پنجم صفر؛ سالروز شهادت حضرت رقیه(س)
دانشگاه موتور محرک مهندسی معکوس تا صادرات فناوری / چرا صنعت آسانسور ایران هنوز به زنجیره ارزش جهانی متصل نشده است؟
به گزارش خبرگزاری آنا؛ صنعت آسانسور و پلهبرقی در ایران طی دو دهه گذشته مسیر متفاوتی را نسبت به بسیاری از صنایع پیموده است. از یک سو، محدودیتهای ناشی از تحریم و دشواری دسترسی به فناوریهای نوین، مسیر انتقال دانش فنی و تجهیزات پیشرفته را با موانع جدی روبهرو کرده و از سوی دیگر همین شرایط موجب شده است بخش قابل توجهی از توان مهندسی کشور به سمت بومیسازی، طراحی و توسعه داخلی حرکت کند. اما مختصات امروز این صنعت مهم ساختمانی حاکی از چه شرایطی است و ما در کجای راه اعتلای فناوری ساخت آسانسور قرار داریم.
محمدرضا مظفرپور، دبیر و عضو هیئتمدیره اتحادیه کشوری آسانسور و پلهبرقی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی آنا، ضمن تشریح وضعیت فناوری صنعت آسانسور، از نقش دانشگاهها، چالشهای انتقال فناوری، موانع تولید، مشکلات استانداردسازی و همچنین برنامههای اتحادیه برای هوشمندسازی نظام نظارت بر زنجیره تأمین سخن گفته و تاکید کرد: طی سالهای گذشته صنعت آسانسور نیز مانند بسیاری از صنایع کشور تحت تأثیر مستقیم تحریمهای اقتصادی قرار گرفت و عملاً امکان ورود فناوریهای جدید به کشور از بین رفت. در چنین شرایطی، آنچه امروز به عنوان توان تولید داخلی و دانش فنی در اختیار صنعت قرار دارد، عمدتاً به سالهایی بازمیگردد که امکان واردات تجهیزات، انتقال فناوری و همکاری با شرکتهای خارجی وجود داشت.
وی افزود: بخش قابل توجهی از تولیدات فعلی صنعت آسانسور بر پایه مهندسی معکوس محصولات خارجی شکل گرفته است. در واقع زمانی که ارتباط با شرکتهای صاحب فناوری محدود شد، متخصصان داخلی با تکیه بر توان مهندسی خود تلاش کردند تجهیزات مورد نیاز را بازطراحی و تولید کنند تا بازار داخلی با کمبود مواجه نشود.
دبیر اتحادیه کشوری آسانسور در ادامه گفت: پس از آن نیز با اعمال محدودیتهای جدید در واردات، شرایط پیچیدهتر شد؛ بهگونهای که به بهانه مدیریت منابع ارزی، فرآیندی تحت عنوان «کارتابل فنی» ایجاد شد که برخلاف مقررات، واردات بسیاری از تجهیزات تخصصی را محدود کرد. اگرچه این محدودیتها با هدف حمایت از تولید داخلی اعمال شد، اما در عمل صنعت را با دو پیامد همزمان روبهرو کرد؛ نخست اینکه دسترسی به فناوریهای نوین و تجهیزات بهروز جهان کاهش یافت و دوم اینکه تولیدکنندگان داخلی ناچار شدند برای پاسخگویی به نیاز بازار، ظرفیتهای تولید خود را توسعه دهند.
فرصتی که به تولید رسید، اما به رقابتپذیری منتهی نشد
مظفرپور با بیان اینکه محدودیت واردات، فرصت مناسبی برای رشد تولیدکنندگان داخلی ایجاد کرد، گفت: امروز در بسیاری از قطعات مورد استفاده در آسانسور، کشور به توان تولید داخلی دست یافته است و بخش مهمی از زنجیره تولید در داخل شکل گرفته، اما این به معنای رقابتپذیر شدن صنعت نیست. در واقع مسئله اصلی این است که تولید داخلی هنوز اقتصادی نشده است. شاید در برخی محصولات کیفیت قابل قبولی وجود داشته باشد، اما قیمت تمامشده همچنان با نمونههای خارجی فاصله دارد و همین موضوع قدرت رقابت را کاهش داده است.
