پیمایش ملی از شبهای همدلی؛
تصویری که فیلم مستند از جنگ ارائه میدهد، باید فراتر از گزارش باشد
سید محمد سلیمانی منتقد و روزنامهنگار در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری آنا با اشاره به اینکه جنگ بهطور کلی بر فعالیت هنرمندان از جمله سینماگران تاثیر میگذارد، گفت: جنگ همانگونه که جنبههای اقتصادی و اجتماعی جامعه را تحت تاثیر قرار میدهد، بهطور طبیعی بر شیوه فعالیت هنرمندان، از جمله سینماگران نیز اثر میگذارد. در این میان، هنرمندانی هستند که در برابر جنگ پیشآمده در کشور واکنش نشان میدهند و مسئولیتی را که جامعه بر عهدهشان گذاشته، بهدرستی انجام میدهند؛ بهگونهای که تأثیر جنگ را میتوان در نوع فیلمسازی و اظهار نظرهای آنان بهوضوح مشاهده کرد. در مقابل، عدهای یا واکنش بهموقع ندارند یا ترجیح میدهند در اینباره سخنی گفته نشود. با این حال، تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد هنرمندان در دورههای پساجنگ توانستهاند با عملکرد حرفهای خود بر سطوح گوناگون جامعه اثر بگذارند. همه این موارد به نگاه هنرمند و نوع مواجهه فیلمساز با موضوع بازمیگردد.
این منتقد سینما با اشاره به مجموعه عواملی که بر بیان هنری مستندسازان و برداشت آنان از مقولهای همچون جنگ تأثیر میگذارد، افزود: مستندسازان، در صورت برخورداری از امکانات کافی و با مدیریت صحیح محدودیتها و ملاحظاتی که معمولا در این مسیر ایجاد میشود، قادرند تأثیری را که از آنان انتظار میرود در قالب فیلم مستند یا حتی داستانی بهدرستی بازتاب دهند. مجموع این شرایط تعیین میکند فیلمساز تا چه حد بتواند نقش خود را ایفا کند. در حال حاضر، متأسفانه بسیاری از مستندسازان به دلیل محدودیتهایی که برای آنان بهوجود آمده، نتوانستهاند آنگونه که لازم است به جنگ رمضان در کشور بپردازند؛ بنابراین هم نگاه و رویکرد هنرمند اهمیت دارد و هم امکانات و شرایطی که برای بیان هنری در اختیار او قرار میگیرد.
سلیمانی درباره توانایی هنر، بهویژه سینمای مستند و داستانی، در بازنمایی جنگ گفت: هنر توان آن را دارد که تصویری واقعی از جنگ ارائه کند؛ اما در عرصه سینما این امر به زاویه دید و رویکرد فیلمساز بستگی دارد. طبیعی است که سینمای مستند به دلیل حضور مستقیم فیلمساز در بطن واقعیت و ثبت بیواسطه رویدادها، میتواند نسبت به سینمای داستانی تاثیرگذاری بیشتری داشته باشد و بهویژه در شرایط امروز ارتباط نزدیکتری با مخاطب برقرار کند. البته این بدان معنا نیست که هر مستندی درباره جنگ لزوما تاثیرگذار است یا نیاز مخاطب را برآورده میکند. به باور من، علاقهمندان سینمای مستند، تحت تاثیر نقش فرهنگی جشنوارههای مستند همچون «سینماحقیقت» و نمایش عمومی آثار در پلتفرمها، اکنون به سطحی از سلیقه و انتظار رسیدهاند که هر نوع مستندی را نمیپذیرند و نیازمند اثری عمیق و اثرگذارند.
این روزنامهنگار با اشاره به اینکه مستند باید فراتر از ارائه یک گزارش ساده ظاهر شود، بیان کرد: تصویری که یک مستند از جنگ ارائه میدهد باید چیزی بیش از گزارش یک واقعه باشد؛ باید روایتی شناختمحور، ساختاری منسجم و تجربهپذیر داشته باشد تا بتواند ماندگار شود. در غیر این صورت، تنها به گزارشهایی شبیه خواهد شد که با وجود ارزشهایشان در آرشیوهای مختلف تاریخ مصرف مشخصی دارند.
او درباره تاثیرگذاری بیشتر آثار سینمای مستند نسبت به سینمای داستانی در شرایط جنگ گفت: یک مستند تاثیرگذار و ماندگار، با در نظر گرفتن همین ویژگیها، بهویژه در شرایط کنونی میتواند نسبت به سینمای داستانی نقش برجستهتری ایفا کند. البته سینمای داستانی به زمان بیشتری نیاز دارد؛ زیرا فیلمسازان این حوزه با توجه به هزینههای بالای تولید، معمولا باید پس از گذشت دورهای و با فیلمنامهای پخته و مناسب وارد میدان شوند تا بتوانند تأثیر لازم را داشته باشند.
محمد سلیمانی در پایان، با اشاره به اهمیت جشنواره «سینماحقیقت» و نقش قابل توجه آن در گسترش مخاطبان و ارتقای سطح نگاه آنان به آثار مستند، بیان کرد: سینمای مستند همواره در این عرصه پیشتاز بوده و مستندهای ماندگار جنگی در سینمای ایران نمونه بارز این پیشتازیاند. این آثار را بارها در جشنوارههای مستند دیدهایم و اشاره من به اهمیت جشنوارهها، بهویژه «سینماحقیقت»، از همین روست؛ زیرا این رویدادها نقشی مؤثر در گسترش مخاطبان و ارتقای سطح نگاه آنان داشتهاند.
انتهای پیام/
