کارشناس مسائل قفقاز در گفت‌و‌گو با آنا:
آناتک بررسی کرد
ضرورت گذار از «وحدت شعاری» به «سازوکارهای عملی تمدن‌ساز» / مقاومت بدون پیوند با پیشرفت و عدالت کامل نمی‌شود
به گزارش خبرگزاری آنا، اولین نشست تخصصی با موضوع «اندیشه‌های امام علی (ع) در تشکیل امت اسلامی مقاوم»، امروز با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی خاموشی، رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه و نماینده ولی فقیه، و جمعی از اندیشمندان برجسته و صاحب‌نظران کشور‌های اسلامی در ستاد سازمان اوقاف برگزار شد.
در این نشست که با هدف بازخوانی مسئولیت‌های تاریخی جهان اسلام در پرتو قرآن کریم و بحث پیرامون ضرورت ایجاد جبهه متحد مقاومت برگزار شد، حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی خاموشی در سخنان خود بر ضرورت گذار از تفرقه به سوی وحدت راهبردی تأکید کرد.
از پرسش‌های بنیادین تا ضرورت بازخوانی رسالت پیامبر (ص)
حجت الاسلام خاموشی در ابتدای سخنان خود با طرح پرسش‌هایی بنیادین درباره وضعیت کنونی جهان اسلام، از انتظار پیامبر اعظم (ص) در برابر مظلومیت ملت‌های مسلمان و سلطه قدرت‌های استکباری سخن گفت. وی با اشاره به اینکه پیام اصلی بعثت، ساختن انسان موحد و جامعه‌ای برخوردار از عزت و عدالت است، تأکید کرد که قرآن کریم، امت اسلامی را صرفاً مجموعه‌ای از افراد نمی‌داند، بلکه آن را امتی دارای رسالت و هویت تاریخی معرفی می‌کند.
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه با بیان این مطلب که جهان اسلام از نظر جمعیت، جغرافیا، منابع طبیعی، سرمایه انسانی و میراث تمدنی دارای ظرفیت‌های بی‌نظیری است، خاطرنشان کرد: پرسش اصلی این است که چرا این ظرفیت‌ها هنوز به قدرتی منسجم و مستقل در معادلات جهانی تبدیل نشده‌اند؟ پاسخ این مسئله در سه محور تفرقه، وابستگی و فقدان اراده جمعی نهفته است.
وحدت؛ از فرمان الهی تا راهبرد تشکیل قدرت
حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی خاموشی در محور نخست سخنان خود با تحلیل آیات قرآن کریم، وحدت را نه یک توصیه تشریفاتی، بلکه یک فرمان الهی و الزامی برای حیات عزتمندانه دانست. وی با استناد به آیه ۱۰۳ سوره آل‌عمران، بر مفهوم «اعتصام جمعی» به ریسمان الهی تأکید کرد و گفت: قرآن نمی‌گوید هر گروهی به تنهایی به ریسمان الهی چنگ بزند، بلکه همه را به اعتصامی جمعی فرا می‌خواند؛ این یعنی وحدت، بخشی از حقیقت دینداری اجتماعی است.
وی همچنین با اشاره به آیه ۴۶ سوره انفال، هشدار داد که نزاع‌های داخلی منجر به سستی و از دست رفتن هیبت و قدرت جوامع می‌شود و افزود: دشمنان جهان اسلام بیش از قدرت مادی کشور‌های مسلمان، از شکل‌گیری اراده مشترک و وحدت راهبردی آنها بیم دارند.
تفاوت میان وحدت و یکسان‌سازی اندیشه‌ها
حجت الاسلام خاموشی با تبیین دیدگاه صحیح از مفهوم وحدت، تأکید کرد که وحدت به معنای حذف مذاهب، یکسان‌سازی اندیشه‌ها یا نادیده گرفتن تفاوت‌های تاریخی و فکری نیست، بلکه هدف، رسیدن به یک همگرایی راهبردی برای مقابله با سلطه‌گری و تحقق رسالت تمدنی امت اسلامی است.
