عربستان در تله بحران/ از آسیب به خطوط لوله تا تهدید مسیرهای دریایی

به گزارش خبرگزاری آنا، نشریه فارین پالیسی در تحلیلی با عنوان «عربستان سعودی روی آدم‌های اشتباهی سرمایه گذاری کرد»، نوشت: عربستان سعودی بخش مهمی از نفوذ بین‌المللی خود را از جایگاهش به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان و درآمد‌های حاصل از آن به دست آورده است، اما تحولات اخیر در منطقه، همزمان مسیر‌های دریایی و زیرساخت‌های نفتی این کشور را تحت فشار قرار داده است. نفتکش‌های سعودی در خلیج فارس با محدودیت مواجه شده‌اند و کشتی‌های این کشور در دریای سرخ نیز در معرض حملات قرار دارند. در همین حال، بزرگ‌ترین خط لوله نفت عربستان پس از یک حمله پهپادی از مدار خارج شده است.

این نشریه در ادامه به ترتیبات امنیتی چند دهه گذشته میان آمریکا و کشور‌های عربی خلیج فارس اشاره کرده است؛ ترتیباتی که بر اساس آن، واشنگتن با اتکا به برتری نظامی خود در منطقه، وظیفه بازدارندگی در برابر تهدیدها، تأمین آزادی کشتیرانی، مقابله با ایران، سازمان‌دهی دفاع هوایی و حمایت از دولت‌های هم‌پیمان را بر عهده داشته و در مقابل، کشور‌های عربی منطقه میزبان پایگاه‌های آمریکا بوده و در تأمین جریان باثبات نفت همکاری کرده‌اند.

در گزارش فارین پالیسی آمده است: جنگ اخیر آمریکا علیه ایران را نقطه‌ای مهم در این معادله دانسته و تاکید کرده است که حمله دولت دونالد ترامپ به ایران این ترتیبات را دچار اختلال جدی کرده و عربستان در شرایط فعلی جایگزین مشخصی برای نقش امنیتی آمریکا ندارد.

بر اساس این گزارش، بخش قابل توجهی از میدان‌های نفتی و پالایشگاه‌های عربستان در نزدیکی خلیج فارس قرار دارند؛ منطقه‌ای که پس از مسدود شدن تنگه هرمز با محدودیت‌های جدی در صادرات نفت مواجه شده است. عربستان برای کاهش وابستگی به مسیر خلیج فارس، از خط لوله شرق-غرب استفاده کرده است؛ خطی که نفت را از منطقه خلیج فارس به بنادر و پالایشگاه‌های واقع در سوی دیگر کشور و در امتداد دریای سرخ منتقل می‌کند.

این خط لوله پیش از آغاز جنگ روزانه حدود یک میلیون بشکه نفت جابه‌جا می‌کرد، اما پس از مسدود شدن تنگه هرمز، حجم انتقال آن به حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه در روز افزایش یافت و به مسیر اصلی جایگزین برای صادرات نفت عربستان تبدیل شد.

با این حال، مسیر جایگزین نیز در امان نماند. فارین پالیسی گزارش داده است که شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران در عراق با استفاده از پهپاد به عربستان حمله کرده و یک ایستگاه پمپاژ نفت را به اندازه‌ای آسیب زده‌اند که خط لوله شرق-غرب متوقف شده است. به نوشته این نشریه، بازگرداندن خط لوله به مدار ممکن است بیش از یک ماه زمان ببرد.

همزمان، نیرو‌های انصارالله یمن نیز فشار بر کشتیرانی عربستان در دریای سرخ را افزایش داده‌اند. این گروه در ماه ژوئیه از محاصره کشتیرانی سعودی در دریای سرخ خبر داد و حملاتی را علیه کشتی‌ها در اطراف تنگه باب‌المندب انجام داد. در همین حال، اگرچه مسیر شمالی دریای سرخ همچنان برای کشتی‌های سعودی باز است، کانال سوئز امکان عبور نفتکش‌های غول‌پیکری را که حدود نیمی از ناوگان نفتکش عربستان را تشکیل می‌دهند، ندارد.

