حمله به مراکز علمی باعث حرکت جدیتر به سمت توسعه علم بومی شد
هدف قرار گرفتن دانشگاهها و مراکز علمی در جنگهای اخیر، تنها یک اقدام نظامی نیست، بلکه نشانهای از راهبردی عمیقتر برای تضعیف بنیانهای قدرت یک کشور است؛ راهبردی که با نشانه گرفتن قلب تولید دانش، در پی کند کردن روند پیشرفت، ایجاد وابستگی علمی و محدود کردن توان بومی است. با این حال، تجربه نشان داده است که چنین فشارهایی، در کنار خسارات سنگین، میتواند به تقویت روحیه خودباوری و شتاب گرفتن حرکت بهسوی استقلال علمی نیز منجر شود.
به همین منظور و برای بررسی بیشتر آناتک با دکتر سمیه کلهر؛ استاد و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی گفتوگو کردهاست.
با توجه به تجربه دو جنگ اخیر، هدف قرار گرفتن دانشگاهها و مراکز علمی نشان از چه هدف خبیث دشمن دارد و چه تأثیری بر روند رشد علم بومی در کشور داشته است؟
با توجه به اینکه دشمن بهخوبی میداند که قدرت در جهان مدرن صرفاً نظامی نیست، بنابراین هدف خبیثانه را در این نوع حملات، جلوگیری از پیشرفت علمی و فناوری کشور، تضعیف تواناییهای بومی و ایجاد وابستگی علمی قرار داده است. در واقع، این اقدامات با هدف کند کردن روند توسعه و کاهش قدرت علمی کشور انجام میشود. با این حال، این رفتار بر روند رشد علم بومی اغلب بهصورت یک شوک مثبت عمل کرده است. البته نباید منکر خسارات جبرانناپذیر ناشی از شهادت اساتید یا تخریب زیرساختها شد، اما در نهایت، این فشارها، تحریمها و تهدیدها نوعی انسجام ملی ایجاد کرده است و دانشمندان ما، بهجای اتکا به منابع خارجی که دیگر در دسترس نیست، به سمت حل مسائل بومی حرکت کردهاند.
از نگاه شما، چرا زیرساختهای علمی در جنگها بهعنوان هدف انتخاب میشوند و این مسئله چه پیامی برای کشورهای در حال توسعه دارد؟
چون علم و فناوری از مهمترین عوامل قدرت و پیشرفت کشورها هستند، دانشگاهها و مراکز پژوهشی نقش اصلی را در تربیت نیروی متخصص، تولید دانش و توسعه فناوریهای جدید دارند. بنابراین، آسیب رساندن به این مراکز میتواند روند پیشرفت یک کشور را کند کرده و توان رقابتی آن را کاهش دهد. در ضمن معمولا کشوری که به علم و فناوری داخلی تکیه دارد، در برابر فشار خارجی مقاومتر است و هدف قرار دادن این بخشها، ابزاری برای وابسته نگهداشتن کشور در آینده است.
به نظر بنده، پیامش به کشورهای در حال توسعه این است که علم هم ابزار پیشرفت است و هم بخشی از سپر دفاعی کشور. هرچه کشور در تولید دانش بومی قویتر باشد، در برابر فشار و جنگ نرم مقاومتر خواهد بود. همچنین، با توجه به اینکه استقلال و پیشرفت پایدار بدون توسعه علمی و فناوری امکانپذیر نیست، بنابراین حفاظت از نیروهای علمی از اهمیت ویژه و راهبردی برخوردار است.
در چنین شرایطی، چگونه میتوان از آسیب به جریان تولید علم جلوگیری کرد و مسیر پیشرفت علمی را حفظ نمود؟
برای جلوگیری از آسیب به جریان تولید علم و حفظ مسیر پیشرفت علمی، باید از مراکز پژوهشی حفاظت همهجانبه صورت گیرد، پراکندگی زیرساختی ایجاد شود، امکانات آموزشی و تحقیقاتی تقویت شود، از دانشمندان و پژوهشگران پشتیبانی لازم انجام شود و برای آنها طرحهای حمایتی ویژه در نظر گرفته شود. همچنین، گسترش همکاریهای علمی، جذب و پرورش نیروی متخصص و سرمایهگذاری مستمر در پژوهش و فناوری میتواند به تداوم رشد علمی کمک کند. علاوه بر این، تقویت روحیه خودباوری، توجه به علوم بومی و تلاش برای تبدیل تهدیدها به فرصت و موجب میشود سرعت پیشرفت علمی در شرایط خاص نیز ادامه پیدا کند و کشور به سمت خودکفایی و توسعه بیشتر حرکت نماید.
چه راهکارهایی برای تقویت علم بومی و کاهش وابستگی علمی در ادامه راه شهدای علم پیشنهاد میدهید؟
برای تقویت علم بومی و کاهش وابستگی علمی میتوان به موارد ذیل اشاره کرد.
تقویت زیرساختهای علمی و فناوری؛ افزایش بودجههای تحقیقاتی؛ سرمایهگذاری و تقویت بیشتر در پژوهشهای بنیادی، کاربردی و مسئلهمحور؛ حمایت از نخبگان و پژوهشگران و دانشمندان مستعد؛ گسترش ارتباط میان دانشگاهها و صنعت؛ توسعه و حمایت از شرکتهای دانشبنیان و مراکز فناوری؛ تربیت نیروی انسانی متخصص و متهعد و در نهایت تقویت روحیه خودباوری و حمایت از نوآوری و خلاقیت در میان دانشجویان برای تولید دانش و فناوری بومی. ادامه این مسیر میتواند زمینهساز رشد پایدار علمی، افزایش خودکفایی و ارتقای جایگاه علمی کشور در عرصههای مختلف شود.
انتهای پیام/
