بازخوانی راهبرد رهبر شهید انقلاب برای رستاخیز علمی/ ایران تا دو دهه آینده به «مرجعیت علمی» جهان دست می‌یابد

محمد اسحاقی، معاون پژوهش و آموزش مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی در گفت‌و‌گو  با خبرنگار آنا، با تأکید بر اینکه رهبر شهید معظم انقلاب پیشران و مدافع اصلی جریان علم و نخبگان در کشور بودند، تصریح کرد: دستیابی به مرجعیت علمی نیازمند باور قلبی نخبگان به راهبرد «ما می‌توانیم» است؛ راهبردی که اکنون در حوزه‌های پیچیده فناوری به دست جوانان زیر ۳۰ سال ایرانی محقق شده است.

رهبری؛ حامی بی‌قید و شرط جریان علم

اسحاقی با اشاره به نگاه راهبردی رهبر انقلاب به حوزه علم و فناوری گفت: ایشان جمله‌ای تاریخی دارند که می‌فرمایند «تا نفس دارم از جریان علم کشور حمایت می‌کنم»؛ این جمله تنها یک توصیه نیست، بلکه یک باور قلبی است که در تمام دیدار‌ها و پیگیری‌های ایشان نمود عینی دارد. توجه وافر رهبری به نخبگان، اساتید و مراکزعلمی تا حصول نتیجه، منجر به شکل‌گیری نهاد‌های تخصصی مانند معاونت علمی ریاست‌جمهوری و بنیاد ملی نخبگان شده است. ایشان در عالی‌ترین سطح، مدافع دانشمندان و پژوهشگران هستند و با باور به ظرفیت‌های درونی، مسیر پیشرفت را ترسیم می‌کنند.

«ما می‌توانیم»؛ کلید دستیابی به مرجعیت علمی

وی افزود: تعیین «مرجعیت علمی» به عنوان یک هدف کلان، ریشه در ظرفیت‌های عظیم موجود در کشور دارد. پژوهشگران و کسانی که در حوزه دانش فعالیت می‌کنند، باید به این باور برسند که «ما می‌توانیم»؛ استراتژی مهمی که در عرصه‌های دشواری همچون هوافضا، هسته‌ای و علوم پزشکی به اثبات رسیده است. اکنون میانگین سنی دانشمندان ما در فناوری‌های پیشرفته (های‌تِک) زیر ۳۰ سال است و تمامی این متخصصان، محصول دانشگاه‌های ایران هستند. بنابراین، برای رسیدن به مرجعیت علمی، ابتدا باید مفهوم و چرایی آن تبیین شود تا هر فرد جایگاه و سهم خود را در این مسیر پیدا کند.

نقش بی‌بدیل زنان در جهش علمی کشور

معاون پژوهش و آموزش مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود، به حضور چشمگیر بانوان در عرصه‌های علمی اشاره کرد و گفت: وضعیت حضور زنان دانشمند در ایران با قبل از انقلاب و حتی کشور‌های منطقه قابل مقایسه نیست. پیش از انقلاب، تعداد اعضای هیئت علمی محدود و ۵ هزار نفر بود و سهم ناچیزی از آن به بانوان اختصاص داشت، اما امروز ۳۰ درصد اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های ما را زنان تشکیل می‌دهند.

وی ادامه داد: دختران جوان ما به عنوان استعداد‌های درخشان در تمام عرصه‌ها اعم از پزشکی، هسته‌ای، صنایع زیستی و تولیدات پیشرفته در کنار مردان دوشادوش یکدیگر فعالیت می‌کنند. در المپیاد‌ها و مسابقات جهانی نیز دختران ما سرآمد هستند و رتبه‌های اول تا سوم را کسب می‌کنند. در جمهوری اسلامی، تحت آموزه‌های پیامبر اکرم (ص) مبنی بر فریضه بودن علم برای همه، هیچ مرز جنسیتی، سنی یا جغرافیایی برای دستیابی به مرز‌های دانش وجود ندارد.

