ابوالقاسمی: مستندسازی علمی ابعاد جنگ در بیش از ۴۰ مقاله/ دانشگاه آزاد ظرفیت ایجاد پایگاه مستقل نشر علمی را دارد

به گزارش خبرنگار آنا، حسن ابوالقاسمی، رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج)، در پنجمین کنفرانس بین‌المللی ائتلاف جهانی علیه آپارتاید علمی که به میزبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی برگزار شد، با گرامیداشت یاد شهدای علمی و اشاره به پیش‌بینی‌های امام شهید درباره تحولات عرصه علم و فناوری اظهار کرد: امروز با گذشت زمان، اهمیت و دقت بسیاری از هشدار‌ها و پیش‌بینی‌های ایشان درباره این حوزه بیشتر مشخص شده است.

وی با اشاره به تجربه فعالیت‌های ایران در حوزه انتقال خون و جمع‌آوری پلاسما در سال ۱۳۸۵ افزود: در آن مقطع، دستاورد‌های ایران به دلیل مشارکت مردم و حمایت دولت مورد توجه سازمان جهانی بهداشت قرار داشت و مدل کشورمان در جلسات این سازمان به‌عنوان الگویی موفق بررسی می‌شد؛ با این حال، در برخی مجامع بین‌المللی تلاش‌هایی برای محدود کردن حضور و نقش علمی ایران صورت می‌گرفت.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) ادامه داد: در یکی از برنامه‌های علمی مرتبط با حوزه خون، پیشنهادی برای تغییر محل برگزاری همایش از ایران مطرح شد که این موضوع را نمونه‌ای از تبعیض و انحصار در فضای علمی بین‌المللی می‌دانستم. به همین دلیل به این نتیجه رسیدم که نباید صرفاً درباره آپارتاید سخن بگوییم، بلکه باید راهکار‌های مقابله با آن را نیز دنبال کنیم.

ترور دانشمندان و محدودیت انتشار مقالات از مصادیق آپارتاید علمی است

ابوالقاسمی با تأکید بر اینکه آپارتاید نباید صرفاً به تبعیض نژادی محدود شود، تصریح کرد: امروز این پدیده در ابعاد اقتصادی، علمی و سیاسی نیز مشاهده می‌شود. ترور دانشمندان، تحریم‌ها، حذف پژوهشگران و محدودیت در دسترسی به استاندارد‌های بین‌المللی از مصادیق آپارتاید علمی است.

وی با اشاره به ترور دانشمندان ایرانی بیان کرد: شهید طهرانچی هیچ جرمی مرتکب نشده بود و صرفاً به دلیل دانشی که در اختیار داشت، هدف قرار گرفت. این موضوع نشان می‌دهد که مسئله فقط یک درگیری نظامی نیست، بلکه دانشمندان نیز به‌صورت مستقیم هدف قرار می‌گیرند.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) با اشاره به محدودیت‌های بین‌المللی در مسیر فعالیت پژوهشگران افزود: ممانعت از شرکت در آزمون‌های بین‌المللی، جلوگیری از اعزام دانشجو، محدودیت در دریافت ویزای تحصیلی، لغو فرصت‌های مطالعاتی و دشوار کردن حضور در سمینار‌ها و کنگره‌های علمی از جمله این محدودیت‌هاست.

ابوالقاسمی ادامه داد: در مرحله بعد، این محدودیت‌ها به انتشار مقالات علمی می‌رسد؛ به‌گونه‌ای که گاهی مقاله‌ای صرفاً به دلیل ارسال از ایران پذیرفته نمی‌شود، درحالی‌که ایراد علمی مشخصی به آن وارد نیست. برخی مجلات که باید مستقل باشند و توسط دانشمندان اداره شوند، تحت تأثیر جریان‌های سیاسی قرار می‌گیرند و مانع انتشار دستاورد‌های پژوهشگران می‌شوند.

وی تحریم‌های اقتصادی را نیز از عوامل محدودکننده فعالیت‌های علمی و پزشکی دانست و گفت: این تحریم‌ها می‌توانند دسترسی کشور به منابع علمی، دارو و تجهیزات پزشکی را با مشکل مواجه کنند. گاهی با وجود اینکه اعلام می‌شود دارو تحریم نیست، در عمل تأمین برخی دارو‌های حیاتی بیماران با محدودیت روبه‌رو می‌شود و این مسئله حتی می‌تواند پیامد‌های مرگبار داشته باشد.

محدودیت مجلات بین‌المللی در انتشار واقعیت‌های علمی

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) با اشاره به تجربه خود در ارتباط با مجله معتبر پزشکی لنست اظهار کرد: در یکی از مقالات منتشرشده در این مجله، مطالبی درباره پزشکان ایرانی مطرح شد که از نظر ما با واقعیت مطابقت نداشت. در آن مقاله ادعا‌هایی درباره شکنجه زنان توسط پزشکان ایرانی مطرح شده بود، اما اجازه داده نشد پژوهشگران و پزشکان کشورمان واقعیت‌های پزشکی مربوط به پرونده مهسا امینی را به‌درستی بررسی و تشریح کنند.

