یادداشت
اینفوگرافیکها به ابزاری قدرتمند برای فریب ذهن تبدیل شدهاند
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، برنامه «پیدای پنهان» با موضوع آسیبشناسی اینفوگرافیکها یا دادهنماها، تکنیکهای فریب بصری و نقش سواد رسانهای و هوش مصنوعی در مواجهه با آنها و با حضور سید علیرضا محسنی، کارشناس ارتباط تصویری، به روی آنتن رفت.
سید علیرضا محسنی با اشاره به ماهیت و کارکرد دوگانه دادهنماها در فضای رسانهای امروز گفت: اینفوگرافیک در واقع شکلی از بازنمایی بصری اطلاعات است که با ترکیب عناصر گرافیکی نظیر نمودارها، آیکونها و رنگها با محتوای متنی، به سادهسازی مفاهیم پیچیده میپردازد.
وی با بیان اینکه این ابزار همزمان میتواند سادهترین واقعیتها را به شکلی تحریفشده نمایش دهد، اظهار کرد: اینفوگرافیکها در کنار کارآمدی بالا در انتقال سریع پیام، واجد یک دوگانگی ذاتی هستند و میتوانند بهعنوان ابزاری بالقوه و قدرتمند برای فریب بصری مخاطب مورد سوءاستفاده قرار گیرند.
این کارشناس ارتباط تصویری با اشاره به فرایند تولید اینفوگرافیکها افزود: هر داده نمایی که طراحی میشود، خروجی انتخابها و گزینشهای یک تیم اعم از پژوهشگر، تولیدکننده محتوا و طراح است. این انتخابها ذاتاً دارای بار تفسیری هستند و نمیتوان آنها را کاملاً بیطرفانه تلقی کرد.
وی اظهار کرد: ظاهر منسجم و علمی این گرافیکها باعث میشود یک توهم عینیت در ذهن مخاطب ایجاد شود؛ بهطوری که مخاطب تصور میکند با یک حقیقت محض و علمی روبهرو است و در نتیجه، گارد انتقادی خود را در برابر پیام از دست میدهد.
محسنی در مصاحبه با رادیو گفتوگو با بیان اینکه دستکاری بصری دادهها یکی از ترفندهای کلاسیک در این حوزه است، گفت: یکی از مهمترین چالشها، تغییر عامدانه در مقیاس محورها، بهویژه در محورهای عمودی نمودارهاست. طراح میتواند با فشردهسازی یک بازه عددی، نوسانات بسیار مهم و حیاتی را پنهان کند و یا برعکس، با گسترش بیش از حد بازهها، تغییرات بسیار جزئی و کماهمیت را بهعنوان یک بحران یا جهش بزرگ برجسته سازد.
وی با اشاره به ورود ابزارهای نوین به این عرصه اظهار کرد: با گسترش هوش مصنوعی، خطرات و آسیبهای این حوزه بهشدت دوچندان شده است. درگذشته، اعمال سوگیریها نیازمند دخالت مستقیم و آگاهانه طراح انسانی بود، اما اکنون هوش مصنوعی و پلتفرمهای آماده، این فرایند را خودکار کردهاند.
این کارشناس ارتباط تصویری افزود: در چنین فضایی، اینفوگرافیکها از یک ابزار ساده برای تبیین دادهها، به ابزارهایی خطرناک برای اقناع سریع و تسخیر احساسات مخاطب تبدیل شدهاند.
وی با تأکید بر لزوم تغییر جایگاه مخاطبان در مواجهه با پیامهای بصری گفت: مخاطب امروز برای درامانماندن از این فریبها، باید از یک مصرفکننده منفعل خارج شده و به یک تحلیلگر و پرسشگر فعال تبدیل شود.
محسنی افزود: برای سنجش اعتبار هر اینفوگرافیک، مخاطب باید این پنج پرسش اساسی را از خود بپرسد منبع دادهها کجاست؟ آیا تناسبات و محورهای نمودار بهدرستی و بدون دستکاری رسم شدهاند؟ چه اطلاعات یا بازههای زمانی مهمی از این تصویر کنار گذاشته شدهاند تا این نتیجهگیری خاص حاصل شود؟ نقش رنگها و نمادها چیست؟ ذینفع نهایی کیست؟
وی با بیان اینکه نباید فریب زیبایی و جذابیتهای گرافیکی را خورد، اظهار کرد: توصیه اکید ما به شهروندان در عصر وفور اطلاعات این است که هرگز با دیدن یک تصویر جذاب، بلافاصله محتوای آن را نپذیرند؛ بلکه با تقویت نگاه نقادانه، همواره به دنبال کشف لایههای پنهان و حقیقت پشت این دادهنماها باشند.
انتهای پیام/
