد که با هدف محدودسازی جابه‌جایی کالا و تجهیزات از مسیر مرز‌های زمینی ایران و دریای خزر طراحی شده است. در پی طرح این موضوع، کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، روز سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ (۱۰ نوامبر ۲۰۲۶) با الکسی ددوف، سفیر روسیه در تهران، دیدار و درباره مسائل دریای خزر، راهکار‌های مقابله با اقدامات یکجانبه آمریکا و برنامه دروازه آهنین گفت‌و‌گو کرد. 

در همین رابطه، خبرنگار آنا در گفت‌و‌گو با شعیب بهمن، کارشناس مسائل بین‌الملل و پژوهشگر مسائل اوراسیا و قفقاز، به بررسی ابعاد این پروژه، نقش کشور‌های منطقه و راهکار‌های ایران برای مقابله با پیامد‌های آن پرداخته است.

جنگ اقتصادی در جبهه شمالی؛ خزر در کانون تحرکات آمریکا

 بهمن با تشریح ابعاد پروژه دروازه آهنین آمریکا علیه ایران اظهار داشت: این پروژه صرفاً به حوزه آبی دریای کاسپین محدود نمی‌شود و قاعدتاً سایر مرز‌های زمینی ایران را نیز در بر می‌گیرد؛ با این حال، یکی از نقاط عطف این عملیات، کارشکنی در مسیر روابط ایران و روسیه است حال آنکه با توجه به وجود دریای کاسپین، بخش مهمی از مناسبات و مبادلات دو کشور از مسیر دریا انجام می‌شود.

وی با اشاره به تداوم روابط تهران و مسکو در شرایط فشار و تحریم افزود: ایران و روسیه بدون توجه به این تهدید‌ها و تحریم‌ها، مناسبات و مبادلات خود را ادامه خواهند داد؛ اما در این میان، همراهی برخی کشور‌های منطقه با تحریم‌های آمریکا و فشار‌های مضاعفی که واشنگتن در قالب عملیات طرد اقتصادی علیه ایران و اکنون از طریق پروژه دروازه آهنین دنبال می‌کند، اهمیت ویژه‌ای دارد.

نفوذ آمریکا و اسرائیل؛ زمینه‌ساز همکاری همسایگان با محاصره ایران

این تحلیل‌گر مسائل اوراسیا و قفقاز، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان را از جمله کشور‌های مؤثر در این زمینه برشمرد و احتمال نقش‌آفرینی قزاقستان را نیز مطرح کرد.

بهمن با اشاره به سوابق همکاری برخی کشور‌های منطقه با سیاست‌های آمریکا علیه ایران تصریح کرد: جمهوری آذربایجان و ترکمنستان از نخستین کشور‌هایی بودند که در بستن حریم هوایی خود و لغو پرواز‌ها از مبدأ ایران و به مقصد این کشور‌ها با آمریکایی‌ها همکاری کردند.

وی این روند را نشانه‌ای از تأثیرگذاری سرمایه‌گذاری‌های آمریکا و رژیم صهیونیستی در این کشور‌ها طی سال‌های گذشته دانست و گفت: این سرمایه‌گذاری‌ها تا حد زیادی به نتیجه رسیده و توانسته است این کشور‌ها را در جنگی که در حال حاضر جریان دارد، به سمت آمریکا سوق دهد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به احتمال گسترش این همکاری‌ها به سایر مسیر‌های ارتباطی ایران خاطرنشان کرد: وقتی این کشور‌ها در بستن مرز‌های هوایی با آمریکا همکاری کرده‌اند، قاعدتاً در انسداد مرز‌های زمینی و دریایی نیز چنین رویکردی خواهند داشت.

تعیین‌تکلیف حقوق دریایی؛ چالش اصلی تصویب کنوانسیون خزر

بهمن با تأکید بر اهمیت وضعیت حقوقی دریای کاسپین در مواجهه با تهدید‌های احتمالی بیان کرد: ایران هنوز کنوانسیون رژیم حقوقی دریای کاسپین را نپذیرفته و این کنوانسیون در مجلس شورای اسلامی به تصویب نرسیده است؛ بنابراین، دست ایران در این حوزه آبی کاملاً باز است.

