خیز و جامه نیلی کن، نوبت محرم شد/ از غربت مسلم تا افق خونین عاشورا +صوت

به گزارش خبرنگار خبرگزاری آنا، هر سال، با رؤیت هلال محرم، گویی کاروان اندوه و حماسه بار دیگر در گذرگاه تاریخ به حرکت درمی‌آید. ماهی که نامش با اشک و آگاهی، سوگ و سربلندی، شهادت و جاودانگی درآمیخته است.

در نخستین شب این ماه، دل‌ها پیش از آنکه به صحرای کربلا برسند، در کوچه‌های غربت کوفه به جست‌وجوی سفیری می‌روند که تنهایی و مظلومیت را پیش از سیدالشهدا (ع) تجربه کرد و با خون خویش، نخستین برگ از دفتر سرخ عاشورا را رقم زد.از همین رو، شب اول محرم به نام حضرت مسلم بن عقیل (ع) مزین شده است؛ مردی که غربتش مقدمه غربت حسین (ع) و شهادتش پیش‌درآمد حماسه جاودان عاشورا بود.

در نخستین شب این ماه، نام مردی بر زبان‌ها جاری می‌شود که پیش از سیدالشهدا (ع)، طعم غربت و شهادت را چشید؛ مردی که در کوچه‌های بی‌وفای کوفه، پرچم نهضت حسینی را بر دوش گرفت و با خون خویش، نخستین سطر از کتاب سرخ عاشورا را نگاشت. آن مرد، حضرت مسلم بن عقیل (ع) است؛ سفیر وفادار امام حسین (ع)، علمدار تنهایی و پیشاهنگ کاروان شهادت.

محرم با یاد مسلم آغاز می‌شود؛ زیرا تاریخ عاشورا پیش از آنکه در کربلا به اوج برسد، در کوفه با غربت او آغاز شد. اگر عاشورا قله بلند ایثار و شهادت است، مسلم دامنه‌ای است که این قله از آن سر برآورده است. اگر کربلا دریای خون و حماسه است، مسلم نخستین موجی است که از این دریا برخاست و ساحل تاریخ را به تلاطم کشاند.

سفیر خورشید در کوچه‌های غربت

در آستانه محرم، آسمان رنگ دیگری دارد. گویی هلال ماه، پرچمی از اندوه است که بر بلندای زمان برافراشته شده است. این هلال باریک، یادآور شمشیری است که بر قلب شیعه کشیده می‌شود؛ شمشیری که هر سال با فرارسیدن محرم، زخم کهنه مظلومیت اهل‌بیت (ع) را تازه می‌کند. در چنین شبی، دل‌ها پیش از آنکه به عطش فرات و مقتل سیدالشهدا (ع) برسند، به غربت مسلم می‌اندیشند؛ به مردی که در هیاهوی هزاران بیعت، تنها ماند و در غوغای هزاران شعار، بی‌یاور شد.

حضرت مسلم بن عقیل (ع) تجسم وفاداری است. او نه تنها پسرعموی حضرت سید الشهدا (ع)، بلکه آیینه تمام‌نمای اخلاص و ولایت‌مداری بود. هنگامی که نامه‌های فراوان مردم کوفه به دست امام رسید و آنان با شور و اشتیاق از فرزند زهرا (س) دعوت کردند تا به کوفه بیاید، امام مسلم را به عنوان نماینده خویش روانه آن دیار کرد. این انتخاب خود نشان‌دهنده جایگاه بلند مسلم بود؛ زیرا سفیر یک نهضت باید از جنس همان نهضت باشد. مسلم حامل پیام حسین (ع) بود و در جان او همان شعله‌ای می‌سوخت که در دل سیدالشهدا (ع) زبانه می‌کشید.

ورود مسلم به کوفه، صحنه‌ای از امید و شور بود. مردم گرد او جمع شدند و با او بیعت کردند. هزاران دست برای یاری فرزند رسول خدا (ص) بالا رفت و هزاران زبان از حمایت اهل‌بیت (ع) سخن گفت. اما تاریخ بار‌ها نشان داده است که فاصله میان زبان و دل، گاه از زمین تا آسمان است. هنگامی که طوفان تهدید و تطمیع وزیدن گرفت، بسیاری از آنان که دم از وفاداری می‌زدند، راه سکوت و عافیت را برگزیدند.

اینجاست که چهره حقیقی مسلم آشکار می‌شود. عظمت او نه در روزگار همراهی مردم، بلکه در لحظه تنهایی جلوه می‌کند. قهرمانان راستین تاریخ در میدان آسایش شناخته نمی‌شوند؛ در کوران امتحان شناخته می‌شوند. مسلم در میان شهری که هزاران نفر با او پیمان بسته بودند، غریب شد. کوچه‌های کوفه شاهد قدم‌های مردی بودند که هر لحظه یارانش کمتر می‌شدند و حلقه محاصره دشمن تنگ‌تر.

آن‌گاه که کوفه از پیمان خویش برگشت

چه تصویر جان‌سوزی است؛ سفیر حسین (ع) در شهری که روزی او را بر دوش می‌کشیدند، اکنون بی‌پناه از کوچه‌ای به کوچه دیگر می‌رود. خورشید فرو نشسته و سایه غربت بر شهر افتاده است. در‌های بسیاری بسته شده‌اند و دل‌های بسیاری به لرزه افتاده‌اند. مسلم تنها مانده است؛ اما تنهایی او نشانه شکست نیست، نشانه عظمت است. زیرا حقیقت، هرچند بی‌یاور بماند، از حقیقت بودن بازنمی‌ماند.

