قائم مقام رئیس بنیاد ملی نخبگان:
میکروبها کدام نقاط شهر را بیشتر دوست دارند
به گزارش خبرگزاری آنا؛ برای درک بهتر این جهان نامرئی، باید از آشناترین سطوح شهری شروع کنیم؛ سطحی که هر روز دهها دست آن را لمس میکنند.
دستگیره درها؛ نقطه تماس روزانه با جهان نامرئی
دستگیره درها از پرتماسترین سطوح شهری هستند. یک مطالعه جامع و فراتحلیل جهانی که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، با بررسی ۲۷ پژوهش مختلف، میزان آلودگی میکروبی دستگیرهها را در محیطهای عمومی و درمانی ارزیابی کرد. بر اساس این یافتهها، شیوع کلی آلودگی میکروبی روی دستگیرههای در حدود ۱۰ درصد (۹.۹۶ درصد) گزارش شده است.
جالب توجه اینکه در این بررسیها، آلودگیهای ویروسی (با شیوع ۱۷.۷۳ درصد) بسیار بیشتر از آلودگیهای باکتریایی (۶.۲۰ درصد) بودند. در میان باکتریهای شناساییشده، گونههای «باسیلوس» با سهم بیش از ۵۵ درصد غالب بودند و در بخش ویروسی نیز «روتاویروس» با ۶۲.۵ درصد بیشترین فراوانی را به خود اختصاص داد.
سرویسهای بهداشتی؛ کانونهای اصلی آلودگی
همه نقاط شهر به یک اندازه در معرض آلودگی نیستند. مطالعه جهانی دستگیرهها نشان داد که دستگیره در سرویسهای بهداشتی با میزان آلودگی ۲۳ درصدی، بیش از سه برابر سایر دستگیرههای عمومی و درمانی (۷.۷۵ درصد) آلوده هستند. همچنین محیطهای بیمارستانی (۱۰.۸۲ درصد) کمی بیشتر از فضاهای کاملا عمومی (۸.۹۷ درصد) بار میکروبی دارند. این یافتهها باعث شده تا پژوهشگران بر ضرورت پاکسازی هدفمند و مستمر نقاط پرتماس، بهویژه مکانهایی با تماس فیزیکی بالا، تأکید کنند.
مترو؛ شهری زیر شهر با یک اکوسیستم میکروبی
سطوح مترو یکی دیگر از کانونهای مطالعه زندگی میکروبی شهرهاست. کنسرسیوم جهانی «متاساب» (MetaSUB) که از سال ۲۰۱۵ توسط پژوهشگران دانشگاه وایل کرنل تأسیس شده، یک شبکه بینالمللی میانرشتهای متشکل از متخصصان ژنومیک، تحلیل داده، مهندسی، بهداشت عمومی و طراحی است که در بیش از ۱۰۰ کشور فعالیت میکند. این کنسرسیوم با نمونهبرداری از متروها، اتوبوسها، سیستمهای فاضلاب و بیمارستانها، به نقشهبرداری از میکروبیوم شهری میپردازد و گزارشهای آن در نشریات معتبری از جمله انجمن میکروبیولوژی آمریکا منتشر شده است.
مطالعات این پروژه نشان میدهد که سطح مترو فقط محل حضور چند میکروب شناخته شده نیست، بلکه مجموعهای متنوع از باکتریها، قارچها، یوکاریوتها و ویروسها را در خود جای داده است. در واقع، در نخستین مطالعه این گروه مشخص شد که تقریبا نیمی از DNA یافت شده روی سطوح مترو با هیچ موجود زنده شناخته شدهای تطابق ندارد! پژوهشگران دریافتند که ترکیب میکروبی این سطوح مانند یک «اثر انگشت زیستی» عمل میکند؛ برای مثال، میکروبهای مرتبط با محیط دریایی هنوز هم پس از سیلاب ناشی از طوفان سندی روی سکوهای مترو قابل شناسایی هستند.
آیا هر میکروبی که روی سطح شهر است خطرناک است؟
لزوما خیر. گزارش «انجمن میکروبیولوژی آمریکا» تأکید میکند که بیشتر باکتریهای شناخته شده در متروها بیخطر هستند، هرچند برخی عوامل بیماریزای فرصتطلب نیز در آنها یافت میشود. برخلاف تصور عموم، شهرها لزوما محیطهای خطرناکتری برای انتقال یا ایجاد مقاومت آنتیبیوتیکی نسبت به مناطق روستایی یا کشاورزی نیستند. با این حال، حضور ویروسهایی مانند روتاویروس روی دستگیرهها نشان میدهد که استانداردهای نظافت در نقاط پرتماس باید بسیار دقیقتر از ظاهرِ پاکیزه آنها باشد.
تمیزی شهری فقط پاک کردن سطح نیست
پاکیزگی شهرها فقط به تلاش رفتوروب محدود نمیشود، بلکه به مدیریت کلان و سیاستگذاری شهری بستگی دارد. پژوهشی گسترده در نشریه «مرزهای علوم محیطی» با بررسی دادههای ۲۸۵ شهر چین در طول ۲۲ سال (۲۰۰۱ تا ۲۰۲۳) نشان داد که شهرهایی که عنوان «شهر متمدن ملی» را دریافت کردند، در شاخصهایی مانند حجم جمعآوری زباله شهری، حجم تصفیه بیخطر پسماند، نرخ تصفیه بیخطر و ظرفیت مدیریت پسماند بهبود چشمگیری داشتند.
نکته مهم اینجاست که این بهبودها فقط یک اقدام نمایشی و کوتاهمدت برای کسب عنوان نبود، بلکه پس از دریافت گواهی نیز ادامه یافت. پژوهشگران سه عامل «زیرساختهای بهتر بهداشتی»، «توجه بیشتر دولت به محیط زیست» و «افزایش آگاهی عمومی» را موتورهای محرک این پاکیزگی پایدار دانستند.
همه نقاط عمومی یکسان نیستند
در نهایت، «بررسیهای بنیاد ملی بهداشت آمریکا» (NSF) درباره «آلودهترین اشیای مکانهای عمومی» نشان داد که برخی سطوح شرایط ایدهآلی برای رشد میکروبها دارند. در این بررسی که ۲۶ مکان عمومی را آزمایش کرد، بیشترین میزان باکتری، مخمر و کپک در یک «جعبه شن بازی کودکان» مشاهده شد (با شمارش ۷۴۴۰ واحد در هر گرم). دلیل آن هم واضح است: تماس مستقیم با حیوانات وحشی مثل گربهها و راکونها و باقی ماندن بزاق، خردهغذا و باکتریهای دست کودکان، این محیط بازی را به بهشت میکروبها تبدیل میکند.
چشمانداز آینده
شهرهای آینده احتمالا نه با توهم «حذف کامل میکروبها»، بلکه با شناخت بهتر آنها مدیریت خواهند شد. میکروبیوم شهری به ما نشان میدهد که شهر یک محیط زنده است؛ محیطی که در آن انسانها و میکروبها دائما در حال تعاملاند. هدف مدیریت شهری هوشمند، ایجاد تعادل است: کاهش عوامل بیماریزا در نقاط بحرانی (مثل دستگیرهها و سرویسهای بهداشتی) و درک بهتر اکوسیستم میکروبی که بخشی جداییناپذیر از زندگی شهری ماست.
انتهای پیام/