مظفرپور تأکید کرد: اگر روزی محدودیتهای وارداتی برداشته شود و دسترسی به ارز نیز تسهیل شود، بازار به شکل طبیعی مسیر خود را پیدا خواهد کرد؛ زیرا مصرفکننده همواره کالای باکیفیتتر و ارزانتر را انتخاب میکند و همین مسئله تولیدکننده داخلی را نیز به سمت ارتقای کیفیت و کاهش هزینهها سوق خواهد داد. تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که ایجاد محدودیتهای طولانیمدت، لزوماً به تقویت تولید منجر نمیشود؛ بلکه اگر فضای رقابتی وجود نداشته باشد، تولیدکننده نیز انگیزه کافی برای ارتقای فناوری و کاهش قیمت نخواهد داشت.
صرفهجویی ارزی
وی در ادامه با اشاره به سیاستهای ارزی دولت گفت: یکی از اهداف اصلی محدود کردن واردات، کاهش خروج ارز از کشور بود، اما بررسی عملکرد صنعت نشان میدهد این هدف نیز به شکل کامل محقق نشده است. امروز در برخی بخشها مانند موتور آسانسور، بسیاری از تولیدکنندگان تقریباً تمام قطعات اصلی را از خارج وارد میکنند و تنها عملیات مونتاژ در داخل کشور انجام میشود، اما محصول نهایی با عنوان تولید داخل عرضه میشود. در چنین شرایطی نه تنها صرفهجویی ارزی قابل توجهی ایجاد نشده، بلکه در بسیاری موارد هزینه تولید نیز افزایش یافته است.
وی تصریح کرد: این موضوع ناشی از سیاستگذاریهای کلان اقتصادی است و اتحادیه نقشی در آن ندارد، اما فعالان صنعت آثار این تصمیمات را به صورت مستقیم در بازار مشاهده میکنند.
ایران از نظر مهندسی در جایگاه ممتازی قرار دارد
دبیر اتحادیه کشوری آسانسور و پلهبرقی در ادامه با تأکید بر توان علمی کشور گفت: اگر از حوزه تولید قطعات عبور کنیم، باید اذعان داشت که ایران از نظر دانش مهندسی در جایگاه بسیار مطلوبی قرار دارد. امروز مهندسان ایرانی توان طراحی، محاسبات فنی و اجرای پروژههای پیچیده آسانسور را دارند و از این منظر نه تنها در منطقه، بلکه در بسیاری از بازارهای بینالمللی نیز قابلیت رقابت وجود دارد.
مظفرپور افزود: سرمایه اصلی این صنعت، نیروی انسانی متخصص است؛ سرمایهای که بخش عمده آن در دانشگاههای کشور تربیت شده است.
دانشگاهها موتور محرک توسعه فناوری در صنعت آسانسور هستند
وی با اشاره به نقش مراکز علمی کشور گفت: دانشگاههای ایران طی سالهای اخیر در تربیت نیروهای متخصص عملکرد مطلوبی داشتهاند و امروز بسیاری از مهندسان جوان با نرمافزارهای پیشرفته طراحی آسانسور، محاسبات سازهای، تحلیل بار، طراحی سیستمهای کنترلی و استانداردهای روز دنیا آشنایی کامل دارند. این توان علمی سبب شده است که صنعت آسانسور کشور در حوزه خدمات مهندسی، طراحی پروژه و اجرای سیستمهای پیچیده، وابستگی چندانی به خارج نداشته باشد.
مظفرپورتاکید کرد: حتی امکان صادرات خدمات مهندسی و اجرای پروژههای کامل آسانسور در کشورهای منطقه نیز وجود دارد، اما موانع دیگری مانع بالفعل شدن این ظرفیت شده است.
