غربالگری پوکی استخوان در پنج دانشگاه علوم پزشکی به‌صورت آزمایشی اجرا می‌شود
به گزارش خبرنگار آنا؛ فاطمه حاجی‌ولی‌زاده، رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت، در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان با اشاره به برنامه‌ها و اقدامات این معاونت برای مقابله با پوکی استخوان اظهار کرد: پوکی استخوان بیماری خاموشی است که معمولاً علامت مشخصی ندارد و بیشتر در سنین میانسالی و سالمندی بروز می‌کند. به همین دلیل، با افزایش سن جمعیت و بیشتر شدن شمار سالمندان، اهمیت این بیماری نیز افزایش می‌یابد.
وی افزود: جامعه ایران به سمت سالمندی پیش می‌رود و انتظار می‌رود با افزایش جمعیت سالمند، تعداد افرادی که به پوکی استخوان مبتلا می‌شوند نیز بیشتر شود. ازاین‌رو، لازم است برنامه‌ریزی برای پیشگیری، شناسایی و کنترل این بیماری متناسب با تغییرات جمعیتی کشور گسترش یابد.
کمبود آگاهی عمومی و رواج باور‌های نادرست
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به چالش‌های موجود در زمینه کنترل پوکی استخوان گفت: یکی از مشکلاتی که در بررسی وضعیت این بیماری در جامعه با آن مواجه شده‌ایم، کمبود اطلاعات جامع و آگاهی عمومی درباره پوکی استخوان است. علاوه بر این، باور‌های نادرست و رفتار‌های نامتناسب با اصول پیشگیری و کنترل بیماری نیز در جامعه رواج دارد.
حاجی‌ولی‌زاده ادامه داد: در چنین شرایطی، افراد نمی‌توانند به‌درستی در زمینه سلامت استخوان خود مراقبت کنند. به همین دلیل، آموزش سلامت و ارتقای سواد سلامت مردم در اولویت برنامه‌های وزارت بهداشت قرار گرفته است تا افراد بتوانند نقش فعال‌تری در پیشگیری از بیماری و پیگیری درمان خود داشته باشند.
گسترش هفته ملی سلامت استخوان از سال ۱۳۹۷
وی با اشاره به برنامه‌های آگاهی‌بخشی در زمینه پوکی استخوان بیان کرد: برنامه‌های مرتبط با روز جهانی پوکی استخوان از سال‌ها قبل برگزار می‌شد، اما از سال ۱۳۹۷ این برنامه‌ها از یک روز به یک هفته گسترش پیدا کرد.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت افزود: این برنامه با همکاری معاونت بهداشت وزارت بهداشت و مرکز تحقیقات استئوپروز برگزار می‌شود و این مرکز پشتیبانی علمی و فنی برنامه‌ها را برعهده دارد. هدف این است که یافته‌های علمی و پژوهشی از فضای دانشگاهی خارج شود و به اطلاعات کاربردی و قابل استفاده برای مردم تبدیل شود.
حاجی‌ولی‌زاده تأکید کرد: در جریان این پویش تلاش می‌شود اطلاعات ضروری از مسیر‌های مختلف در اختیار مردم قرار گیرد و به‌ویژه زنان که بیشتر در معرض خطر پوکی استخوان قرار دارند، درباره عوامل خطر، عوارض بیماری و راه‌های مراقبت از سلامت استخوان آگاهی بیشتری پیدا کنند.
شکستگی ناشی از پوکی استخوان می‌تواند سال‌های مفید زندگی را تحت تأثیر قرار دهد
وی با بیان اینکه پوکی استخوان در زنان معمولاً زودتر از مردان بروز می‌کند، گفت: در زنان بالای ۵۰ سال باید احتمال ابتلا به پوکی استخوان را جدی گرفت. اگر بیماری پیشرفت کند و به شکستگی منجر شود، پیامد‌های آن می‌تواند زندگی فرد را برای سال‌های طولانی تحت تأثیر قرار دهد.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت افزود: حتی اگر شکستگی درمان شود، ممکن است فرد با محدودیت حرکتی، ناتوانی یا مشکلاتی روبه‌رو شود که بر کیفیت زندگی و سال‌های مفید عمر او اثر بگذارد. بنابراین، موضوع فقط درمان شکستگی نیست، بلکه باید بیماری زمینه‌ای و خطر شکستگی‌های بعدی نیز مورد توجه قرار گیرد.
