پاداش همکاری علمی در طرح «آتف»؛ ۲۰ درصد افزایش گرنت برای همکار هم‌حوزه و ۱۵ درصد برای عضو جوان

به گزارش خبرنگار آنا، نشست راهبران آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی (آتف) با عنوان «توانمندسازی پژوهشگر تا حل مسائل ملی» بعدازظهر امروز در سالن جهاد علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برگزار شد.

در این نشست، سیدمهدی ابطحی با تشریح اهداف، سازوکار اجرایی و برنامه‌های حمایتی طرح آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی، بر ضرورت شناسایی ظرفیت‌های برجسته پژوهشی کشور، حمایت هدفمند از پژوهشگران توانمند و بهره‌گیری از توان علمی آنان برای پاسخ‌گویی به مسائل ملی تأکید کرد.

ابطحی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت‌های علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها اظهار کرد: در دانشگاه‌های کشور پژوهشگران برجسته‌ای حضور دارند که دستاورد‌های ارزشمندی در حوزه‌های مختلف علمی و فناورانه به دست آورده‌اند؛ اما سازوکار‌های متعارف حمایت پژوهشی دانشگاه‌ها، لزوماً پاسخ‌گوی همه ظرفیت‌ها و نیاز‌های این افراد نیست.

وی افزود: در کشور ظرفیت‌های بزرگی در زمینه تولید دانش، نوآوری و دستیابی به دستاورد‌های علمی وجود دارد که باید با طراحی سازوکار‌های حمایتی متناسب، امکان شکوفایی و بهره‌برداری از آنها فراهم شود. طرح آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی نیز با هدف پاسخ‌گویی به همین ضرورت شکل گرفته است.

معاون پژوهشی وزارت علوم با تشریح مراحل اجرای این طرح گفت: نخستین گام، شناسایی پژوهشگران برجسته و توانمند است. در مرحله بعد، حمایت از این افراد از طریق اعطای گرنت پژوهشی متناسب با ظرفیت و توانمندی‌های آنان دنبال می‌شود. در گام سوم نیز تلاش می‌کنیم با استفاده از ظرفیت این پژوهشگران، گروه‌های هم‌افزا یا SSG‌ها شکل بگیرند و در نهایت، زمینه ایجاد آزمایشگاه‌های کلیدی ملی با حمایت‌های خارج از دانشگاه فراهم شود.

وی تأکید کرد: هدف نهایی این مسیر، تبدیل توانمندی‌های فردی پژوهشگران به ظرفیت‌های سازمان‌یافته و اثرگذار برای کمک به کشور در حوزه‌های مختلف است.

شناسایی ۲۲۶ پژوهشگر توانمند در کشور

ابطحی با اشاره به جامعه هدف طرح آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی بیان کرد: مخاطبان این طرح افرادی هستند که در حوزه‌های مختلف علمی و پژوهشی فعالیت مؤثر دارند؛ از جمله پژوهشگرانی که دانشجویان توانمند و باکیفیت تربیت می‌کنند، در هدایت پایان‌نامه‌ها و رساله‌های نوآورانه نقش دارند، هسته‌های فناور را به مراکز رشد هدایت می‌کنند و از خروجی‌های علمی معتبر و ارتباطات بین‌المللی برخوردارند.

وی ادامه داد: این افراد در تقویت مرجعیت علمی کشور و ارتقای جایگاه دانشگاه‌ها نقش مهمی ایفا می‌کنند و باید زمینه استفاده مؤثر از ظرفیت‌های آنان فراهم شود.

معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به روند شناسایی و ورود پژوهشگران به طرح گفت: تاکنون ۲۲۶ نفر در کشور برای حضور در این طرح شناسایی شده‌اند که از میان آنها، ۱۲۰ نفر برای حضور در این نشست دعوت شده‌اند.

سه مسیر برای ورود پژوهشگران به طرح «آتف»

ابطحی درباره شیوه ورود پژوهشگران به طرح آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی توضیح داد: نخستین مسیر، معرفی افراد واجد شرایط از سوی دانشگاه‌هاست. در این مرحله از دانشگاه‌ها خواسته شد پژوهشگرانی را که از توانمندی‌های علمی، پژوهشی و فناورانه برخوردارند، برای حضور در طرح معرفی کنند.

وی افزود: دومین مسیر، فراخوان عمومی است که سالانه دو بار برگزار می‌شود و پژوهشگران می‌توانند شخصاً درخواست خود را برای بهره‌مندی از حمایت‌های طرح ارائه کنند. درخواست‌ها در ستاد و توسط گروه راهبری مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و ورود افراد به طرح با هماهنگی دانشگاه مربوطه انجام می‌شود.

ابطحی سومین مسیر را فراخوان‌های تخصصی و مسئله‌محور عنوان کرد و گفت: خوشبختانه با وجود اینکه کمتر از یک سال از آغاز اجرای طرح می‌گذرد، بخش صنعت نیز به این ظرفیت توجه نشان داده است. حوزه‌هایی مانند پتروشیمی و صنایع فولادی برای مشارکت و حمایت از آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی اعلام آمادگی کرده‌اند.