بیثباتی قوانین مانع بزرگ توسعه فناوری
وی مهمترین مانع پیش روی صنعت را بیثباتی در مقررات دانست و گفت: هر اندازه توان علمی و مهندسی کشور افزایش پیدا کند، بدون وجود قوانین پایدار و قابل پیشبینی، سرمایهگذاری در فناوری شکل نخواهد گرفت. تولیدکننده زمانی به سمت سرمایهگذاری در فناوریهای نوین حرکت میکند که از ثبات سیاستهای اقتصادی، ارزی و صنعتی اطمینان داشته باشد؛ موضوعی که طی سالهای اخیر کمتر شاهد آن بودهایم.
مظفرپور به اقدامات انجامشده در سالهای اخیر اشاره کرد و گفت: از سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ و همزمان با شکلگیری اتحادیه کشوری آسانسور و پلهبرقی، تحول قابل توجهی در ساماندهی این صنعت ایجاد شد. بخش قابل توجهی از استانداردهای تخصصی آسانسور با مشارکت مستقیم فعالان صنعت، متخصصان و سازمان ملی استاندارد تدوین شد و این موضوع یکی از مهمترین دستاوردهای سالهای اخیر محسوب میشود.
مظفرپور خاطرنشان کرد: امروز صنعت آمادگی دارد تمامی آسانسورهای موجود کشور را به سطح استانداردهای روز ارتقا دهد، اما تحقق این هدف نیازمند همکاری جدی دستگاههای اجرایی و نهادهای مسئول است.
فناوری حلقه مفقوده اتصال دانشگاه به صنعت
مظفرپور با اشاره به نقش دانشگاهها در توسعه صنعت آسانسور، تأکید کرد: برخلاف تصور رایج، مشکل اصلی کشور کمبود نیروی متخصص یا ضعف علمی نیست، بلکه فاصله میان توان علمی دانشگاهها و دسترسی صنعت به فناوریهای روز جهان است.
وی با بیان اینکه امروز دانشگاههای کشور سالانه تعداد قابل توجهی نیروی متخصص و مهندس آموزشدیده را وارد بازار کار میکنند، اظهار کرد: فارغالتحصیلان این حوزه از دانش فنی مناسبی برخوردار هستند و بسیاری از آنها با نرمافزارهای روز طراحی، شبیهسازی و محاسبات مهندسی آشنایی کامل دارند، اما این توان علمی زمانی به محصول فناورانه تبدیل میشود که امکان دسترسی به فناوریهای نوین، تجهیزات پیشرفته، خطوط تولید مدرن و تعامل مستمر با شرکتهای صاحب فناوری در دنیا فراهم باشد.
وی افزود: در شرایط فعلی، مهندسان ایرانی توان طراحی بسیاری از سامانههای مورد نیاز صنعت آسانسور را دارند، اما زمانی که برای تولید صنعتی یک محصول نیاز به فناوریهای پیشرفته ساخت، ماشینآلات خاص یا مواد اولیه استاندارد وجود دارد، محدودیتهای ناشی از تحریم و قطع ارتباط با شرکتهای بینالمللی، روند توسعه فناوری را با مشکل مواجه میکند.
دبیر اتحادیه کشوری آسانسور و پلهبرقی تاکید کرد: همین مسئله موجب شده است که فاصله میان دانش دانشگاهی و تولید صنعتی همچنان باقی بماند؛ فاصلهای که تنها با اتکا به آموزش دانشگاهی قابل رفع نیست و نیازمند تعامل گسترده با فناوریهای روز جهان است.
صنعت برای رشد، نیازمند ارتباط مستمر با جریان جهانی فناوری است
مظفرپور با تأکید بر اینکه توسعه فناوری بدون تعامل بینالمللی امکانپذیر نیست، گفت: انتقال فناوری تنها به معنای واردات یک دستگاه یا یک قطعه نیست؛ بلکه حضور در نمایشگاههای تخصصی، ارتباط با شرکتهای بزرگ دنیا، مشارکت در پروژههای مشترک، آشنایی با فناوریهای نوظهور و مشاهده روندهای جدید صنعتی نیز بخشی از فرآیند انتقال فناوری محسوب میشود.