تنها ۱۰ درصد مردم درباره پوکی استخوان آموزش دیده‌اند
حاجی‌ولی‌زاده با اشاره به ضرورت افزایش آگاهی عمومی درباره این بیماری اظهار کرد: با وجود سال‌ها تلاش برای برگزاری برنامه‌های آموزشی و پویش‌های اطلاع‌رسانی، هنوز از میزان گسترش این برنامه‌ها و رسیدن پیام‌های آموزشی به مردم رضایت نداریم.
وی افزود: برآورد‌های مطرح‌شده در برنامه‌های آموزشی نشان می‌دهد حدود ۱۰ درصد مردم در زمینه پوکی استخوان و عوارض آن، در مراکز ارائه‌دهنده خدمات سلامت جامعه آموزش دیده‌اند. این میزان نشان می‌دهد که برای افزایش آگاهی عمومی همچنان به تلاش گسترده‌تری نیاز داریم.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت با تأکید بر نقش رسانه‌ها گفت: رسانه‌ها در اطلاع‌رسانی درباره این بیماری و پیامد‌های آن نقش بسیار مهمی دارند. لازم است درباره ماهیت پوکی استخوان، عوارض شکستگی‌ها و اقداماتی که مردم می‌توانند برای مراقبت از سلامت خود انجام دهند، اطلاع‌رسانی گسترده‌تری صورت گیرد.
وی ادامه داد: هدف این است که مردم صرفاً دریافت‌کننده اطلاعات نباشند، بلکه در کنترل بیماری نیز نقش فعال داشته باشند؛ به این معنا که مراقبت از سلامت خود را جدی بگیرند، در صورت نیاز برای دریافت خدمات تشخیصی و درمانی مراجعه کنند و درمان‌های تجویزشده را پیگیری کنند.
بی‌توجهی به تشخیص پزشک و قطع یا دنبال نکردن درمان
حاجی‌ولی‌زاده با اشاره به اینکه تشخیص بیماری به‌تنهایی برای کنترل آن کافی نیست، اظهار کرد: حتی زمانی که پزشک پوکی استخوان را تشخیص می‌دهد، برخی بیماران دارو‌های تجویزشده را مصرف نمی‌کنند یا بیماری را بخشی طبیعی از روند سالمندی می‌دانند و آن را جدی نمی‌گیرند.
وی افزود: چنین نگرشی می‌تواند زمینه‌ساز بروز عوارض بیماری و شکستگی‌های ناشی از آن شود. بنابراین، ارتقای سواد سلامت باید به‌گونه‌ای باشد که افراد پس از تشخیص نیز ضرورت درمان و پیگیری مستمر را درک کنند و تصور نکنند که پوکی استخوان و پیامد‌های آن اجتناب‌ناپذیر است.
اجرای آزمایشی برنامه غربالگری در پنج دانشگاه علوم پزشکی
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت با تشریح برنامه‌های این وزارتخانه برای پیشگیری و شناسایی بیماری گفت: در کنار برنامه‌های آموزشی و ارتقای سواد سلامت، برنامه غربالگری پوکی استخوان و پیشگیری از شکستگی‌ها نیز در دستور کار وزارت بهداشت قرار دارد و این برنامه در حال حاضر به‌صورت آزمایشی در پنج دانشگاه علوم پزشکی کشور اجرا می‌شود.
