عید غدیر بزرگترین عید الهی است/ روز قبولی اعمال شیعیان و برطرف شدن غم‌ها

گروه فرهنگ خبرگزاری آنا، حجت‌الاسلام مصطفی دهستانی، خطیب تهرانی و کارشناس دینی در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری آنا، به تبیین جایگاه و اعمال عید سعید غدیر خم پرداخت.

حجت‌الاسلام مصطفی دهستانی، خطیب تهرانی و کارشناس دینی در ابتدا با اشاره به مفاتیح اظهار داشت: شیخ عباس قمی در کتاب مفاتیح الجنان ذکر کرده است که روز عید غدیر روز عیدالله الاکبر و عید آل محمد علیهم السلام است و به عنوان عظیم ترین اعیاد شناخته می‌شود و مبعوث نفرموده حق تعالی پیغمبری را مگر آن که عید کرده است این روز را و حرمت آن را دانسته است و نامش در آسمان روز عهد معهود است و در زمین روز میثاق ماخوذ و جمع مشهود است و روایت است که از حضرت صادق (ع) پرسیدند که آیا مسلمانان را عیدی هست غیر از جمعه و اضحی و فطر؟ فرمود: بلی، عیدی هست که از همه حرمتش بیشتر است.

راوی گفت کدام عید است؟ فرمود: آن روزی است که نصب کرد حضرت رسول (ص) امیرالمومنین (ع) را به خلافت خود و فرمود که هر که من مولی و آقای اویم پس علی مولی و آقا و پیشوای او است و آن روز هیجدهم ذی الحجه است. 

راوی گفت که چه کار در آن روز باید کرد؟ فرمود: باید روزه بدارید و عبادت کنید و محمد و آل محمد علیهم السلام را یاد کنید و بر ایشان صلوات بفرستید و وصیت کرد رسول خدا (ص) امیرالمومنین (ع) را که این روز را عید گرداند و هر پیغمبری وصی خود را وصیت می کرد که این روز را عید گردانند.

روایت دیگری از حضرت رضا (ع) در این باره داریم؟

حجت‌الاسلام دهستانی: در حدیث ابن ابی نصر بزنطی است از حضرت رضا (ع) که فرمود: ای پسر ابی نصر، هر کجا که باشی سعی کن که روز غدیر نزد قبر مطهر حضرت امیرالمومنین (ع) حاضر شوی. به درستی که خدا در این روز می آمرزد از هر مرد مومن و زن مومنه گناه شصت ساله ایشان را و در این روز آزاد می کند از آتش جهنم دو برابر آنچه آزاد کرده است در ماه رمضان و شب قدر و شب فطر. و یک درهم که در این روز به برادران مومن بدهی برابر است با هزار درهم که در اوقات دیگر بدهی. و احسان کن در این روز به برادران مومن خود و شادگردان هر مرد مومن و زن مومنه را. به خدا قسم که اگر مردم فضیلت این روز را بدانند چنانکه باید، هر آینه هر روز ده مرتبه ملائکه با ایشان مصافحه کنند.

اعمال این روز شریف چیست؟

حجت‌الاسلام دهستانی: بالجمله تعظیم این روز شریف لازم است و اعمال آن چند چیز است:

اول روزه که کفاره شصت سال گناه است و در خبریست که برابر است با روزه عمر دنیا و معادل است با صد حج و صد عمره.

دوم غسل.

سوم زیارت حضرت امیرالمومنین (ع) و سزاوار است که انسان هر کجا باشد سعی کند خود را به قبر مطهر آن حضرت برساند و برای آن جناب در این روز سه زیارت مخصوصه نقل شده که یکی از آنها زیارت معروفه به «امین الله» است که از نزدیک و دور خوانده می شود و آن از زیارات جامعه مطلقه است.

چهارم بخواند تعویذی را که سید در اقبال از حضرت رسول خدا (ص) روایت کرده.