وی افزود: پس از برگزاری جلسات متعدد با حضور متخصصان در سازمان نظام پزشکی و پزشکی قانونی، بررسی‌های پزشکی درباره این پرونده انجام شد. با این حال، زمانی که دانشمندان ایرانی در پاسخ به مقاله منتشرشده، توضیحاتی درباره بیماری کرانیوفارنژیوم و ابعاد پزشکی موضوع ارائه کردند، مجله لنست از انتشار پاسخ آنها خودداری کرد؛ حتی پس از ارسال مجدد و کوتاه‌سازی متن نیز این پاسخ منتشر نشد.

انتشار مقاله درباره آسیب‌دیدگان انفجار پیجر‌ها در لبنان

ابوالقاسمی در بخش دیگری از سخنان خود به انفجار پیجر‌ها در لبنان و درمان آسیب‌دیدگان این حادثه در ایران اشاره کرد و گفت: پس از این حادثه، تعدادی از مجروحان لبنانی برای درمان به ایران منتقل شدند که در میان آنها ۹ کودک نیز حضور داشتند. برخی از این کودکان یک یا هر دو چشم خود را از دست داده بودند و با آسیب‌های جدی در ناحیه دست و انگشتان مواجه شده بودند.

وی ادامه داد: انفجار این تجهیزات موجب ورود قطعات پلاستیکی به سر، صورت، مغز و بدن افراد شده بود. پیش از این با آسیب‌های ناشی از ترکش‌های فلزی آشنایی داشتیم، اما ترکش‌های پلاستیکی ناشی از انفجار پیجر‌ها تجربه‌ای متفاوت و جدید در حوزه پزشکی بود.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) افزود: تصمیم گرفتیم این تجربه را در قالب یک نامه علمی منتشر کنیم و اطلاعات به‌دست‌آمده را به جامعه پزشکی جهان انتقال دهیم. مقاله پس از داوری منتشر شد و با وجود اینکه محتوای آن صرفاً به واقعیت‌های پزشکی و آسیب‌های ناشی از این حادثه می‌پرداخت، هیچ دلیلی برای بازپس‌گیری آن وجود نداشت.

ابوالقاسمی با تأکید بر ضرورت مستندسازی چنین حوادثی خاطرنشان کرد: باید این اتفاقات را ثبت و منتشر کنیم و اجازه ندهیم جنایت‌های صورت‌گرفته در سکوت باقی بمانند. انتشار اطلس ترومای ناشی از انفجار پیجر‌ها نیز در همین راستا انجام شد تا ابعاد این حادثه با تصاویر و مستندات علمی در اختیار جامعه جهانی قرار گیرد.

انتشار بیش از ۴۰ مقاله درباره جنگ و جنایت‌های صورت‌گرفته

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) با اشاره به فعالیت‌های پژوهشی این دانشگاه گفت: تاکنون بیش از ۴۰ مقاله درباره جنگ ۱۲روزه و جنگ بعدی، جنایت‌های رخ‌داده، آسیب‌های واردشده به کودکان و ترور دانشمندان منتشر کرده‌ایم که برخی در مجلات داخلی و برخی نیز در صورت فراهم بودن امکان در نشریات خارجی به چاپ رسیده‌اند.

وی با پیشنهاد به استادان و پژوهشگران برای ورود به این حوزه‌ها افزود: پژوهشگران باید موضوعی را انتخاب کنند، درباره آن تحقیق انجام دهند و سپس مرکزی برای انتشار نتایج پژوهش خود پیدا کنند. در کنار مقالات علمی، انتشار کتاب‌ها و اطلس‌های تخصصی نیز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه باید مستندات این حوادث در دسترس پژوهشگران و مراکز علمی کشور‌های مختلف قرار گیرد.

ایجاد شبکه مستقل نشر علمی با همکاری کشور‌های مختلف

ابوالقاسمی با بیان اینکه صرف بیان محدودیت‌ها و مظلومیت‌ها برای تغییر شرایط کافی نیست، تصریح کرد: اگر می‌خواهیم شرایط موجود را تغییر دهیم، باید برای اقدامات عملی برنامه‌ریزی کنیم. ایرانیان بسیاری در خارج از کشور حضور دارند و مسلمانان کشور‌های منطقه و همچنین انسان‌های آزاده‌ای در اروپا زندگی می‌کنند که با سیاست‌های محدودکننده علمی موافق نیستند. می‌توان با برقراری ارتباط و شبکه‌سازی گسترده از ظرفیت این افراد استفاده کرد.

