دانشجوی دپارتمان علوم رایانه و اطلاعات دانشگاه پنسیلوانیا در گفتوگو با آناتک:
مسیر روشن تغییر سبد سوخت با اهرم فناوری؛ نگاهی به مشوقهای تحولآفرین دولت برای سبد انرژی کشور
به گزارش خبرگزاری آنا موضوع ناترازی سوخت در ایران طی سالهای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای حوزه انرژی تبدیل شده است؛ چالشی که تنها به فاصله میان تولید و مصرف بنزین محدود نمیشود و با مسائلی همچون افزایش هزینه یارانهها، رشد مصرف، فرسودگی ناوگان حملونقل و محدودیتهای زیرساختی در بخش حملونقل عمومی و سوختهای جایگزین گره خورده است.
در چنین شرایطی، این پرسش مطرح میشود که پس از اجرای سیاستهای اخیر در حوزه قیمتگذاری بنزین، گام بعدی دولت برای جلوگیری از تشدید ناترازی چه باید باشد و آیا میتوان تنها با افزایش قیمت، مصرف سوخت را بهصورت پایدار مدیریت کرد؟
محمدصادق مهرجو، کارشناس ارشد حوزه انرژی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا گفت: حل این مسئله نیازمند عبور از راهکارهای مقطعی و حرکت به سمت مجموعهای از سیاستهای ساختاری است؛ سیاستهایی که از مدیریت و کاهش مصرف آغاز میشود و تا نوسازی ناوگان، توسعه سوختهای جایگزین و اصلاح نظام توزیع یارانه انرژی ادامه پیدا میکند.
واردات، راهحل پایدار ناترازی نیست
مهرجو با اشاره به شرایط مصرف بنزین در ماههای مختلف سال اظهار کرد: میزان مصرف سوخت در کشور تحت تأثیر شرایط فصلی قرار دارد و ماه مهر به دلیل بازگشایی مدارس و دانشگاهها و افزایش استفاده از وسایل نقلیه شخصی و عمومی، میتواند با افزایش مقطعی مصرف همراه باشد. با این حال، بهطور معمول پس از پایان فصل تابستان و عبور از ماههای پرتقاضا، میزان مصرف بنزین کاهش پیدا میکند و همین مسئله میتواند بخشی از فشار ناشی از ناترازی را کاهش دهد.
این کارشناس ارشد حوزه انرژی با تأکید بر اینکه اتکا به واردات نمیتواند راهکار اصلی کشور برای مدیریت ناترازی باشد، گفت: در شرایط فعلی باید بیش از گذشته بر مدیریت مصرف داخلی تمرکز شود و امیدوار بود اقداماتی که در حوزه سیاستگذاری سوخت انجام شده، بتواند به کاهش مصرف منجر شود. امنیت و پایداری ظرفیت پالایشی کشور یکی از موضوعات مهم در تأمین سوخت است و هرگونه اختلال در فعالیت پالایشگاهها میتواند شرایط تأمین فرآوردههای نفتی را پیچیدهتر کند.
افزایش قیمت بهتنهایی مصرف را مدیریت نمیکند
مهرجو در ادامه با اشاره به سیاستهای قیمتی در حوزه بنزین تصریح کرد: تصور اینکه تنها با افزایش قیمت بتوان مصرف را بهطور معنادار کاهش داد، چندان واقعبینانه نیست. در کنار اصلاحات قیمتی، باید مجموعهای از اقدامات غیرقیمتی در دستور کار قرار گیرد. فرهنگسازی برای کاهش سفرهای غیرضروری، تشویق خانوارها به استفاده بهینه از خودروهای شخصی و حرکت به سمت مدیریت تقاضای سفر از جمله اقداماتی است که میتواند در کاهش مصرف مؤثر باشد.