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در ادامه سخنان خود به تبیین مفهوم صحیح وحدت پرداخت و تأکید کرد که وحدت به معنای نادیده گرفتن تفاوت‌ها نیست. وی اظهار داشت: وحدت یعنی اختلاف در اندیشه را به دشمنی در عمل تبدیل نکنیم و تفاوت در مذهب را مانع همکاری در سرنوشت مشترک خود قرار ندهیم. ما ممکن است در برخی مسائل فقهی و کلامی دیدگاه‌های متفاوتی داشته باشیم، اما در دفاع از قرآن، پیامبر اعظم (ص)، کرامت انسان، استقلال ملت‌ها و حمایت از مظلومان، مسئولیتی مشترک داریم.
حجت الاسلام خاموشی با استناد به آیه ۹۲ سوره انبیاء «إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً…»، یادآور شد که هویت مشترک امت اسلامی باید از سطح شعار و احساس، به سطح ساختار و اقدام ارتقا یابد.
وی افزود: وحدت اسلامی باید در عرصه‌های عملیاتی نظیر همکاری‌های سیاسی و دیپلماتیک، همگرایی اقتصادی، تعاملات علمی، هماهنگی رسانه‌ای و حمایت‌های عملی از ملت‌های مظلوم تجلی پیدا کند.
نقش راهبردی نخبگان و ضرورت گذار به «وحدت اقدا»
وی با خطاب قرار دادن نخبگان جهان اسلام، بر نقش کلیدی آنان در این مسیر تأکید کرد و گفت: نخبگان نباید تنها به تکرار ضرورت وحدت بسنده کنند، بلکه وظیفه دارند برای این هدف، ادبیات مشترک، سازوکارهای اجرایی و نهاد‌های همکاری ایجاد نمایند.
تأکید بر روحیه عزت و خودباوری در برابر استکبار
حجت‌الاسلام والمسلمین خاموشی، همچنین بر ضرورت تقویت روحیه عزت و خودباوری در میان مسلمانان تأکید کرد و با استناد به آیه ۱۳۹ سوره آل‌عمران «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا…»، خاطرنشان کرد که مؤمنان نباید در برابر فشار‌ها و تهدید‌های استکبار، دچار سستی یا اندوه شوند.
وی تصریح کرد: عزت امت اسلامی از ایمان، خودباوری، انسجام و اعتماد به وعده‌های الهی سرچشمه می‌گیرد. امت اسلامی نباید با وجود برخورداری از چنین پشتوانه عظیم ایمانی و تمدنی، گرفتار احساس ضعف و ناتوانی شود. قدرت واقعی زمانی حاصل می‌شود که امت اسلامی از مرحله «وحدت اعتقادی» به «وحدت اراده» و در نهایت به «وحدت اقدام» دست یابد.
استکبارستیزی؛ تقابل توحید با منطق سلطه و برتری‌جویی
در بخش دیگر سخنان رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، موضوع استکبارستیزی و پیوند ناگسستنی آن با مفهوم توحید مورد بحث قرار گرفت. حجت الاسلام خاموشی با تبیین مبانی قرآنی این موضوع، اظهار داشت: اساس دعوت تمامی پیامبران الهی، بندگی خدا و رهایی انسان از سلطه طاغوت بوده است.
وی با استناد به آیه ۳۶ سوره نحل، تأکید کرد: توحید و نفی طاغوت دو حقیقت جدایی‌ناپذیرند و جامعه موحد، جامعه‌ای است که هرگز اراده و سرنوشت خود را به قدرت‌های سلطه‌گر واگذار نمی‌کند.
وی با تعریف مفهومی استکبار، آن را فراتر از یک دولت یا قدرت سیاسی دانست و گفت: استکبار یک منطق است؛ منطق برتری‌جویی، تحقیر دیگران، تحمیل اراده، تصاحب منابع و جلوگیری از استقلال ملت‌ها. قرآن کریم در مقابل این رفتار، خواهان عدالت و پرهیز از برتری‌جویی و فساد در زمین است.
وی تأکید کرد که استکبارستیزی در منطق اسلام، نه بر پایه نفرت‌های قومی و مذهبی، بلکه بر مبنای عدالت، کرامت انسانی و مقابله با ظلم استوار است.