وی با تأکید بر ضرورت کاهش وابستگی به مؤسسات انتشاراتی کشور‌های خاص گفت: ضرورتی ندارد تمام مؤسسات و ناشران علمی ما به مجموعه‌هایی در کشور‌های مشخص وابسته باشند. با توجه به ظرفیت همکاری میان ایران، روسیه، چین و کشور‌های دیگر و پیمان‌هایی مانند بریکس، می‌توان زمینه ایجاد یک مرکز بزرگ نشر علمی یا انتشارات بین‌المللی مشترک را فراهم کرد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) خاطرنشان کرد: می‌توان مجلات علمی ایران، کشور‌های اسلامی و کشور‌های مستقل را در قالب یک مؤسسه مشترک گرد هم آورد تا امکان انتشار دستاورد‌های پژوهشگران بدون وابستگی به مجموعه‌های محدودکننده فراهم شود. راه‌اندازی چنین مجموعه‌ای به سرمایه‌گذاری نیاز دارد و امیدواریم در کشور برای پیگیری این پیشنهاد حمایت لازم صورت گیرد.

ابوالقاسمی با اشاره به ضرورت افزایش دیده‌شدن دستاورد‌های علمی پژوهشگران ایرانی بیان کرد: بسیاری از دانشمندان و پژوهشگران تمایل دارند مقالات و دستاورد‌های علمی آنها بیشتر دیده شود و یکی از راه‌های تحقق این هدف، تقویت و توسعه مجلات علمی کشور است.

ظرفیت دانشگاه آزاد برای حمایت از نمایه‌سازی مجلات علمی

وی با اشاره به دشواری نمایه‌سازی مجلات ایرانی در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی افزود: برای نمونه، مجله «Iranian Journal of Blood and Cancer» در انجمن تحت مسئولیت ما منتشر می‌شود که پیش از این امکان نمایه‌سازی آن در اسکوپوس با سهولت بیشتری وجود داشت، اما اکنون این فرایند با سخت‌گیری‌های بیشتری همراه شده است. البته این مسیر کاملاً بسته نیست و می‌توان با تلاش و پیگیری بیشتر برای نمایه‌سازی مجلات اقدام کرد.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) راهکار دیگر را ایجاد پایگاه‌های استنادی و انتشارات علمی در کشور‌های مخالف سلطه غرب دانست و گفت: نمایه‌سازی مجلات در چنین پایگاه‌هایی می‌تواند به افزایش دیده‌شدن مقالات و دستاورد‌های پژوهشگران کمک کند. در همین زمینه، دکتر رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، اعلام کرد که این دانشگاه ظرفیت‌هایی برای چنین اقدامی دارد و می‌توان با استفاده از این ظرفیت‌ها، زمینه نمایه‌سازی مجلات را در پایگاه‌های علمی فراهم کرد.

وی تأکید کرد: برای دیده‌شدن بیشتر دستاورد‌های علمی کشور، باید تلاش و پیگیری بیشتری انجام دهیم و از ظرفیت دانشگاه‌ها و مجموعه‌های علمی داخلی و بین‌المللی استفاده کنیم.

برگزاری کنگره مقابله با آپارتاید علمی در اردیبهشت‌ماه

ابوالقاسمی در پایان با تأکید بر ضرورت تداوم فعالیت‌های علمی و دانشگاهی برای مقابله با آپارتاید علمی گفت: باید این اقدامات را با سرعت ادامه دهیم تا موضوع مقابله با آپارتاید علمی در دانشگاه‌ها نهادینه شود. در حال حاضر، پیش‌نشست‌های این کنگره تقریباً در همه دانشگاه‌ها برگزار شده و قرار است کنگره مقابله با آپارتاید علمی در روز‌های ۲۳ و ۲۴ اردیبهشت در برج میلاد تهران برگزار شود.

وی ابراز امیدواری کرد با حضور پژوهشگران داخلی و خارجی و ارائه مقالات ارزشمند، زمینه دستیابی به راهکار‌های مؤثر برای مقابله با آپارتاید علمی فراهم شود و افزود: همان‌طور که در گذشته با آپارتاید نژادی در آفریقای جنوبی مقابله شد، امیدواریم با همفکری، همکاری، شبکه‌سازی و جذب همراهان بین‌المللی بتوانیم در عرصه علم و دانش نیز شرایط موجود را تغییر دهیم.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی بقیةالله الاعظم (عج) تأکید کرد: کشور‌های تحت فشار و کشور‌های حوزه مقاومت با محدودیت‌هایی در دسترسی به مواد غذایی، دارو، فناوری و تکنولوژی مواجه هستند. امیدواریم با مقابله علمی با این محدودیت‌ها، زمینه حضور و فعالیت جوانان کشورمان در عرصه‌های علمی فراهم شود تا بتوانند دستاورد‌های بیشتری برای ایران خلق کنند.