پنجم دو رکعت نماز کند: رکعت اول قدر و در دوم توحید بخواند. سپس به سجده رود و صد مرتبه شکر خدا کند. پس سر از سجده بردارد و دعایی که در مفاتیح الجنان آمده است را بخواند. پس باز به سجده رود و صد مرتبه «الحمدالله» و صد مرتبه «شکرالله» بگوید. و روایت شده که هر که این عمل را بجا آورد ثواب کسی داشته باشد که در روز عید غدیر نزد حضرت رسول خدا (ص) حاضر شده باشد و با آن حضرت بیعت کرده باشد بر ولایت. و بهتر آنکه این نماز را نزدیک به زوال بگذارد که حضرت رسول (ص) در آن ساعت امیرالمومنین (ع) را در غدیر خم به امامت و خلافت برای مردم نصب فرمود.

چه اعمال مستحبه دیگری برای این روز ذکر شده است؟

حجت‌الاسلام دهستانی: طبق روایات اسلامی، هدیه دادن و برآورده نمودن حاجت مومنین و عفو از مردم و گذشت و آشتی کردن با کسانی که کدورت دارد، همچنین گشاده رویی و کمک به بستگان و آشنایان همراه با مهربانی و مصافحه و مهمان نوازی و خواندن دعای ندبه و عقد اخوت بین برادران دینی از اعمال مستحبه این روز ذکر شده است.

در خطبه حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است که هرکس در روز غدیر مؤمن روزه‌دار را در شب، وقت افطارش افطار دهد، مثل آن است که ده فئام را افطار داده باشد. شخصی برخاست عرض کرد: یا امیرالمؤمنین، فئام چیست؟ فرمود: صد هزار پیغمبر و صدیق و شهید. این روز، روز قبولی اعمال شیعیان و روز برطرف شدن غم های ایشان است.

آیا وقایع مهمی از انبیای پیشین نیز در همین روز رخ داده است؟

حجت‌الاسلام دهستانی: بله. همچنین:

1- روزی است که خداوند آتش را بر ابراهیم خلیل علیه السلام سرد و سلامت کرده است.
2- روزی است که حضرت موسی علیه السلام بر ساحران غلبه کرده است.
3- روزی است که حضرت موسی علیه السلام یوشع بن نون را وصی خود گردانیده است.
4- روزی است که حضرت سلیمان علیه السلام رعیت خود را بر جانشینی آصف بن برخیا مطلع کرده است.
5- روزی است که حضرت عیسی علیه السلام شمعون الصفا را وصی خود قرار داده است.
6- روزی است که جناب رسول خدا صلی الله علیه و آله ما بین اصحاب خود برادری افکنده و لهذا شایسته است در این روز عقد اخوت با اخوان مؤمنین. و کیفیت آن به نحوی که شیخ ما در مستدرک وسائل از کتاب زاد الفردوس نقل فرموده چنین است که: بگذارد دست راست خود را بر دست راست برادر مؤمن خود و بگوید: «وَاخَيْتُكَ فِي اللَّهِ وَ صَافَيْتُكَ فِي اللَّهِ وَ صَافَحْتُكَ فِي اللَّهِ ...».
7- افضل از همه، روزی است که خاتم الأنبیاء حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلم، خاتم الأوصیاء امیرالمؤمنین علی وصی علیه السلام را به عنوان خلیفه و وصی و برادر خود معرفی فرمودند.

چرا می‌گوییم در غدیر بحث امامت و تداوم آن مطرح بوده است؟

حجت‌الاسلام دهستانی: یک نگاه اجمالی به خطبه و حدیث غدیر، و وقایعی قبل و بعد از آن به خوبی این نکته را روشن می سازد:

1- پیامبر اکرم (ص) حدود نود هزار نفر تا یکصد و بیست هزار نفر را در گرمای شدید در چهار راهی جحفه متوقف ساخت که نشانگر اهمیت مسئله مطرح شده می باشد.