وی افزود: در این برنامه، زنان بالای ۵۰ سال که بر اساس شاخص‌های مورد استفاده در غربالگری در معرض خطر پوکی استخوان قرار دارند، با کمک ابزار‌های غربالگری و پرسش‌نامه‌ها شناسایی می‌شوند. پس از مشخص شدن افراد پرخطر، در صورت تأیید قطعی ابتلا به پوکی استخوان، زمینه ارجاع و پیگیری درمان آنان از طریق پزشک خانواده فراهم می‌شود.
حاجی‌ولی‌زاده ادامه داد: یکی از اقدامات مورد نیاز برای اجرای مؤثر این برنامه، آماده‌سازی و تدوین بسته‌ها و پروتکل‌های درمان پوکی استخوان برای پزشکان خانواده است. مرکز تحقیقات استئوپروز نیز در این زمینه تلاش‌های قابل توجهی انجام داده و قرار است این دستورالعمل‌ها به‌صورت رسمی منتشر شوند.
وی تأکید کرد: تدوین دستورالعمل‌های مشخص می‌تواند به یکسان‌سازی روند شناسایی، ارجاع و درمان بیماران کمک کند و باعث شود افرادی که در برنامه غربالگری شناسایی می‌شوند، مسیر روشن‌تری برای دریافت خدمات درمانی داشته باشند.
پیگیری علت شکستگی و شناسایی بیماران مبتلا به پوکی استخوان
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به اهمیت پیشگیری از شکستگی‌های مجدد بیان کرد: افرادی که دچار شکستگی می‌شوند، به بیمارستان مراجعه می‌کنند و شکستگی آنان درمان می‌شود؛ اما در برخی موارد، به علت اصلی شکستگی توجه کافی نمی‌شود.
وی توضیح داد: شکستگی ممکن است در اثر ضربه شدید رخ دهد، اما گاهی نیز بدون وارد شدن ضربه‌ای متناسب با شدت آسیب اتفاق می‌افتد. در مواردی که شکستگی بدون ضربه قابل‌توجه یا در پی ضربه‌ای خفیف رخ می‌دهد، باید احتمال وجود پوکی استخوان و ضعف زمینه‌ای استخوان‌ها بررسی شود.
حاجی‌ولی‌زاده افزود: یکی از مشکلات موجود این است که در برخی موارد، درمان به ترمیم شکستگی محدود می‌شود و علت زمینه‌ای آن مورد بررسی و پیگیری قرار نمی‌گیرد. در حالی که شناسایی پوکی استخوان در این بیماران اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بی‌توجهی به بیماری زمینه‌ای می‌تواند خطر شکستگی‌های بعدی را افزایش دهد.
توسعه کلینیک‌های پیشگیری از شکستگی در دستور کار است
وی با اشاره به اقدامات در حال انجام برای رسیدگی به بیماران دچار شکستگی گفت: برای ساماندهی خدمات به این افراد، برنامه‌ها و دستورالعمل‌های فنی تدوین شده است تا امکان راه‌اندازی و توسعه کلینیک‌هایی فراهم شود که بیماران پس از شکستگی را شناسایی کنند و زمینه بررسی وضعیت استخوان و آغاز درمان مناسب را برای آنان فراهم آورند.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: هنوز نتوانسته‌ایم این مراکز را به میزان مورد نیاز در کشور گسترش دهیم و تعداد کلینیک‌های فعال محدود است. برای توسعه این خدمات، همکاری بیمه‌ها نیز اهمیت زیادی دارد و لازم است شرکت‌ها و سازمان‌های بیمه‌گر در کنار برنامه‌های وزارت بهداشت قرار گیرند.
حاجی‌ولی‌زاده ابراز امیدواری کرد که با گسترش همکاری‌ها و فراهم شدن زیرساخت‌های مورد نیاز، شمار کلینیک‌های پیشگیری از شکستگی افزایش پیدا کند. وی گفت در حال حاضر پنج کلینیک از این نوع در کشور فعال هستند و امیدوار است در آینده امکان توسعه بیشتر این مراکز فراهم شود.