قدرت علمی؛ ضامن عزت و هویت ملی

اسحاقی با اشاره به سنت‌های الهی در مسیر پیشرفت افزود: هر مسیر بزرگی با سختی‌ها و سنگ‌اندازی‌ها همراه است، اما رهبر حکیم انقلاب با دلگرمی و راهنمایی، این مسیر را برای جوانان هموار می‌کنند. علم، پایه اصلی قدرت است؛ قدرتی که برای حفظ امنیت، عزت، شرف و هویت یک ملت ضروری است. در دنیایی که قدرت‌های مستکبر به دنبال سلطه‌گری هستند، تنها راه بقا و پایداری، کسب قدرت علمی است؛ قدرتی که هدف آن نه ظلم به دیگران، بلکه صیانت از آرمان‌های یک ملت است.

مرجعیت علمی؛ تفاوت میان «سرآمدی» و «مرجعیت»

اسحاقی با تبیین دقیق مفهوم مرجعیت علمی، تصریح کرد: ما باید میان «سرآمدی علمی» و «مرجعیت علمی» تفکیک قائل شویم. در برخی رشته‌های پزشکی و حوزه‌های دیگر، ایران هم‌اکنون به سرآمدی دست یافته است، اما مرجعیت علمی مرحله‌ای فراتر است. متأسفانه هنوز تصویر دقیقی از این مفهوم نزد برخی دانشگاهیان وجود ندارد. وقتی رهبر حکیم شهید انقلاب نقشه راه و مقصدی را برای اصحاب علم و حوزه تعیین می‌کنند، وظیفه نخبگان این است که روی «چیستی»، «چرایی» و «چگونگی» آن مطالعه و هم‌اندیشی کنند. رسانه‌ها و همایش‌های علمی باید بستری فراهم کنند تا صاحب‌نظران با بررسی تجارب موفق، راهکار‌های عملیاتی‌سازی این مسیر را تبیین نمایند.

رستاخیز علمی؛ فراتر از پیشرفت‌های مقطعی

وی با یادآوری فرمایشات رهبر شهید انقلاب مبنی بر لزوم پرهیز از قانع شدن به پیشرفت‌های موجود، اظهار داشت: جهان با سرعت در حال حرکت است و ما نیز نباید متوقف شویم. خوشبختانه دانش ما در ایران «بومی» است؛ دانشی که بر پایه استعداد‌های درخشان (IQ و EQ بالا)، پایداری جوانان ایرانی و سنت تمدنی اسلامِ قرن سوم و چهارم بنا شده است. این دانش برخلاف الگو‌های وارداتی، پایدار و نفوذناپذیر است.

اسحاقی افزود: برای تحقق «رستاخیز علمی»، باید اسناد راهبردی دانشگاه‌ها بازنگری شده و رشته‌های تحصیلی متناسب با این اهداف بزرگ تغییر یابند. هرچقدر در این مسیر سرمایه‌گذاری و تلاش کنیم، به همان میزان از ثمرات آن برای آینده کشور بهره‌مند خواهیم شد.

نگاهی به دو دهه آینده؛ بازگشت به اندیشه‌ها

معاون مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی در پایان با اشاره به شخصیت رهبر معظم انقلاب، گفت: ایشان عمر خود را وقف خدمت به ملت کرده و همواره خود را خادم این مردم می‌دانند. وظیفه امروز ما در مقابل این شخصیت عظیم، شناخت عمیق اندیشه‌های ایشان است. این بازگشت به اندیشه‌ها و شناخت مبانی فکری انقلاب، می‌تواند امید به آینده را در جامعه تقویت کند. ما امیدواریم با این رجعت فکری و شکل‌گیری یک رستاخیز علمی، در دو دهه آینده شاهد افق‌های روشن‌تری از تمدن نوین اسلامی و دستیابی قطعی به جایگاه مرجعیت علمی در جهان باشیم.