وی با تشریح پیامد‌های احتمالی تصویب این کنوانسیون بیان کرد: در صورت تصویب آن، ایران عملاً فراتر از محدوده ۱۰ تا ۱۵ مایلی خط ساحلی خود با یک پهنه مشترک آبی مواجه خواهد شد که همه کشور‌های ساحلی می‌توانند از آن استفاده کنند و حتی کشتی‌های نظامی و ناو‌های جنگی نیز امکان حضور در این پهنه مشترک را خواهند داشت.

این پژوهشگر مسائل اوراسیا و قفقاز ادامه داد: خوشبختانه با توجه به اینکه ایران هنوز این کنوانسیون را نپذیرفته است، می‌تواند از پذیرش ترتیبات پیش‌بینی‌شده در آن خودداری کند و اگر برخی کشور‌های منطقه در همراهی با آمریکا و رژیم صهیونیستی بخواهند در این حوزه آبی برای ایران اختلال ایجاد کنند، قاعدتاً با پاسخ جدی تهران مواجه خواهند شد.

بهمن تأکید کرد: اگر ایران این کنوانسیون را در مجلس به تصویب رسانده بود یا در آینده به تصویب برساند، دست کشور بسته خواهد شد.

قفقاز و آسیای مرکزی؛ ضرورت بازنگری در اولویت‌های دیپلماسی ایران

بهمن با اشاره به جایگاه کشور‌های آسیای مرکزی و قفقاز در سیاست خارجی ایران اظهار داشت: این کشور‌ها بخشی از عقبه تاریخی، فرهنگی و ژئوپلیتیکی ایران محسوب می‌شوند و با وجود تمام کم‌لطفی‌ها و بی‌مهری‌هایی که در سیاست خارجی ایران نسبت به این مناطق وجود داشته، همچنان می‌توانند از مهم‌ترین حوزه‌ها برای سیاست خارجی کشور، به‌ویژه در مسیر کم‌اثر کردن فشار‌های اقتصادی و محاصره اقتصادی آمریکا باشند.

وی در عین حال بر ضرورت مقابله با نفوذ رژیم صهیونیستی در برخی کشور‌های منطقه تأکید کرد و گفت: ایران باید مراقبت کند و در برابر مناسبات رژیم صهیونیستی و نفوذی که این رژیم در برخی کشورها، از جمله جمهوری آذربایجان، پیدا کرده است، مقابله جدی انجام دهد؛ زیرا در غیر این صورت، ایران در مرز‌های شمالی خود نیز با چالش‌های پیچیده امنیتی و نظامی مواجه خواهد شد.

این پژوهشگر مسائل اوراسیا و قفقاز با اشاره به تحولات دو جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان افزود: در هر دو مقطع، با وضعیت مشابهی در مرز‌های شمالی، به‌ویژه از جانب جمهوری آذربایجان، علیه ایران اتفاق افتاد. اسناد و مدارکی وجود دارد که نشان می‌دهد بخشی از عملیات‌های نظامی رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه ایران از خاک جمهوری آذربایجان و با مساعدت و همکاری کامل این کشور طراحی شده است.

توسعه مناسبات منطقه‌ای؛ ضرورتی برای تقویت موقعیت ایران در برابر تهدید‌ها

بهمن با تأکید بر ضرورت رصد تحرکات امنیتی و نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی خاطرنشان کرد: در شرایط فعلی، ایران باید از یک سو تحرکات مشکوک امنیتی و نظامی در این مناطق را رصد کند و از سوی دیگر، اهتمام ویژه‌ای به توسعه روابط با کشور‌های آسیای مرکزی و قفقاز داشته باشد.

وی با اشاره به ضرورت تقویت فعالیت‌های دیپلماتیک در این حوزه عنوان کرد: لازم است تحرک دیپلماتیک بسیار بیشتری از سوی وزارت امور خارجه و سایر نهاد‌ها در این زمینه مشاهده شود.

این کارشناس مسائل بین‌الملل همچنین با تأکید بر اهمیت روابط تهران و مسکو در شرایط کنونی گفت: با توجه به شرایط خاصی که ایران در آن قرار دارد، ضرورت دارد تعاملات دیپلماتیک با روسیه، به‌ویژه در حوزه‌های اقتصادی، همچنان ادامه پیدا کند.