این کارشناس حوزه انرژی در عین حال خاطرنشان کرد: سیاستهای قیمتی در شرایطی میتوانند موفق باشند که زیرساختهای لازم نیز فراهم شده باشد. نمیتوان مردم را صرفاً با افزایش قیمت به استفاده از حملونقل عمومی سوق داد، زیرا مترو، اتوبوسرانی، تاکسیرانی و تاکسیهای اینترنتی هرکدام ظرفیت مشخصی برای جابهجایی مسافر دارند. پیش از اعمال فشار بیشتر برای انتقال مردم از خودروهای شخصی به حملونقل عمومی، باید ظرفیت ناوگان موجود و امکان پاسخگویی آن به افزایش تقاضا مورد توجه قرار گیرد.
یارانه بیشتر برای دارندگان خودروهای بیشتر
این کارشناس ارشد حوزه انرژی یکی دیگر از چالشهای موجود را نحوه توزیع یارانه سوخت دانست و گفت: در شرایط فعلی، افرادی که تعداد خودروهای بیشتری دارند، عملاً از یارانه بیشتری نیز استفاده میکنند و این سازوکار با اصول عدالت در توزیع منابع عمومی سازگاری چندانی ندارد. با افزایش نرخ ارز، هزینه واردات بنزین و همچنین هزینههای جاری پالایشگاهها افزایش پیدا میکند و در نتیجه میزان یارانهای که دولت برای بخش سوخت پرداخت میکند نیز بیشتر میشود.
مهرجو ادامه داد: بخشی از منابع مورد نیاز برای تأمین یارانهها از محل فروش حاملهای انرژی تأمین میشود و به همین دلیل، اصلاح سازوکار فعلی و حرکت به سمت روشهایی که یارانهها را مستقیمتر در اختیار شهروندان قرار دهد، میتواند در بلندمدت مورد توجه قرار گیرد.
نسخه پیشنهادی ترکیب سیاستهای قیمتی و غیرقیمتی
این کارشناس حوزه انرژی درباره گام بعدی دولت برای مدیریت ناترازی بنزین گفت: سیاستگذاری در این حوزه باید بر پایه یک بسته جامع انجام شود و اقدامات قیمتی تنها یکی از اجزای این بسته باشد. در کنار اصلاح قیمتها، باید فرهنگسازی برای مدیریت مصرف دنبال شود، ظرفیت ناوگان حملونقل گازسوز افزایش یابد و دسترسی مردم به جایگاههای عرضه گاز نیز توسعه پیدا کند.
مهرجو استفاده گستردهتر از خودروهای برقی را نیز یکی دیگر از مسیرهای کاهش وابستگی به بنزین دانست و گفت: دولت باید با ارائه ابزارها و مشوقهای مناسب، مردم را به استفاده از خودروهای برقی تشویق کند تا بخشی از فشار موجود بر مصرف بنزین کاهش پیدا کند. اگر بتوان تنها حدود ۱۰ درصد از مصرف بنزین کشور را کاهش داد، بخش قابل توجهی از مشکل ناترازی قابل مدیریت خواهد بود؛ بنابراین مجموعهای از اقدامات کوچک و مکمل میتواند در مجموع اثر قابل توجهی بر بازار سوخت داشته باشد.
ناوگان فرسوده، موتور پنهان افزایش مصرف
مهرجو تصریح کرد: یکی از مهمترین موانع مدیریت مصرف سوخت در کشور، فرسودگی ناوگان حملونقل است. در کشور حدود ۶ تا ۷ میلیون موتورسیکلت و بیش از ۲۲ میلیون خودروی سواری وجود دارد که بخشی از آنها بیش از ۱۵ سال عمر دارند و از فناوریهای قدیمی استفاده میکنند. استفاده از فناوریهای قدیمی به معنای مصرف بیشتر سوخت است و این مسئله در بخش حملونقل جادهای و بهویژه ناوگان سنگین، ابعاد جدیتری پیدا میکند.