2- خطبه خویش را با ذکر این نکته آغاز می کند که رحلت من نزدیک است و به زودی دعوت حق را لبیک می گویم، این خود نشان از آن دارد که در پی مطرح کردن جانشین خویش می باشد.

3- از مردم اقرار و اعتراف گرفت که آنچه را خداوند برای آنان از اعتقادات و احکام و اعمال فرستاده است به آنها ابلاغ نموده و خدا را بر این اقرار شاهد گرفت.

4- حدیث ثقلین را مجدداً یادآوری نمود که اگر می خواهید دچار گمراهی نشوید از قرآن و اهل بیت (ع) جدا نشوید، و این سخن مقدمه ای است برای نکته بعدی.

5- بعد از این که دست علی (ع) را بالا می برد و از مردم اقرار می گیرد که خدا و رسولش بر آنان ولایت دارند، می فرماید: «هر کس که من مولای او هستم علی مولای اوست» یعنی همان ولایتی که برای پیامبر اکرم (ص) ثابت است، که ولایت زعامت و حکومت بر آنان باشد، برای علی (ع) نیز ثابت است.

6- جمله «من کنت مولاه و...» را سه بار و به قول احمد حنبل چهار بار تکرار نمود تا هم تأکیدی شده باشد و هم کسانی که متوجه نشده اند، متوجه شوند.

7- در حق کسانی که ولایت علی (ع) را بپذیرند دعا، و در حق کسانی که آن را رد کنند نفرین نمود.

8- آیات عدیده ای از قرآن از جمله آیه تبلیغ، اکمل و... مورد استدلال و استشهاد قرار گرفت که بعداً بیان می شود.

9- تبریک گفتن حاضران و بیعت زن و مرد با امیرمؤمنان (ع) و... همه نشانگر این مطلبند که هدف، معرفی امامت امیرمؤمنان (ع) و تداوم آن بوده است.

کدام آیات قرآن در خطبه غدیر مورد استدلال قرار گرفته است؟

حجت‌الاسلام دهستانی: با توجه به این نکات، سراغ آیاتی می رویم که در خطبه غدیر و بعد از آن مورد استدلال و اشاره قرار گرفته و یا بعد از حادثه نازل شده است.

1- آیه تبلیغ یا اعلام امامت

بعد از ثنا و ستایش الهی فرمود: «فاوحی الیّ... «یا ایّها الرسول بلّغ ما انزل الیک من ربّک و ان لم تفعل فما بلّغت رسالته و اللّه یعصمک من النّاس»؛ ای پیامبر! آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملاً (به مردم) برسان، و اگر نکنی، رسالت او را انجام نداده ای، خداوند تو را از (خطرات احتمالی) مردم نگاه می دارد. آنگاه ادامه داد: مردم! جبرئیل سه بار نازل شده است که خداوند فرمان داده که در میان این جمع برای سفید و سیاه اعلام کنم که: «انّ علیّ بن ابی طالب اخی و وصیّی و خلیفتی و الامام بعدی»؛ که به حقیقت علی بن ابی طالب برادر و وصی و جانشین و پیشوای بعد از من است.

در منابع اهل سنّت می خوانیم که ابن عباس نقل کرده است که آیه «یا ایها الرّسول...» در مورد علی (ع) نازل شد. خداوند به رسول خدا فرمان داد که در مورد (ولایت) علی (ع) تبلیغ نماید. سپس پیامبر خدا دست علی را گرفت و فرمود: هر کس من صاحب اختیار اویم پس علی صاحب اختیار اوست، پس خدایا دوست بدار کسی را که او را دوست بدارد و دشمن بدار کسی که او را دشمن بدارد.