فلسطین؛ آزمون وجدان دینی و مسئولیت در برابر مستضعفان
حجت‌الاسلام والمسلمین خاموشی با نقد سیاست‌های ایالات متحده آمریکا و عملکرد رژیم صهیونیستی در منطقه، مسئله فلسطین را فراتر از یک اختلاف سیاسی یا جغرافیایی توصیف کرد و با اشاره به آیه ۷۵ سوره نساء، مسلمانان را به مسئولیت در برابر رنج‌های مردم فلسطین فراخواند و افزود: نمی‌توان مدعی پیروی از پیامبر رحمت بود و در برابر کشتار کودکان، تخریب خانه‌ها و محرومیت انسان‌ها از ابتدایی‌ترین حقوقشان سکوت کرد. مسئله فلسطین، آزمونی برای وجدان دینی مسلمانان است.
فرمول مقابله با استکبار؛ گذار از نفی سلطه به ساخت قدرت
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در بخش پایانی سخنان خود، دیدگاه جدیدی را درباره استکبارستیزی مطرح و تأکید گرد که مقاومت واقعی تنها در مخالفت سیاسی یا نظامی خلاصه نمی‌شود.
وی تصریح کرد: مقاومت واقعی، ساختن قدرتی است که دشمن نتواند اراده خود را بر آن تحمیل کند. این قدرت باید در تمامی عرصه‌ها شکل بگیرد.
وی بر ضرورت ایجاد توانمندی در حوزه‌های مختلف مانند عرصه سیاسی؛ (حفظ استقلال و اقتدار در تصمیم‌گیری)، عرصه اقتصادی؛ (کاهش وابستگی و تقویت تولید و تجارت درون‌منطقه‌ای)، عرصه علمی و فناوری؛ (دستیابی به دانش و توانمندی‌های راهبردی)، عرصه فرهنگی؛ (صیانت از هویت، تاریخ و ارزش‌های اسلامی)، عرصه رسانه‌ای؛ (مقابله با تحریف حقیقت و شکستن انحصار روایت‌ها) و عرصه اجتماعی؛ (تقویت امید، اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی) تاکید کرد.
حجت الاسلام خاموشی در جمع شرکت‌کنندگان هشدار داد که وابستگی علمی و اقتصادی، حتی با وجود منابع طبیعی فراوان، مانع از تحقق استقلال واقعی خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: ما تنها با نفی سلطه به استقلال نمی‌رسیم؛ بلکه باید با خوداتکایی و خودباوری، توان اداره مستقل سرنوشت خود را به دست آوریم.
وحدت ساحات جبهه مقاومت؛ از همگرایی تا همافزایی ساختاری
در محور سوم سخنان رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه، بر ضرورت گذار از وحدت‌های ساده به سوی «وحدت ساحات جبهه مقاومت» تأکید شد و با تبیین این مفهوم، اظهار داشت که مقاومت نباید در یک جغرافیا یا جریان محدود شود، بلکه باید به عنوان یک «منظومه چندساحتی» شامل عرصه‌های اعتقادی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، علمی، رسانه‌ای و امنیتی تعریف شود.
وی با استناد به آیه ۴ سوره صف و توصیف مؤمنان به «بنیان مرصوص» (بنای استوار و به‌هم‌پیوسته)، بر اهمیت انسجام اجزا تأکید کرد و گفت: همان‌گونه که استحکام یک بنا به اتصال اجزای آن بستگی دارد، قدرت جهان اسلام نیز تنها با پیوند ظرفیت‌های پراکنده و تبدیل آنها به یک قدرت همافزا محقق می‌شود.
نصرت الهی؛ وعده‌ای مشروط به مجاهدت و عمل
حجت‌الاسلام والمسلمین خاموشی در ادامه، به بررسی اصل «نصرت الهی» پرداخت و با اشاره به آیه ۴۰ سوره حج، خاطرنشان کرد که وعده یاری خداوند، نیازمند پاسخگویی مسئولانه انسان‌هاست.
وی اظهار داشت: نصرت الهی با ادعا و شعار حاصل نمی‌شود، بلکه مستلزم ایمان، مجاهدت، اخلاص و عمل در تمامی میدان‌ها از جمله علم، فرهنگ، اقتصاد، سیاست و دفاع از مظلومان است. وعده نصرت الهی، مسئولیت ما را کاهش نمی‌دهد، بلکه آن را سنگین‌تر می‌کند.
