انتقاد وزیر علوم از سلطه الگوریتمها بر زیستبوم فرهنگ
به گزارش خبرگزاری آنا، حسین سیمایی، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در اختتامیه چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی با تأکید بر اینکه وحدت به معنای حذف تفاوتها و یکسان شدن انسانها نیست، گفت: یک فرهنگ بالغ، فرهنگی نیست که در آن اختلاف وجود نداشته باشد بلکه فرهنگی است که میداند چگونه با اختلاف زندگی کند و آن را دستمایه نزاع و دشمنی قرار ندهد.
وزیر علوم سخنان خود را با تلاوت آیه شریفه «یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ» آغاز کرد و میلاد خجسته حضرت ختمی مرتبت رسول اکرم (ص) و امام جعفر صادق (ع) را به حاضران تبریک گفت.
سیمایی افزود: همچنان سوگوار بزرگترین منادی وحدت قرن حاضر هستیم که به دست عوامل تفرقه، آمریکا و اسرائیل، به شهادت رسید و از پیام راهگشای مقام معظم رهبری نیز سپاسگزاریم.
وی در ادامه با طرح یک پرسش درباره امکانپذیری وحدت اظهار داشت: پرسش یا نقدی که درباره امکان وحدت مطرح میشود این است که با وجود اندیشههای متفاوت و متکثر و مذاهب و ادیان گوناگون، وحدت چگونه امکانپذیر است؟ اساساً آیا وحدت تکویناً ممکن است؟ قرآن کریم میفرماید: «إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ». آیا واقعاً انتظار داریم حرکتی برخلاف طبیعت انسان و جامعه رخ دهد و همه تفاوتها از میان برود؟
وزیر علوم ادامه داد: اشکال اساسی این نقد آن است که وحدت را با شباهت و یکسانی یکی میپندارد. در حالی که تاریخ مسلمانان نشان میدهد بخش عمدهای از این تاریخ، فرهنگ تکصدایی نبوده است. در تاریخ تمدن اسلامی مذاهب کلامی گوناگون از اشعری و اعتزالی تا عدلیه و مذاهب مختلف فقهی از حنبلی، شافعی و مالکی تا جعفری و همچنین مکاتب گوناگون تفسیری در کنار یکدیگر حضور داشتهاند و فرهنگ مدارا و تحمل میان آنها وجود داشته است.
سیمایی گفت: بخش بزرگی از تاریخ اسلام حاکی از مدارای میان فرهنگهاست و این مدارا حتی در مواجهه با ادیان دیگر نیز دیده میشود. مسلمانان در بخشهایی مهم از تاریخ خود نسبت به یهودیت، مسیحیت و سایر اقلیتهای دینی اهل تحمل و مدارا بودهاند.
وی در ادامه به دیدگاه یکی از اسلامشناسان معاصر غربی و آلمانی اشاره کرد و گفت: این موضوع درباره مدارای مسلمانان تئوریزه شده و مفهوم آن در تاریخ تمدن اسلامی توضیح داده شده است. در این نگاه مسلمانان از یک فرهنگ چندصدایی یا چندمعنایی برخوردار بودهاند و مفهوم مرکزی این نظریه «ابهام»، تنوع و تکثر است.
وزیر علوم افزود: براساس این دیدگاه، مسلمانان عموماً اهل مدارا بودند و این ورود خشن مدرنیته به جهان اسلام بود که طردگرایی و خشونت را بازتولید کرد و به تعصب دامن زد. امروز نیز شبکههای اجتماعی و الگوریتمهای هوش مصنوعی درصدد بازتولید دوباره تکصدایی و یکسانانگاری هستند و میتوانند خردهفرهنگها، تنوعها و تکثرها را پایمال کنند.
سیمایی با بیان اینکه تشریع قرآن کریم مطابق با تکوین است، گفت: قرآن از یک طرف میفرماید «إِنَّا خَلَقْنَاکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ» و از طرف دیگر در مواجهه با پیروان سایر ادیان میفرماید: «لَا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَلَمْ یُخْرِجُوکُمْ مِنْ دِیَارِکُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ».
وی تأکید کرد: معنای این آیه آن است که صرف «دیگری بودن» دلیل بر نفی و طرد نیست و دلیلی برای جهاد و قتال محسوب نمیشود. آنچه عامل و موجه قتال و جهاد میشود عداوت و دشمنی است، نه صرف تفاوت.
وزیر علوم گفت: باید به فرهنگ اسلام و تاریخ پرافتخار تمدن اسلامی افتخار کنیم؛ تمدنی که قرنها توانسته است با مدارا، تحمل و منطق میان مذاهب، ادیان و فرهنگهای گوناگون نوعی وحدت ایجاد کند.
سیمایی با اشاره دوباره به آیه «وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا» افزود: قرآن کریم هدف از این تنوع را «لِتَعارَفُوا» یعنی شناخت متقابل بیان میکند؛ بنابراین تفاوت به منزله حذف، طرد و بداخلاقی نیست.
وی در جمعبندی سخنان خود گفت: پاسخ قرآن به اختلافها و تفاوتهای انسانی، شبیهسازی و یکسانسازی نیست. پاسخ قرآن «لِتَعارَفُوا» است. جامعهای که از تفاوت میترسد دست به اجبار میزند. یک فرهنگ بالغ، فرهنگی نیست که در آن اختلاف وجود نداشته باشد بلکه فرهنگی است که میداند چگونه با اختلاف زندگی کند و آن را دستمایه نزاع و دشمنی قرار ندهد.
وزیر علوم با اشاره به آیه «لَا تَنَازَعُوا فَتَفْشَلُوا» خاطرنشان کرد: مسئله این است که باید اخلاق مواجهه با تفاوتها را بیاموزیم؛ زیرا تفاوتها قابل انکار نیستند.
انتهای پیام/