استفاده از شواهد علمی برای برنامه‌ریزی ملی
وی با اشاره به مطالعه آیموس درباره وضعیت پوکی استخوان در ایرانیان اظهار کرد: این مطالعه با همکاری وزارت بهداشت و مرکز تحقیقات استئوپروز انجام شده و اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت بیماری در کشور در اختیار برنامه‌ریزان قرار داده است.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت افزود: نتایج این بررسی‌ها کمک می‌کند میزان شیوع بیماری، نیاز‌های موجود و حوزه‌هایی که به مداخله بیشتری احتیاج دارند، بهتر شناخته شوند. در نتیجه، اقدامات پیشگیرانه و درمانی می‌تواند بر اساس شواهد علمی و داده‌های معتبر طراحی و اجرا شود.
وی تأکید کرد: برای مدیریت مؤثر پوکی استخوان، لازم است تصمیم‌گیری‌ها بر پایه اطلاعات دقیق انجام شود و برنامه‌ها متناسب با نیاز‌های واقعی جامعه و ظرفیت نظام سلامت پیش بروند.
ضرورت افزایش دسترسی به دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان
حاجی‌ولی‌زاده با اشاره به نقش دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان در شناسایی و تشخیص پوکی استخوان گفت: یکی از موضوعاتی که باید در برنامه‌ریزی‌های آینده مورد توجه قرار گیرد، افزایش دسترسی مردم به دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان یا دانسیتومتری است.
وی افزود: در حال حاضر، بخش قابل توجهی از این دستگاه‌ها در مراکز خصوصی قرار دارند. با توجه به هزینه انجام سنجش تراکم استخوان و تفاوت هزینه خدمات در مراکز دولتی و خصوصی، لازم است تعداد دستگاه‌های مستقر در مراکز دولتی افزایش یابد تا دسترسی عموم مردم به این خدمت آسان‌تر شود.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت ادامه داد: صرف افزایش تعداد دستگاه‌ها کافی نیست، بلکه توزیع جغرافیایی آنها نیز اهمیت دارد. مردم نباید برای انجام یک آزمایش تشخیصی ناچار باشند مسافت‌های طولانی را طی کنند. بنابراین، محل استقرار دستگاه‌ها باید به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی شود که جمعیت مناطق مختلف بتوانند با سهولت بیشتری به خدمات مورد نیاز دسترسی داشته باشند.
وی همچنین به امکان استفاده از ظرفیت مراکز تحقیقاتی و بررسی راهکار‌های تکمیلی اشاره کرد و گفت: می‌توان ظرفیت‌های پژوهشی را برای طراحی طرح‌هایی به کار گرفت که دسترسی به خدمات سنجش تراکم استخوان را تسهیل کند. استفاده از دستگاه‌های قابل‌حمل نیز از جمله گزینه‌هایی است که می‌توان امکان‌سنجی آن را بررسی کرد.
کالیبراسیون و استانداردسازی دستگاه‌ها ضروری است
حاجی‌ولی‌زاده در ادامه با تأکید بر لزوم اطمینان از کیفیت خدمات تشخیصی اظهار کرد: علاوه بر افزایش تعداد دستگاه‌های دانسیتومتری و گسترش دسترسی مردم به آنها، دستگاه‌های موجود نیز باید از نظر کالیبراسیون و استاندارد‌های فنی بررسی شوند.
وی افزود: لازم است وضعیت دستگاه‌ها و کیفیت خدماتی که با استفاده از آنها ارائه می‌شود، به‌صورت منظم ارزیابی شود تا نتایج سنجش تراکم استخوان از دقت و اعتبار کافی برخوردار باشد.
رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت تأکید کرد: مجموعه اقداماتی مانند ارتقای سواد سلامت مردم، اجرای برنامه‌های غربالگری، تدوین دستورالعمل‌های درمانی، پیگیری بیماران پس از شکستگی، توسعه کلینیک‌های تخصصی و بهبود دسترسی و کیفیت خدمات سنجش تراکم استخوان، می‌تواند به مدیریت یکپارچه‌تر پوکی استخوان در کشور کمک کند.
انتهای پیام/