توسعه مفهوم قدرت؛ فراتر از توان نظامی
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه همچنین بر ضرورت «قدرت‌سازی مستمر» با استناد به آیه ۶۰ سوره انفال تأکید کرد و با تبیین تعبیر «ما استطعتم» (هر آنچه در توان دارید)، یادآور شد که مفهوم قدرت در عصر حاضر، تنها به توان نظامی محدود نمی‌شود.
حجت الاسلام خاموشی با اشاره به این ضرورت، افزود: قدرت علمی، فناوری، اقتصادی، فرهنگی، رسانه‌ای، اجتماعی و سیاسی، از مؤلفه‌های اصلی اقتدار ملت‌هاست. جامعه‌ای که توان تولید علم، ثروت، فناوری، اندیشه و روایت را نداشته باشد، در برابر اراده قدرت‌های سلطه‌گر آسیب‌پذیر خواهد بود. بنابراین، آمادگی و اقتدار باید به یک برنامه مستمر و جامع در جهان اسلام تبدیل شود تا بتوان از عزت و استقلال خود دفاع کرد.
ارائه نقشه راه چهارگانه برای تحقق اقتدار جهان اسلام
همچنین، رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه با ارائه یک ساختار عملیاتی، چهار سطح از همکاری و وحدت را برای جریان‌ها و نیرو‌های مختلف جهان اسلام ضروری دانست.
حجت الاسلام خاموشی در سطح نخست، بر «وحدت گفتمانی و هویتی» تأکید کرد و گفت: جریان‌های مختلف جهان اسلام نیازمند درک مشترک از تهدید‌ها و اهداف راهبردی هستند. بدون داشتن ادبیات مشترک، امکان اقدام هماهنگ وجود ندارد. ما باید بر مفاهیمی همچون استقلال، عدالت، کرامت انسانی و حمایت از مستضعفان به عنوان اصول مشترک تأکید کنیم.
وی در سطح دوم، بر ضرورت «وحدت سیاسی و دیپلماتیک» تأکید کرد و افزود: ظرفیت کشور‌های اسلامی و نهاد‌های بین‌المللی باید برای دفاع از حقوق ملت‌ها فعال‌تر شود. مسئله فلسطین نباید تنها در مقاطع بحرانی و حوادث رسانه‌ای در دستور کار باشد، بلکه باید به یک موضوع مستمر در همکاری‌های سیاسی و دیپلماتیک کشور‌های اسلامی تبدیل شود.
در سطح سوم، حجت‌الاسلام والمسلمین خاموشی به اهمیت «وحدت رسانه‌ای و فرهنگی» پرداخت و میدان روایت‌ها را یکی از حیاتی‌ترین عرصه‌های نبرد امروز دانست.
وی تصریح کرد: قدرت‌های سلطه‌گر تنها به دنبال تسلط بر سرزمین‌ها نیستند، بلکه به دنبال تسلط بر ذهن‌ها و ادراک ملت‌ها هستند. نخبگان، دانشگاهیان و رسانه‌ها باید برای تولید روایت مشترک از مسائل جهان اسلام و انتقال حقیقت به افکار عمومی جهانی، همکاری‌های مؤثری داشته باشند.
در سطح چهارم، وی بر «هم افزایی علمی، اقتصادی و اجتماعی» تأکید کرد و گفت: قدرت پایدار بدون پشتوانه علمی، اقتصادی و اجتماعی شکل نمی‌گیرد. همکاری دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های دانش‌بنیان و نهاد‌های اقتصادی کشور‌های اسلامی، می‌تواند ظرفیت‌های تازه‌ای برای استقلال جهان اسلام ایجاد کند.
مقاومت؛ پیوند اراده با عدالت و پیشرفت
حجت الاسلام خاموشی در سخنان پایانی خود با تأکید بر ریشه‌های ماندگاری مقاومت، خاطرنشان کرد: جبهه مقاومت تنها مجموعه‌ای از بازیگران سیاسی یا نظامی نیست، بلکه ریشه اصلی قدرت آن در ایمان، اراده، آگاهی و حمایت ملت‌ها نهفته است.