2- علی سرپرست شماست

دومین آیه که مورد استشهاد پیامبر اکرم (ص) قرار گرفته، آیه ولایت است. حضرت فرمود: «و هو ولیّکم بعد اللّه و رسوله، و قد انزل اللّه تبارک و تعالی بذلک آیة من کتابه؛ علی صاحب اختیار و ولیّ شما است بعد از خدا و رسولش، و خداوند این آیه را در قرآنش نازل فرموده است، آنجا که می فرماید: «انّما ولیّکم اللّه و رسوله و الّذین آمنوا الّذین یقیمون الصّلاة و یؤتون الزّکاة و هم راکعون»؛ سرپرست و ولیّ شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده اند، همانها که نماز را برپا می دارند، و در حال رکوع، زکات می دهند. و این علی بن ابی طالب بود که اقامه نماز کرد و زکات (صدقه) در حال رکوع در راه خدا داد.

و ضریس از علی (ع) نقل نموده که آیه «انّما ولیّکم اللّه...» بر پیامبر نازل شد. حضرت به مسجد وارد شدند در حالی که مردم مشغول نماز بودند، دید سائلی ایستاده است. پیامبر رو به سائل کرد و فرمود: آیا کسی چیزی به تو داده است؟ عرض کرد: نه یا رسول اللّه، جز آن رکوع کننده (به علی (ع) اشاره کرد) که انگشتر خود را به من داد.

علامه شیخ عبدالحسین امینی، شصت و شش نفر از دانشمندان اهل حدیث و استوانه های روایی اهل سنّت را با نام و نشانی دقیق کتابهایشان فهرست کرده و متن حدیثی را که حاوی انطباق آیه مذکور با شخص علی (ع) است از انس بن مالک نقل می کند و در آخر می افزاید: «مضمون این حدیث در این کتابها موجود است و همه آنها تصریح دارند که این آیه در مورد خاتم بخشی حضرت امیرمؤمنان علی (ع) در مسجد نبوی نازل گردیده است.»

«مرتضی را دان ولیّ اهل ایمان تا ابد / چون ز دیوان ابد دارد مثال «انّما»»

3- افشای منافقان

در ادامه می فرماید: از جبرئیل خواستم که از بیان آیه تبلیغ مرا معذور دارد، چرا که مؤمنان (راستین) در اقلیت و منافقان و خدعه گران و... فراوانند. چنان که قرآن کریم درباره آنها فرمود: «تقولون بافواهکم ما لیس لکم به علمٌ و تحسبونه هیّناً و هو عند اللّه عظیمٌ»؛ با دهان خود سخنی می گفتید که به آن یقین نداشتید، و آن را کوچک می پنداشتید در حالی که در نزد خدا بزرگ است. همانهایی که مرا آزار دادند، تا آنجا که مرا «اذُن» (خوش باورم) نامیدند... و خداوند در ردّ آنها فرمود: «و منهم الّذین یؤذون النّبیّ و یقولون هو اذنٌ، قل اذُن خیرٍ لّکم...»؛ از آنها کسانی هستند که پیامبر (ص) را آزار می دهند، و می گویند «او آدم خوش باوری است!» بگو «خوش باور بودن او به نفس شماست». ... اگر بخواهم اسامی تک تک آنها را ببرم می توانم، و اگر بخواهم به شخص آنان اشاره کنم می توانم، ولکن به خدا در امور آنها (و کارهایشان) به آنها احترام گذاشتم. با این حال آیه تبلیغ را باید به گوش مردم برسانم.

این منافقان همان‌هایی بودند که بعد از خطبه غدیر و معرفی علی (ع) به عنوان جانشین پیامبر (ص)، انواع توطئه ها را برای انحراف خلافت از مسیر اصلی خود و افتادن آن به دست غاصبان به اجرا گذاشتند.