به نوشته فارین پالیسی، حوثی‌ها اخیراً شهر بندری مخا و یک جزیره در نزدیکی باب‌المندب را تصرف کرده‌اند؛ اقدامی که توانایی آنها برای تهدید کشتی‌های سعودی را افزایش داده است.

این نشریه همچنین به گزارش‌هایی درباره توقف بارگیری نفت در بندر ینبع اشاره کرده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع تجاری، عربستان در ۱۵ سپتامبر بارگیری نفت در این بندر دریای سرخ را متوقف کرد. در همان هفته نیز گزارش شد که شرکت آرامکو به پالایشگاه‌های اروپایی اطلاع داده است که برای مدتی قادر به تحویل محموله‌های نفتی نخواهد بود. در ادامه، حملات حوثی‌ها به داخل خاک عربستان گسترش یافت و ریاض، فرودگاه بین‌المللی اصلی این شهر و برخی تأسیسات نفتی هدف حمله قرار گرفتند.

در پی حمله به خط لوله، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، بنا بر گزارش فارین پالیسی، دو بار با دونالد ترامپ تماس گرفت و از آمریکا خواست برای متوقف کردن پیشروی حوثی‌ها، مواضع این گروه را هدف قرار دهد. با این حال، کاخ سفید با این درخواست موافقت نکرد.

ترامپ نیز در اظهاراتی درباره یمن گفت که حوثی‌ها به آمریکا اعلام کرده‌اند قصد جنگ با واشنگتن را ندارند و ترجیح می‌دهند آمریکا در این درگیری دخالت نکند. او همچنین مدعی شد که حوثی‌ها اجازه عبور بیشتر کشتی‌ها را می‌دهند و تنها از یک کشور ناراضی هستند.

فارین پالیسی در بخش دیگری از گزارش خود به عملیات آمریکا علیه انصارالله در سال ۲۰۲۵ پرداخته و نوشته است که واشنگتن در مارس همان سال حملات هوایی علیه مواضع این گروه در یمن را آغاز کرد. هدف اعلام‌شده آمریکا، بازگرداندن آزادی کشتیرانی در دریای سرخ بود.

این گزارش افزود، با این حال، آمریکا پس از حدود یک ماه و نیم عملیات هوایی، حدود یک میلیارد دلار مهمات مصرف کرد و چند فروند جنگنده خود را از دست داد؛ در حالی که نتوانست حملات حوثی‌ها به کشتی‌ها را متوقف کند. فارین پالیسی همچنین به افشای برنامه‌های نظامی آمریکا از طریق پیام‌رسان سیگنال اشاره کرده و نوشته است که واشنگتن در نهایت عملیات را متوقف کرد و آن را موفقیت‌آمیز توصیف کرد.

این وضعیت، عربستان را در موقعیت دشواری قرار داده است. ریاض خود نیز در واکنش به حملات حوثی‌ها به بمباران مواضع این گروه در یمن ادامه داده، اما عربستان طی سال‌ها جنگ در یمن نتوانسته حوثی‌ها را شکست دهد. این نشریه همچنین نیرو‌های مسلح عربستان را با وجود بودجه نظامی قابل توجه، از نظر ساختاری وابسته به حمایت آمریکا توصیف کرده است.

در چنین شرایطی، عربستان تلاش کرده است بخشی از کاهش صادرات خود را با انتقال نفت از یک نفتکش به نفتکش دیگر در نزدیکی سواحل عمان جبران کند، اما این گزارش تأکید دارد که این روش نمی‌تواند تمام حجم نفت ازدست‌رفته را پوشش دهد.

بر اساس این گزارش، بحران کنونی نشان می‌دهد که عربستان همزمان با تهدید مسیر‌های صادراتی در خلیج فارس، با افزایش فشار در دریای سرخ و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های زمینی انتقال نفت مواجه است؛ در حالی که تکیه چند دهه‌ای این کشور بر حمایت امنیتی آمریکا، دست‌کم در شرایط کنونی، نتوانسته مانع گسترش این تهدید‌ها شود.