وی ادامه داد: متأسفانه حتی حضور فعالان صنعت آسانسور ایران در نمایشگاههای معتبر بینالمللی نیز با دشواریهای فراوان همراه شده است. بسیاری از پیشکسوتان این صنعت که سالها در این رویدادها حضور داشتند، امروز به دلایل مختلف امکان مشارکت مستمر را ندارند و همین مسئله موجب کاهش ارتباط صنعت کشور با تحولات جهانی شده است.
وی افزود: این در حالی است که بسیاری از کشورهای منطقه نگاه متفاوتی به این موضوع دارند و حضور شرکتهای خود در نمایشگاههای تخصصی را سرمایهگذاری برای آینده صنعت میدانند.
حمایت کشورها از انتقال فناوری؛ تجربهای که در ایران کمتر دیده میشود
دبیر اتحادیه کشوری آسانسور و پلهبرقی با اشاره به تجربه کشورهای همسایه اظهار کرد: برای مثال، دولت ترکیه بخش قابل توجهی از هزینه حضور شرکتهای صنعتی خود در نمایشگاههای بینالمللی را پرداخت میکند، زیرا این حضور را مقدمه توسعه صادرات، انتقال فناوری و افزایش توان رقابتی صنایع میداند.
وی افزود: در ایران نیز طی سالهای گذشته پیشنهادهایی برای حمایت از حضور فعالان صنعت در نمایشگاههای بینالمللی مطرح شد و حتی وعدههایی نیز داده شد، اما در مرحله اجرا عملاً اتفاق مؤثری رخ نداد.
مظفرپور تأکید کرد: صنعت آسانسور برای حفظ ارتباط خود با فناوریهای نوین نیازمند چنین حمایتهایی است؛ زیرا فاصله گرفتن از جریان جهانی فناوری، در بلندمدت توان رقابت صنایع داخلی را کاهش خواهد داد.
خودکفایی مطلق، راهبرد درستی برای توسعه صنعت نیست
وی یکی از مهمترین چالشهای سیاستگذاری صنعتی کشور را نگاه مبتنی بر تولید همه کالاها در داخل دانست و گفت: باید این واقعیت را بپذیریم که هیچ کشوری تمام نیازهای صنعتی خود را به تنهایی تولید نمیکند.
مظفرپور اظهار کرد: اقتصاد جهانی امروز بر پایه زنجیره ارزش شکل گرفته است و هر کشوری تلاش میکند در بخشی از این زنجیره دارای مزیت رقابتی باشد؛ بنابراین ضرورتی ندارد که ایران همه تجهیزات و قطعات مورد استفاده در صنعت آسانسور را تولید کند. آنچه اهمیت دارد این است که کشور در حوزههایی سرمایهگذاری کند که دارای مزیت نسبی، توان فنی و امکان رقابت جهانی است؛ زیرا در چنین شرایطی حذف ایران از بازارهای بینالمللی تقریباً غیرممکن خواهد شد.
تمرکز بر مزیتهای رقابتی، مسیر واقعی توسعه فناوری است
دبیر اتحادیه کشوری آسانسور و پلهبرقی با اشاره به تنوع بالای قطعات مورد استفاده در آسانسور گفت: در یک آسانسور حدود ۷۰ تا ۸۰ قلم کالای مختلف مورد استفاده قرار میگیرد و منطقی نیست که همه این محصولات در داخل کشور تولید شوند. در واقع اگر بتوانیم تنها چند محصول را با کیفیت جهانی، قیمت رقابتی و فناوری پیشرفته تولید کنیم، حضور ایران در زنجیره ارزش جهانی تثبیت خواهد شد و زمینه توسعه صادرات نیز فراهم میشود.
وی گفت: سیاستگذاری صنعتی باید به جای توزیع منابع میان دهها پروژه مشابه، بر شناسایی مزیتهای واقعی کشور و سرمایهگذاری هدفمند در همان حوزهها متمرکز شود.
