دانشگاه آزاد میتواند حلقه واسط میان علوم انسانی و نهادهای تصمیمگیر در جنگ باشد
علیرضا شمشیری، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی و رئیس کمیته علمی حقوق در مرکز مطالعات، برنامهریزی و تعالی معاونت علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار آنا، با اشاره به ضرورت بررسی ابعاد مختلف جنگ از منظر رشتههای گوناگون، اظهار کرد: علوم انسانی مجموعهای از علوم متعدد است که با مهمترین پدیده خلقت، یعنی انسان، ارتباط دارد و هر یک از این علوم به بخشی از ابعاد فردی و اجتماعی انسان میپردازند.
وی افزود: اگر علوم انسانی بخواهد کارکرد و اثربخشی واقعی خود را داشته باشد، باید میان رشته ها ارتباطات تعریفشده و دقیقی شکل بگیرد؛ چراکه بسیاری از مسائل پیچیده امروز، بهویژه در شرایط جنگ، تنها از منظر یک رشته قابل تحلیل نیستند و نیازمند نگاه بینرشتهای هستند.
جنگ؛ مسئلهای فراتر از یک حوزه تخصصی
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی با بیان اینکه وقوع جنگ و تجاوز از سوی یک کشور متخاصم، مجموعهای از مسائل پیچیده را به دنبال دارد، ادامه داد: در چنین شرایطی، موضوعات مختلفی از روانشناسی و مسائل اجتماعی گرفته تا اقتصاد، مدیریت، حقوق، علوم سیاسی و روابط بینالملل درگیر میشوند و اگر این حوزهها با یکدیگر تعامل نداشته باشند، نمیتوان انتظار داشت هر کدام بهتنهایی اثربخشی مطلوب خود را داشته باشند.
شمشیری گفت: برای نمونه، ممکن است نیروهای نظامی که با شجاعت و فداکاری از کشور دفاع میکنند، در برخی موارد با ظرایف حقوقی و ملاحظات حقوق بینالملل آشنایی تخصصی نداشته باشند و اظهارنظری صورت گیرد که در ادامه بتواند برای کشور و منافع ملی هزینه ایجاد کند.
وی تصریح کرد: ارتباط دقیق میان علوم مختلف میتواند در صیانت از منافع ملی و حداکثرسازی مصلحت عمومی مؤثر باشد و دانشگاهها باید این ضرورت را در فعالیتهای علمی و پژوهشی خود مورد توجه قرار دهند.
ضرورت پیوند حقوق بینالملل و روابط بینالملل
رئیس کمیته علمی حقوق در مرکز مطالعات، برنامهریزی و تعالی معاونت علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی، یکی از نمونههای مهم این نگاه بینرشتهای را ارتباط میان حقوق بینالملل و روابط بینالملل دانست و گفت: اگر حقوق بینالملل و روابط بینالملل بهدرستی در کنار یکدیگر دیده نشوند، در فرآیندهایی مانند مذاکره و توافق برای پایان دادن به جنگ، نمیتوان به خروجی مطلوب دست یافت.
وی با اشاره به برگزاری نشستهای تخصصی برای بررسی آسیبشناسی مذاکرات اظهار کرد: نشستی با موضوع آسیبشناسی مذاکرات برگزار شد و در آن، مسائل و چالشهایی که امروز با آنها مواجه هستیم مورد توجه قرار گرفت؛ اما متأسفانه برخی مسائل در آن مقطع مغفول ماند و در نهایت نتیجهای که انتظار میرفت، محقق نشد.
شمشیری تأکید کرد: هرچه بتوانیم علوم مختلف را به یکدیگر نزدیکتر کنیم و میان ظرفیتهای تخصصی آنها ارتباط مؤثرتری ایجاد کنیم، میتوان امیدوار بود که نتیجه مطلوبتری برای ملت و کشور حاصل شود.
حلقه مفقوده؛ ارتباط دانشگاه و نهادهای تصمیمگیر
این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به نقش دانشگاه در انتقال یافتههای علمی به مسئولان و نهادهای تصمیمگیر، گفت: ما سالها درباره حلقه مفقوده میان دانشگاه و صنعت صحبت کردهایم و این موضوع به یکی از مباحث شناختهشده در کشور تبدیل شده است؛ اما در شرایط جنگ، باید به حلقه مفقوده دیگری توجه کنیم و آن، ارتباط میان علوم انسانی دانشگاهها و نهادهای تصمیمگیر است.