وی خاطرنشان کرد: در این مسیر، متناسب با نیاز‌های صنعت، فراخوان‌های تخصصی منتشر خواهد شد تا پژوهشگران توانمند در حوزه‌های مورد نیاز شناسایی و به همکاری دعوت شوند. به‌عنوان نمونه، پیش‌بینی می‌شود فراخوان مرتبط با حوزه ساخت افزایشی طی یک ماه آینده منتشر شود و دانشگاه‌ها افراد علاقه‌مند و واجد شرایط را معرفی کنند.

جزئیات گرنت یک میلیارد تومانی پژوهشگران

معاون پژوهشی وزارت علوم در بخش دیگری از سخنان خود به تشریح سازوکار حمایت مالی از پژوهشگران پرداخت و اظهار کرد: برای راهبران منتخب، گرنت پژوهشی در نظر گرفته شده که مبلغ پایه آن در سال نخست یک میلیارد تومان بوده است و بخش عمده این اعتبار نیز تاکنون به ۷۰ درصد پرداخت شده است.

ابطحی با اشاره به سازوکار افزایش گرنت بر اساس مشارکت پژوهشگران گفت: در این طرح، ضرایبی برای توسعه همکاری‌های علمی و تقویت فعالیت‌های پژوهشی مشترک پیش‌بینی شده است.

وی توضیح داد: اگر پژوهشگر منتخب، یک عضو هیئت علمی هم‌راستا و هم‌حوزه را به همکاری دعوت کند، گرنت او ۲۰ درصد افزایش پیدا می‌کند. همچنین در صورت مشارکت یک عضو هیئت علمی جوان و جدیدالاستخدام در فعالیت‌های پژوهشی، ۱۵ درصد دیگر به اعتبار اختصاص‌یافته افزوده خواهد شد.

ابطحی افزود: علاوه بر این، افزایش سالانه اعتبار پایه برای حفظ ارزش گرنت در نظر گرفته شده است. از سال دوم نیز ضریب موفقیت برنامه بر اساس ارزیابی دانشگاه تعیین می‌شود و ادامه، توقف یا تغییر وضعیت حمایت از هر آزمایشگاه به نتایج عملکرد و میزان تحقق تعهدات پژوهشی آن بستگی خواهد داشت.

گرنت پژوهشی در چه بخش‌هایی قابل هزینه است؟

وی درباره نحوه استفاده از اعتبار اختصاص‌یافته به آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی گفت: این گرنت برای تأمین نیاز‌های واقعی فعالیت پژوهشی در اختیار پژوهشگر قرار می‌گیرد و می‌توان از آن برای خرید تجهیزات آزمایشگاهی، جذب پژوهشگر پسادکتری، تهیه منابع علمی، خرید مواد و ملزومات آزمایشگاهی، پرداخت حق عضویت در مجامع علمی، حمایت از دانشجویان و شرکت در کنفرانس‌های علمی استفاده کرد.

ابطحی ادامه داد: اعتبار به حساب پژوهشگر واریز می‌شود و مسئولیت هزینه‌کرد آن و ارائه گزارش مربوط به مصارف گرنت بر عهده خود پژوهشگر خواهد بود.

معاون پژوهشی وزارت علوم با تشریح انتظارات از اجرای طرح آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی گفت: تولید مقالات علمی برجسته و معتبر، هدایت پایان‌نامه‌ها و رساله‌های نوآورانه، تقویت پارک‌های علم و فناوری و مراکز رشد و کمک به حل مسائل منطقه‌ای و ملی از مهم‌ترین خروجی‌های مورد انتظار این طرح است.

وی افزود: هدف این نیست که صرفاً یک حمایت مالی در اختیار پژوهشگر قرار گیرد؛ بلکه باید این حمایت به دستاورد‌های علمی، فناورانه و کاربردی منجر شود و ظرفیت‌های پژوهشی کشور را در مسیر پاسخ‌گویی به نیاز‌های واقعی جامعه قرار دهد.

پیگیری معافیت‌های مالیاتی و تسهیلات بانکی برای راهبران

ابطحی با اشاره به برنامه‌های وزارت علوم برای گسترش حمایت‌های غیرمالی از راهبران طرح اظهار کرد: تلاش می‌کنیم گواهی‌ها و قرارداد‌های مرتبط با آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی، علاوه بر حمایت مالی مستقیم، زمینه بهره‌مندی پژوهشگران از مشوق‌ها و حمایت‌های دیگر را نیز فراهم کند.

وی افزود: پیگیری بهره‌مندی از معافیت‌های مالیاتی مرتبط با فعالیت‌های پژوهشی، تسهیل پذیرش پژوهشی بودن قراردادها، دریافت حمایت از صندوق‌های پژوهش و فناوری و همچنین فراهم کردن زمینه استفاده از تسهیلات بانکی از جمله برنامه‌هایی است که در حال دنبال کردن آنها هستیم.