در فرهنگ عاشورا، غربت معنایی فراتر از تنهایی دارد. غربت آنجاست که انسان حق را بشناسد و برای آن هزینه دهد. مسلم غریب بود، زیرا همه چیز خود را در راه ولایت فدا کرده بود. غربت او مقدمه غربت حسین (ع) شد و تنهایی او سایه‌ای بود از تنهایی کربلا.

هنگامی که مسلم در خانه «طوعه» پناه گرفت، تاریخ صحنه‌ای ماندگار را ثبت کرد. در برابر انبوه مردانی که پیمان شکستند، زنی مؤمن قامت وفاداری برافراشت. گویی خداوند می‌خواست نشان دهد که ارزش انسان‌ها به شمار آنان نیست، بلکه به ایمان و اخلاص آنان است. آن شب، خانه کوچک طوعه از بسیاری کاخ‌های زرین بزرگ‌تر شد؛ زیرا مأمن سفیر مظلوم حسین (ع) بود.

صبحگاهان، هنگامی که سپاهیان ظلم برای دستگیری مسلم هجوم آوردند، او، چون شیری خشمگین به میدان آمد. مردی تنها در برابر لشکری انبوه ایستاد. این صحنه، پیش‌درآمد عاشورا بود. همان‌گونه که چند روز بعد حسین بن علی (ع) با یارانی اندک در برابر سپاهی عظیم ایستاد، مسلم نیز پیش از او این راه را پیمود. شمشیر او تنها آهنی در دست یک جنگجو نبود؛ فریادی بود علیه ظلم، بی‌وفایی و انحراف.

سرانجام پیکر خسته، اما استوار مسلم بر زمین افتاد. دشمن توانست جسم او را به بند بکشد، اما روح او را هرگز. شهادت مسلم، نخستین نغمه از سمفونی خونین عاشورا بود. او پیش از آنکه کاروان حسین (ع) به کربلا برسد، به استقبال شهادت رفت و با خون خویش، راه را برای جاودانگی نهضت حسینی هموار کرد.

از همین روست که شب اول محرم به نام او آذین شده است. این نامگذاری تنها یک مناسبت تاریخی نیست؛ یک پیوند عمیق معنوی است. محرم با مسلم آغاز می‌شود، زیرا عاشورا بدون یاد او کامل نیست. او نخستین شهید کاروان عشق است؛ نخستین پرنده‌ای که از قفس دنیا رها شد و به آسمان قرب الهی پر کشید.

در ادبیات سوگ عاشورا، مسلم نماد وفاداری بی‌چشمداشت است. او مأموریتی را پذیرفت که پایانش را می‌دانست. می‌دانست کوفه شهر آزمون‌های سخت است، اما پا پس نکشید. او آموخت که راه حق را نه با نتیجه، بلکه با تکلیف باید سنجید. همین حقیقت است که نام او را در کنار نام شهیدان جاودانه ساخته است.

خونِ نخستین شهید بر آستان عاشورا

هرگاه محرم فرا می‌رسد، دل‌های شیفتگان اهل‌بیت (ع) از کوفه تا کربلا سفر می‌کنند. نخست در کوچه‌های غربت مسلم می‌ایستند و سپس همراه کاروان حسین (ع) به سوی نینوا حرکت می‌کنند. گویی تاریخ می‌خواهد به ما بیاموزد که پیش از فهمیدن عاشورا، باید غربت مسلم را فهمید؛ زیرا کسی که تنهایی سفیر را درک نکند، عظمت تنهایی سیدالشهدا (ع) را نیز درنمی‌یابد.

مسلم بن عقیل (ع) تنها یک شخصیت تاریخی نیست؛ او یک مکتب است. مکتب وفاداری در روزگار بی‌وفایی، مکتب ایستادگی در هنگامه هراس و مکتب دفاع از ولایت در سخت‌ترین شرایط. او چراغی است که در نخستین شب محرم روشن می‌شود تا راه عزاداران را به سوی کربلا نشان دهد؛ و اینک با طلوع محرم، بار دیگر نام او در فضای جهان اسلام طنین می‌افکند. بار دیگر دل‌ها به یاد سفیر مظلوم حسین (ع) می‌تپد. بار دیگر اشک‌ها بر گونه‌ها جاری می‌شود و پرچم‌های عزا برمی‌خیزد. زیرا محرم، ماه شهادت است و مسلم نخستین ستاره این آسمان خونین.

سلام بر مسلم بن عقیل؛ آن سفیر وفادار که غربت را با عزت درآمیخت. سلام بر آن شهید مظلوم که پیش از عاشورا، طعم شهادت را چشید. سلام بر آن پرچمدار حماسه که راه کربلا را با خون خویش گشود؛ و سلام بر سیدالشهدا (ع) که نهضت او با وفاداری مسلم آغاز شد و با خون پاک شهیدان کربلا جاودانه گشت. محرم هر سال می‌آید تا این حقیقت را به یاد جهانیان آورد که راه حق، هرچند با رنج و مظلومیت همراه باشد، سرانجام به جاودانگی و پیروزی خواهد رسید.

در ادامه بخش‌هایی از روضه حضرت مسلم بن عقیل (ع) با نوای حجت الاسلام حامد کاشانی را خواهیم شنید.