یادداشت
فناوری نرم در دل سفال؛ چگونه کارگاههای خلاق ارزش فرهنگی تولید میکنند؟
به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، نور از پنجرههای بلند کارگاه روی ردیف مجسمههای سرامیکی میافتد. بخشی از آثار هنوز در مرحله شکلگیری هستند و بخشی دیگر آماده ورود به بازار. صدای ابزارها با گفتوگوی هنرمندانی که مشغول کارند درهم میآمیزد و فضای کارگاه را به محیطی زنده برای تولید ایده و محصول تبدیل میکند.
در این میان، فرزاد فرجی، دانشآموخته صنایع دستی و فعال حوزه سفال و سرامیک، از بیش از دو دهه فعالیت حرفهای خود میگوید؛ مسیری که از تولید آثار هنری آغاز شده و امروز به طراحی محصولات فرهنگی، همکاری با سازمانها و خلق نمونههایی از صنایع خلاق رسیده است.
از کارگاه سفال تا مرکز طراحی محصول
فرجی که از سال ۱۳۸۰ در حوزه سفال و سرامیک فعالیت میکند، معتقد است کارگاههای صنایع دستی امروز دیگر صرفاً محل تولید آثار سنتی نیستند. او در حالی که نمونههایی از آثار طراحیشده در کارگاه را نشان میدهد، توضیح میدهد بخش عمده تولیدات این مجموعه را مجسمههای دکوراتیو و محصولات اختصاصی تشکیل میدهند؛ محصولاتی که براساس سفارش سازمانها، مناسبتهای فرهنگی و نیازهای بازار طراحی میشوند.
در این کارگاه پنج نیروی رسمی و بیمهشده مشغول فعالیت هستند و علاوه بر بازار داخلی، بخشی از محصولات نیز در گالریها و فروشگاههای خارج از کشور عرضه میشود.
صنایع خلاق؛ نقطه تلاقی هنر، فرهنگ و فناوری
آنچه بیش از هر چیز در این کارگاه جلب توجه میکند، نگاه فراتر از تولید سنتی است. در گوشهای از کارگاه، نمونههایی از محصولاتی دیده میشود که در آنها سفال با شیشه، چوب و فلز ترکیب شده است؛ آثاری که بیش از آنکه صرفاً صنایع دستی باشند، محصولاتی حاصل طراحی میانرشتهای به شمار میروند.
فرجی معتقد است صنایع دستی در دهههای اخیر دستخوش تحول شده و ورود دانشآموختگان رشتههای مختلف هنری از جمله مجسمهسازی، نقاشی و طراحی صنعتی باعث شکلگیری رویکردهای تازهای در تولید شده است. به گفته او، امروز کارگاههای صنایع دستی بیش از گذشته در حوزه محصولات خاص، دکوراتیو و خلاق فعالیت میکنند؛ عرصهای که نیازمند ایدهپردازی و طراحی مستمر است.
اقتصاد خلاق؛ فرصتی فراتر از منابع طبیعی
او در بخشی از گفتوگو به اهمیت صنایع فرهنگی در اقتصاد جهانی اشاره میکند و میگوید بسیاری از کشورها پس از منابع طبیعی، روی تولیدات فرهنگی و خلاق سرمایهگذاری میکنند؛ زیرا این محصولات علاوه بر ارزش فرهنگی، قابلیت ارزآوری نیز دارند.
به اعتقاد این هنرمند، ایران با برخورداری از پیشینه تاریخی، تنوع فرهنگی و گستردگی رشتههای صنایع دستی، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه اقتصاد خلاق دارد. ظرفیتی که در صورت شناخت درست نیاز بازار و حمایت از تولیدکنندگان میتواند سهم بیشتری در اقتصاد فرهنگی کشور ایفا کند.
از ایده تا بازار؛ چالشهای تولید در صنایع دستی
با وجود این ظرفیتها، فعالان این حوزه با چالشهای متعددی روبهرو هستند. فرجی توضیح میدهد که بخش زیادی از محصولات صنایع دستی امروز در زمره کالاهای فرهنگی و دکوراتیو قرار میگیرند؛ محصولاتی که در شرایط اقتصادی دشوار، معمولاً از سبد خرید خانوادهها حذف میشوند.
از سوی دیگر، رقابت با تولیدات صنعتی و کارخانهای نیز کار را برای کارگاههای کوچک دشوار کرده است. هزینه مواد اولیه، نیروی انسانی و فرآیند تولید موجب میشود رقابت قیمتی میان تولیدکنندگان صنایع دستی و محصولات صنعتی عملاً امکانپذیر نباشد.
بازآفرینی فرهنگ در قالب طراحی محصول
شاید جذابترین بخش فعالیت این کارگاه، پروژههایی باشد که بر پایه عناصر فرهنگ ایرانی شکل گرفتهاند. فرجی از طراحی سفرهای سخن میگوید که با الهام از سنت مهمانیهای ایرانی و مفهوم «چهارباغ» طراحی شده است.
در این پروژه، سوزندوزی سنتی، طراحی سینی سرو و نماد حوضهای سنگی ایرانی در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. حتی دعای برکت نیز به عنوان بخشی از هویت فرهنگی اثر در طراحی گنجانده شده است. محصولی که تنها یک شیء کاربردی نیست، بلکه روایتی از فرهنگ ایرانی را به مخاطب منتقل میکند.
بازدید از این کارگاه نشان میدهد آینده صنایع دستی بیش از هر زمان دیگری به صنایع خلاق، طراحی محصول و نوآوری گره خورده است. جایی که سفال دیگر تنها یک ماده اولیه نیست، بلکه بستری برای روایت فرهنگ، خلق تجربه و تولید ارزش اقتصادی به شمار میرود. مسیری که اگر با حمایت از هنرمندان، توسعه بازار و توجه به فناوریهای نرم همراه شود، میتواند صنایع دستی ایران را به یکی از بازیگران مهم اقتصاد خلاق منطقه تبدیل کند.
انتهای پیام/