تعدد مجوزهای تولید نشانه نبود راهبرد صنعتی
مظفرپور در ادامه با انتقاد از نحوه صدور مجوزهای تولید در برخی حوزههای صنعت آسانسور گفت: نمونه این موضوع را میتوان در صنعت پلهبرقی مشاهده کرد؛ جایی که دهها مجموعه مجوز تولید دریافت کردهاند، اما بسیاری از آنها عملاً تولیدکننده واقعی نیستند. بخش قابل توجهی از این واحدها، قطعات را به صورت منفصله وارد کرده و تنها عملیات مونتاژ را انجام میدهند؛ در حالی که تولید واقعی، مستلزم طراحی، توسعه فناوری، ساخت قطعات و ایجاد ارزش افزوده است.
وی افزود: در برخی موارد حتی مداخلات غیراصولی در فرآیند مونتاژ، کیفیت محصول نهایی را نیز کاهش داده و زمینه بروز مشکلات فنی را فراهم کرده است.
دانشبنیان شدن نباید به ابزاری برای دریافت امتیازات تبدیل شود
دبیر اتحادیه کشوری آسانسور و پلهبرقی با اشاره به سیاستهای حمایتی از تولید گفت: حمایت از شرکتهای دانشبنیان اقدامی ارزشمند است، اما این حمایتها باید بر اساس شاخصهای واقعی فناوری و نوآوری انجام شود. گاهی مشاهده میشود که برخی مجموعهها صرفاً برای استفاده از تسهیلات، دریافت زمین، امکانات یا معافیتهای مختلف، عنوان دانشبنیان را دریافت میکنند؛ در حالی که خروجی فناورانه قابل توجهی ندارند.
مظفرپور تأکید کرد: اگر ارزیابیها دقیقتر انجام شود و حمایتها به سمت شرکتهای دارای فناوری واقعی هدایت شود، میتوان انتظار داشت دانشگاه، شرکتهای دانشبنیان و صنعت در کنار یکدیگر به توسعه فناوری کشور کمک کنند.
ایران باید بخشی از زنجیره ارزش جهانی باشد، نه تولیدکننده همه چیز
وی در ادامه با بیان مثالی از بازار جهانی گفت: امروز بسیاری از قطعات صنعتی مورد استفاده در جهان توسط تعداد محدودی از کشورها تولید میشود و سایر کشورها نیز این موضوع را پذیرفتهاند؛ زیرا تولید برخی کالاها در مقیاس اقتصادی تنها در چند نقطه جهان صرفه دارد.
مظفرپور افزود: همانگونه که بسیاری از کشورها آهنرباهای صنعتی را از چین تأمین میکنند، ایران نیز باید بر حوزههایی متمرکز شود که دارای مزیت رقابتی واقعی است، نه اینکه منابع خود را صرف تولید همه کالاها کند.
وی خاطرنشان کرد: اگر بتوانیم در چند محصول استراتژیک به جایگاه نخست منطقه یا حتی جهان برسیم، سهم ایران از بازارهای جهانی به مراتب بیشتر از شرایطی خواهد بود که بخواهیم همه نیازها را با هزینه بالا و بدون مزیت اقتصادی تولید کنیم.
صادرات خدمات مهندسی ظرفیتی که هنوز به طور کامل فعال نشده است
مظفرپور اظهار کرد: صنعت آسانسور ایران امروز از نظر دانش طراحی، خدمات مهندسی و نیروی متخصص ظرفیت حضور در بازارهای منطقه را دارد و حتی امکان صادرات آسانسور کامل نیز وجود دارد، اما برای تحقق این هدف باید ابتدا مشکلات ساختاری اقتصاد، ثبات مقررات، دسترسی به فناوریهای روز و اتصال به زنجیره ارزش جهانی برطرف شود.
وی تأکید کرد: هر زمان این زیرساختها فراهم شود، دانشگاه، صنعت و شرکتهای فناور میتوانند در کنار یکدیگر، صنعت آسانسور ایران را به یکی از صنایع صادراتمحور کشور تبدیل کنند.
انتهای پیام/