وی افزود: در دانشگاه، اطلاعات، دادهها، نظریهها و دکترینهای حقوقی دقیق و قابل استفادهای تولید میشود، اما متأسفانه این محصولات علمی در بسیاری از موارد به دست مراجع تقنینی و قانونگذار نمیرسد.
شمشیری دو راهکار را برای حل این مشکل پیشنهاد کرد و گفت: نخست اینکه نمایندگانی از نهادهای تقنینی و اجرایی در نشستها و محافل علمی دانشگاه حضور داشته باشند تا مستقیماً در جریان مباحث و یافتههای علمی قرار بگیرند. برای مثال، معاونت حقوقی ریاستجمهوری میتوانست در ایام جنگ حضور فعالتری در این عرصه داشته باشد.
وی ادامه داد: البته اخیراً جلساتی با حضور رئیسجمهور و برخی حقوقدانان و نهادهای حقوقی دستگاه اجرایی برگزار شده است، اما انتظار این بود که در طول دوره جنگ و بهویژه در آن ۴۰ روز، این ارتباط و حضور جدیتر دنبال شود.
دانشگاه آزاد میتواند محصولات علمی را در اختیار دستگاههای تصمیمگیر قرار دهد
رئیس کمیته علمی حقوق در مرکز مطالعات، برنامهریزی و تعالی معاونت علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی راهکار دوم را استفاده مستقیم دستگاههای اجرایی و حاکمیتی از محصولات علمی دانشگاه عنوان کرد و گفت: راه دیگر این است که دستگاههای اجرایی و حاکمیتی از دانشگاهها بخواهند محصولات علمی تولیدشده را در اختیار آنها قرار دهند و از این ظرفیت در فرآیند تصمیمگیری استفاده کنند.
وی با اشاره به فعالیتهای کمیته علمی حقوق در دانشگاه آزاد اسلامی افزود: در همین کارگروه و کمیته علمی حقوق، یک نمونه مشخص از این اقدامات انجام شد و بستههای سیاستی حقوقی تهیه و رونمایی شد که این اقدام با حضور و حمایت رئیس محترم دانشگاه آزاد اسلامی، دکتر رنجبر، انجام گرفت.
شمشیری ادامه داد: اگر دستگاههای اجرایی و حاکمیتی از چنین محصولاتی استفاده کنند، این مسئله علاوه بر کمک به تصمیمگیریهای کشور، برای استادان دانشگاه نیز ایجاد انگیزه میکند.
وی با بیان اینکه انگیزه استادان دانشگاه صرفاً مادی نیست، اظهار کرد: خوشبختانه در رشته حقوق برای بسیاری از استادان، انگیزههای مادی در اولویتهای بعدی قرار دارد. زمانی که یک استاد دانشگاه میبیند محصول علمی که برای تهیه آن ساعتها، دهها و حتی صدها ساعت زمان صرف کرده، مورد استفاده یک نهاد سیاسی یا تصمیمگیر قرار میگیرد، انگیزه پیدا میکند که در جلسات بعدی نیز حضور داشته باشد، بحث کند و به تولید علمی ادامه دهد.
حضور همزمان دانشگاه و دستگاههای اجرایی در فرآیند سیاستگذاری
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی تأکید کرد: بنابراین باید یکی از این دو مسیر، یا ترجیحاً هر دو مسیر، در دستور کار دستگاههای اجرایی و حاکمیتی قرار گیرد؛ یعنی یا نمایندگان این دستگاهها در جلسات علمی حضور داشته باشند و از نزدیک با ظرفیتهای دانشگاه آشنا شوند، یا از دانشگاهها و استادان بخواهند محصولات علمی و سیاستی خود را در اختیار آنها قرار دهند.
وی خاطرنشان کرد: اگر این ارتباط به شکل منسجم و مستمر ایجاد شود، میتوان انتظار داشت که ظرفیتهای علمی دانشگاه در مسائل واقعی کشور مورد استفاده قرار گیرد و در نهایت نتیجه مطلوب، یعنی صیانت از منافع ملی، حاصل شود.
شمشیری در پایان با تأکید بر ظرفیت دانشگاه آزاد اسلامی در این زمینه گفت: دانشگاه آزاد اسلامی به دلیل گستردگی و برخورداری از استادان و متخصصان در رشتههای مختلف، میتواند یکی از مهمترین بسترهای شکلگیری این ارتباط بینرشتهای و ایجاد پیوند میان دانشگاه و نهادهای تصمیمگیر باشد. استفاده از این ظرفیت میتواند علوم انسانی را از سطح تولید نظریه و مقاله به مرحله اثرگذاری مستقیم بر سیاستگذاری و تصمیمگیریهای کشور نزدیکتر کند.
انتهای پیام/