معاون پژوهشی وزارت علوم با اشاره به مذاکرات انجام‌شده در این زمینه گفت: در این مسیر، مذاکراتی با وزیر علوم و همچنین وزارتخانه‌های مختلف برای توسعه حمایت‌ها و گسترش اهداف طرح انجام شده است و امیدواریم بتوانیم امتیازات بیشتری برای راهبران آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی فراهم کنیم.

ابطحی در ادامه، نقش دانشگاه‌ها را در موفقیت و پایداری طرح بسیار مهم دانست و گفت: تجربه اجرای طرح‌های مختلف در کشور نشان می‌دهد که موفقیت این برنامه‌ها به پایش دقیق، حمایت مستمر و استفاده از ظرفیت افراد منتخب وابسته است.

وی خطاب به مدیران دانشگاه‌ها تأکید کرد: انتظار داریم دانشگاه‌ها عملکرد آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی را به‌صورت دقیق پایش کنند و از نظرات راهبران در شورا‌های آموزشی و پژوهشی بهره بگیرند؛ چراکه این افراد از صاحب‌نظران حوزه آموزش و پژوهش هستند و تجربه و توانمندی آنها می‌تواند به ارتقای وضعیت دانشگاه‌ها کمک کند.

معاون پژوهشی وزارت علوم با تأکید بر ضرورت تسهیل ارتباط راهبران با مدیران دانشگاهی افزود: بهتر است مدیران و مسئولان پروژه‌های پژوهشی امکان ارتباط مستقیم و مؤثر با معاونت‌های پژوهشی دانشگاه‌ها را داشته باشند تا مطالبات و نیاز‌های آنان در فرایند‌های اداری گرفتار نشود و مسیر اجرای برنامه‌های پژوهشی با سرعت بیشتری دنبال شود.

وی همچنین خواستار معرفی توانمندی‌های راهبران به ساختار‌های اجرایی استان‌ها شد و گفت: حمایت از این پژوهشگران با هدف ورود مؤثر آنها به عرصه حل مسئله انجام می‌شود؛ بنابراین باید ظرفیت‌های آنان به دستگاه‌های اجرایی و مدیران استانی معرفی شود تا در مسائل منطقه‌ای و ملی مورد استفاده قرار گیرند.

پایداری طرح «آتف» نیازمند حمایت همه‌جانبه دانشگاه‌هاست

ابطحی با تأکید بر ضرورت حفظ و تداوم طرح آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی تصریح کرد: این برنامه نباید صرفاً یک گرنت مالی برای حل موقت مشکلات پژوهشگران تلقی شود، بلکه باید به یک ساختار پایدار و اثرگذار در نظام پژوهش کشور تبدیل شود.

وی با اشاره به محدودیت‌های ایجاد ساختار‌های پژوهشی جدید در دانشگاه‌ها اظهار کرد: در حال حاضر ایجاد بسیاری از ساختار‌های پژوهشی از جمله گروه‌های پژوهشی، پژوهشکده‌ها، مراکز و مؤسسات با محدودیت مواجه شده و حمایت از برخی ساختار‌های پیشین نیز استمرار نداشته است. در چنین شرایطی، طرح آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی می‌تواند فرصتی مهم برای بازآرایی ظرفیت‌های پژوهشی و شکل‌گیری ساختار‌های جدید مبتنی بر توانمندی افراد باشد.

معاون پژوهشی وزارت علوم ادامه داد: اگر این طرح به موفقیت نرسد، ممکن است بار دیگر با نوعی انسداد در مسیر حمایت از ظرفیت‌های پژوهشی مواجه شویم؛ بنابراین پایداری و موفقیت آن به همراهی دانشگاه‌ها، حمایت راهبران و تلاش همه افراد حاضر در این برنامه بستگی دارد.

ابطحی، تشکیل گروه‌ها و شبکه‌های پژوهشی هم‌افزا را از اهداف مهم آینده این طرح دانست و گفت: انتظار داریم راهبران از همین امروز به فکر تشکیل شبکه‌های هم‌افزا باشند تا ظرفیت‌های پراکنده علمی و پژوهشی در قالب گروه‌هایی منسجم و مسئله‌محور در کنار یکدیگر قرار گیرند.

وی با اشاره به حمایت بیشتر از این شبکه‌ها افزود: پیش‌بینی شده است که گرنت سالانه گروه‌های هم‌افزا پنج برابر گرنت آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی باشد. این گروه‌ها پس از شکل‌گیری و معرفی، می‌توانند به‌عنوان ظرفیت‌های ملی برای حل مسائل کلان کشور فعالیت کنند.

معاون پژوهشی وزارت علوم در پایان با قدردانی از حضور راهبران آزمایشگاه‌های تحقیقات فردی در این نشست، خواستار ارائه دیدگاه‌ها و پیشنهاد‌های آنان برای اصلاح و ارتقای طرح شد و تأکید کرد: استمرار ارتباط راهبران با مدیران پژوهشی در سطح ستاد و دانشگاه‌ها می‌تواند به بهبود سازوکار‌های اجرایی، رفع موانع و تحقق اهداف این برنامه کمک کند.