وی تأکید کرد: مقاومت تنها زمانی ماندگار و اثربخش خواهد بود که با عدالت اجتماعی، خدمت به مردم، پیشرفت علمی، ایجاد امید به آینده و ارتقای کیفیت زندگی جوامع پیوند بخورد.
پیوند مقاومت با تمدن‌سازی؛ فراتر از ایستادگی، ضرورت ساختن
رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در ادامه سخنان خود، نگاهی نو به مفهوم مقاومت ارائه و تأکید کرد که مقاومت نباید تنها در قالب «واکنش» تعریف شود، بلکه باید با «تمدن‌سازی» پیوند بخورد.
وی تصریح کرد: مقاومت اگر به پیشرفت، عدالت و کرامت مردم منتهی نشود، تمام ظرفیت خود را به ظهور نرسانده است. تمدن اسلامی تنها با ایستادگی در برابر دشمن شکل نمی‌گیرد، بلکه با ساختن جامعه‌ای برخوردار از علم، عدالت، معنویت، رفاه و استقلال محقق می‌شود.
حجت الاسلام خاموشی با تبیین این دیدگاه افزود: ما به مقاومتی نیاز داریم که هم در برابر سلطه ایستادگی کند و هم در درون خود قدرت تولید علم، فرهنگ، اقتصاد و امید را داشته باشد. همچنین باید دانست که وحدت جبهه مقاومت به معنای یکسان‌سازی تمامی دیدگاه‌ها نیست، بلکه به معنای هماهنگی در اصول و اهداف مشترک، با احترام به استقلال و اقتضائات هر جامعه است.
فراخوان برای نخبگان؛ گذار از «بیان ضرورت» به «طراحی سازوکار»
در بخش جمع‌بندی، حجت‌الاسلام والمسلمین سید مهدی خاموشی با خطاب قرار دادن نخبگان، اساتید و اندیشمندان جهان اسلام، بر مسئولیت تاریخی آنان تأکید کرد و با بازخوانی محور‌های اصلی سخنان خود، بر سه نکته کلیدی ضرورت الهی و راهبردی وحدت برای مقابله با تفرقه؛ پیوند ناگسستنی توحید با مبارزه با سلطه طاغوت و دفاع از کرامت انسان و ضرورت تبدیل مقاومت به یک قدرت پایدار از طریق همافزایی ظرفیت‌ها تاکید کرد.
وی با اشاره به چالش‌های پیش رو، خاطرنشان کرد: امروز جهان اسلام بیش از آنکه به تکرار ضرورت‌ها نیاز داشته باشد، به طراحی سازوکارهای تحقق آنها نیازمند است. ما باید از مرحله گفت‌و‌گو درباره وحدت، به مرحله سازماندهی همکاری‌های مشترک و از بیان ضرورت مقاومت، به سمت ساخت زیرساخت‌های قدرت حرکت کنیم.
دعوت به تشکیل شبکه‌های همکاری بین‌المللی
رئیس سازمان اوقاف در پایان، خواستار تشکیل شبکه‌های گسترده همکاری میان اندیشمندان، دانشگاهیان، شخصیت‌های سیاسی، نهاد‌های فرهنگی و رسانه‌ها شد تا ظرفیت‌های پراکنده جهان اسلام شناسایی و در مسیر اهداف مشترک سازماندهی شوند.
وی با استناد به آیه شریفه «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ»، مسئولیت تحول را متوجه خودِ ملت‌ها دانست و تأکید کرد: اگر خواهان عزت هستیم، باید اراده عزت را تقویت کنیم؛ اگر خواهان استقلال هستیم، باید قدرت علمی و اقتصادی خود را بسازیم و اگر خواهان وحدت هستیم، باید از منافع محدود و رقابت‌های فرساینده عبور کنیم.
حجت الاسلام خاموشی در آخرین کلام خود، جهان اسلام را یک پیکره واحد دانست و یادآور شد: رنج فلسطین، مسئله همه وجدان‌های بیدار جهان است. امروز وظیفه ما این است که نگذاریم ظرفیت عظیم امت اسلامی در حصار تفرقه و وابستگی باقی بماند. باید وحدت را از شعار به راهبرد، مقاومت را از واکنش به منطق پایدار و همدلی را از احساس به همکاری عملی تبدیل کنیم.
انتهای پیام/