نکته مهم دیگری در جریان بیعت وجود دارد؟

حجت‌الاسلام دهستانی: نکته مهمتر اینکه حضرت فرمان دادند که هر که خواست با علی علیه السلام بیعت کند، باید در هنگام بیعت نمودن بگوید «السلام علیک یا امیرالمؤمنین» و همه حاضران جلو آمدند و با حضرتش بیعت نمودند و در هنگام بیعت کردن می گفتند: «السلام علیک یا امیرالمؤمنین، یا علی ابن ابیطالب».

چگونه ائمه اطهار علیهم السلام به این واقعه استناد کرده‌اند؟

حجت‌الاسلام دهستانی: حضرت پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم آنچنان زیبا و دقیق و ظریف عمل نمودند که کسی نتوانسته است تا به حال اصل غدیر خم را مخدوش کند و بگوید همچنین چیزی وجود نداشته. ائمه اطهار علیهم السلام نیز به دو شکل به این موضوع در فرمایشاتشان استناد فرموده اند:

روایت کامل خطبه و استناد به آن به عنوان بزرگترین منشور ابدی اسلام. این صورت در روایت امام باقر علیه السلام مشهود است که حضرت اضافه بر نقل کامل خطبه، داستان مفصل غدیر را هم ضمیمه کرده اند، که در احتجاج و الیقین نقل شده.

استناد به فرازهای خطبه است. پیداست این صورت اکثراً به جمله های شاخص و اصلی خطبه باز می گردد و از همه امامان علیهم السلام وارد شده است. و با توجه به روایت امام باقر علیه السلام می توان اذعان داشت که با توجه به خطبه مفصل، به موارد لازم آن استناد شده است.

اسناد خطبه غدیر در کتب شیعه و سنی چگونه است؟

حجت‌الاسلام دهستانی: در میان بزرگان شیعه کتب زیادی در زمینه حدیث غدیر تالیف شده است که به عنوان سند حدیث غدیر معرفی می شود:

1. عبقات الانوار: میر حامد حسین هندی (جلدهای مربوط به غدیر)
2. الغدیر: علامه امینی (ج1 ص12-151 و 294-322)
3. نفحات الازهار فی خلاصة عبقات الانوار: علامه سید علی میلانی (ج6-9)
4. عوالم العلوم: شیخ عبدالله بحرانی (ج15/3 ص307-327)
5. بحار الانوار: علامه مجلسی (ج37 ص181-182)
6. اثبات الهداة: شیخ حر عاملی (ج2 ص200-250)
7. کشف المهم فی طریق خبر غدیرخم: سید هاشم بحرانی
8. الطرائف: سید ابن طاووس (ص33)

ضمن اینکه در بسیاری از کتب اهل سنت نیز این خطبه موجود می باشد. به عنوان مثال در کتابهای:

1. تاریخ بغداد ج8 ص290
2. مناقب خوارزمی ص35
3. اسد الغابه ج3 ص307
4. مقتل خوارزمی ص67
5. نخب المناقب
6. ینابیع الموده ص40
7. خطیب بغدادی ج7 ص277
8. مسند حنبل ج4 ص281
9. مستدرک حاکم ج3 ص110
10. کنز العمال ج3 ص398
11. الاستیعاب ج2 ص472
12. قاضی بهلول بهجت ص68
13. مجمع الزوائد ج9 ص106
14. الاصابه ج1 ص304
15. تقریب ص82
16. ریاض النظره ج2 ص199
17. رواة الغدیر
18. اسنی المطالب
19. حدیث الولایه
20. خصائص ص3
21. مروج الذهب مسعودی ج2 ص11
22. الغدیر منصور رازی
23. تاریخ آل محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) ص67

در این کتابها و کتب بسیاری دیگر، بطور مفصل و یا مختصر خطبه غدیر نقل شده است.

بسیار سپاسگزاریم از وقتی که در اختیار ما قرار دادید و این مطالب ارزشمند را بیان فرمودید.

حجت‌الاسلام مصطفی دهستانی: خدا را شاکرم. التماس دعا. انشاءالله همه ما از برکات این عید عظیم بهره‌مند شویم.