مهرجو با اشاره به وضعیت کامیونها و خودروهای باری کشور گفت: متوسط عمر بخشی از ناوگان حملونقل جادهای بسیار بالاست و خودروهای سنگینی با عمر بیش از ۳۰ و ۴۰ سال و حتی در مواردی با عمر بسیار بالاتر همچنان در چرخه حملونقل کشور فعالیت دارند. فناوریهای جدید در جهان توانستهاند مصرف سوخت ناوگان حملونقل سنگین را کاهش دهند، اما ادامه فعالیت خودروهای فرسوده و قدیمی در کشور به معنای مصرف بالاتر گازوئیل و افزایش هزینههای اقتصادی است.
زمستان و انتقال فشار به سوخت مایع
مهرجو درباره وضعیت تأمین سوخت در فصل سرد سال نیز گفت: به نظر نمیرسد خودروهای سنگین و خودروهای گازسوز با مشکل جدی در تأمین سوخت مواجه شوند، اما فشار اصلی در فصل زمستان بیشتر بر بخش نیروگاهی و صنعتی متمرکز خواهد شد. با افزایش مصرف گاز در بخش خانگی، نیروگاهها برای تأمین انرژی مورد نیاز کشور ناچار به استفاده بیشتر از سوختهای مایع از جمله گازوئیل میشوند و همین مسئله فشار بر منابع سوخت مایع را افزایش میدهد.
این کارشناس حوزه انرژی ادامه داد: برخی نیروگاههای کوچکمقیاس نیز از گازوئیل استفاده میکنند و در شرایط محدودیت سوخت ممکن است با کاهش اولویت در تأمین یا محدودیت فعالیت مواجه شوند.
نوسازی ناوگان فرصتی برای افزایش صادرات گازوئیل
وی در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت مصرف گازوئیل اشاره کرد و گفت: قیمت پایین این فرآورده در بخش حملونقل موجب شده مصرف آن از سطح بهینه فاصله بگیرد، در حالی که کاهش مصرف داخلی میتواند ظرفیت قابل توجهی برای صادرات فرآوردههای نفتی ایجاد کند. اگر دولت بتواند با ارائه مشوقهای مناسب، طرحهای نوسازی ناوگان حملونقل سنگین را اجرا و متوسط عمر خودروهای جادهای را کاهش دهد، مصرف گازوئیل نیز کاهش پیدا خواهد کرد.
وی ادامه داد: کاهش مصرف داخلی میتواند علاوه بر مدیریت بهتر منابع انرژی، امکان استفاده از ظرفیت صادراتی فرآوردههای نفتی را نیز افزایش دهد و به ایجاد درآمدهای بیشتر برای کشور منجر شود.
مشکل چهار دههای با راهکارهای مقطعی حل نمیشود
این کارشناس ارشد حوزه انرژی در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: اتکا به راهکارهای صرفاً قیمتی نمیتواند کشور را به اهداف بلندمدت و پایدار در حوزه مدیریت انرژی برساند. معضلاتی که طی چند دهه در حوزه مصرف و قیمتگذاری انرژی شکل گرفته، با راهکارهای ساده و مقطعی قابل حل نیست و باید اصلاحات ساختاری در دستور کار قرار گیرد.
مهرجو، تنوعبخشی به سبد سوخت کشور را یکی از مهمترین محورهای این اصلاحات دانست و گفت: توسعه استفاده از سوختهای جایگزین، افزایش سهم گاز در حملونقل، توسعه خودروهای برقی، نوسازی خودروهای فرسوده و استفاده از خودروهای جدید و کممصرف باید بهصورت همزمان دنبال شود.
وی خاطرنشان کرد: تنها در صورتی میتوان به حل پایدار ناترازی بنزین و سایر فرآوردههای سوختی امیدوار بود که سیاستهای قیمتی در کنار توسعه زیرساختها، نوسازی ناوگان و اصلاح الگوی مصرف اجرا شوند؛ در غیر این صورت، افزایش قیمت بهتنهایی نمیتواند نسخه نهایی حل یکی از پیچیدهترین چالشهای اقتصاد انرژی کشور باشد.
انتهای پیام/
